200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Cấu trúc làng (Hoàng Trần Cương) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Mẹ trở lại cánh đồng Khom mình vớt lúa Bữa về thăm con bất chợt nhận ra

Câu hỏi

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu nêu ở dưới:

Mẹ trở lại cánh đồng

Khom mình vớt lúa

Bữa về thăm con bất chợt nhận ra

Một cấu trúc có từ muôn thuở

Cấu trúc hình bông lúa

Những hạt lúa ken nhau dày đặc

Đứng trước đứng sau

Gié ngắn gié dài

Hạt mẩy không che

Hạt gầy không lép

Xúm nhau thành ruộng thành đồng

Kết tụ mùa màng đi dọc tháng năm

Bỗng nhớ luỹ tre làng

Bao quanh thôn xóm

Những bãi bờ ken dày tre Thánh Gióng

Cái giống tre gan góc trong gió sóng

Cũng xúm nhau như lúa đồng vào vụ gặt

Cấu trúc của làng hiển hiện xanh

Con tắm trong kỷ niệm trong lành

Mải miết theo bến bờ xuôi ngược

Nước xanh không có tuổi

Những con sóng cũng xếp bên nhau lần lượt vỗ bờ

Những con sóng rợp bóng tre bóng lúa

Cấu trúc của làng

Nghĩa tình của mẹ

Đậm đà nhân ái sâu xa

Ai lọc mà nước trong

Ai quấy mà sông đục

Nén đau sóng đi vòng

Cho bờ thôi xới lở

Những dòng sông quặn thắt

Chở đẫm mình phù sa

Nước xiết như bào ruột

Vẫn buông mình đi xa

Những dòng sông gầy rộc

Những luỹ tre quanh nhà

Những cánh đồng của mẹ

Rồi đi vào miền xa

Rồi lặn vào trầm tích

Rồi ngập tràn nhung nhớ

Rồi trăng non bói tìm

(Trích Cấu trúc làng, Trầm tích, Hoàng Trần Cương, NXB Hội nhà văn, 1996)

Câu 1

Chỉ ra dấu hiệu để xác định thể thơ của đoạn trích.

Phương pháp giải

Căn cứ vào các đặc điểm hình thức để nhận biết thể thơ

Lời giải chi tiết

Dấu hiệu để xác định thể thơ tự do của đoạn trích là:

+ Sự đa dạng về số chữ trong mỗi dòng thơ và không có sự gieo vần theo một quy tắc chặt chẽ.

+ Các dòng thơ có độ dài ngắn khác nhau, có dòng chỉ hai chữ ("Khom mình", "Vớt lúa"), có dòng lại lên đến mười chữ ("Những hạt lúa ken nhau dày đặc").

Giải thích:

Các dòng thơ có độ dài khác nhau.

Mở rộng

Thơ tự do là thể thơ không có quy định bắt buộc về số dòng trong bài, số chữ ở mỗi dòng, về vần, luật bằng trắc và nhịp điệu. Tất cả các yếu tố này đều có thể thay đổi tuỳ thuộc vào mục đích của người viết.

Link tham khảo: Thể thơ tự do

Câu 2

Xác định hình ảnh trung tâm là cơ sở để triển khai cấu tứ của bài thơ.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định hình ảnh được nhắc lại và được phát triển qua nhiều lớp hình ảnh, từ đó tìm hình ảnh trung tâm của bài thơ.

Lời giải chi tiết

Hình ảnh trung tâm là cơ sở để triển khai cấu tứ của bài thơ chính là "cấu trúc".

+ Từ "cấu trúc" được nhắc đến ngay trong nhan đề và lặp lại nhiều lần trong bài thơ ("Một cấu trúc có từ muôn thuở", "Cấu trúc hình bông lúa", "Cấu trúc của làng hiển hiện xanh", "Cấu trúc của làng").

+ Hình ảnh này không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn được cụ thể hóa qua các hình ảnh khác như bông lúa với những hạt lúa ken dày, lũy tre làng bao quanh thôn xóm, và dòng sông với những con sóng xếp lớp.

Giải thích:

“Cấu trúc” được tác giả phát hiện từ cách những hạt lúa ken nhau, tre xúm nhau, sóng xếp bên nhau. Từ những hình ảnh cụ thể ấy, “cấu trúc làng” dần mang ý nghĩa biểu tượng cho sự gắn bó, kết tụ và nghĩa tình của làng quê.

Mở rộng

Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 3

Nêu tác dụng của việc phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường trong những dòng thơ sau:

Ai lọc mà nước trong

Ai quấy mà sông đục

Nén đau sóng đi vòng

Cho bờ thôi xới lở

Những dòng sông quặn thắt

Chở đẫm mình phù sa

Xem lời giải

Phương pháp giải

Vận dụng kiến thức về hiện tượng phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường

Lời giải chi tiết

Việc phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường qua các cách diễn đạt như “nén đau”, “sông quặn thắt”, “chở đẫm mình phù sa” làm cho dòng sông mang tâm trạng và phẩm chất của con người. Cách diễn đạt này tăng tính gợi hình, gợi cảm và tính biểu tượng, qua đó thể hiện những đau đớn, hi sinh nhưng cũng cho thấy sức chịu đựng và sự bồi đắp của quê hương.

Giải thích:

Các từ “nén đau”, “quặn thắt” vốn thường dùng để nói về cảm xúc con người nhưng được đặt với hình ảnh “sóng”, “dòng sông”. Cách kết hợp bất thường ấy khiến dòng sông như một con người đang chịu đau nhưng vẫn lặng lẽ chảy và mang phù sa bồi đắp cho quê hương.

Mở rộng

Một số hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường:

- Tạo ra những kết hợp từ trái logic nhằm “lạ hóa” đối tượng được nói tới

- Sử dụng hình thức đảo ngữ để nhấn mạnh một đặc điểm nào đó của đối tượng miêu tả, thể hiện.

- Cung cấp nét nghĩa mới cho từ ngữ nhằm đưa đến phát hiện bất nhờ về đối tượng được đề cập.

- Bổ xung chức năng mới cho dấu câu (khi trình bày văn bản trên giấy)

Link tham khảo: Một số hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường

Câu 4

Chỉ ra tình cảm của nhân vật trữ tình đối với làng thể hiện trong đoạn thơ.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Dựa vào những hình ảnh, từ ngữ trực tiếp và gián tiếp thể hiện cảm xúc của nhân vật trữ tình đối với làng quê.

Lời giải chi tiết

Nhân vật trữ tình dành cho làng quê tình yêu thương, sự gắn bó sâu nặng, niềm tự hào và nỗi nhớ da diết. Đó còn là sự trân trọng đối với những giá trị nghĩa tình, nhân ái đã tạo nên “cấu trúc của làng”.

Giải thích:

Nhân vật trữ tình nhớ về lúa đồng, tre làng, dòng sông, người mẹ, đồng thời khẳng định “Cấu trúc của làng / Nghĩa tình của mẹ / Đậm đà nhân ái sâu xa”. Những hình ảnh và lời thơ ấy cho thấy làng quê là nơi lưu giữ tình người và những kỉ niệm sâu nặng.

Mở rộng

- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.

- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...

- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 5

Trình bày suy nghĩ của anh/chị về sự thay đổi của cấu trúc làng trong quá trình đô thị hoá hôm nay.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Căn cứ vào nội dung văn bản để rút ra thông điệp phù hợp

Lời giải chi tiết

Đô thị hóa đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc làng truyền thống. Mặt tích cực, nó mang lại tiện nghi hiện đại, cơ hội kinh tế và hạ tầng phát triển, nâng cao đời sống vật chất. Tuy nhiên, mặt khác, nó đe dọa làm mai một không gian sống, lối sống cộng đồng và các giá trị văn hóa truyền thống như tình làng nghĩa xóm, lễ hội bản sắc. "Cấu trúc" làng không chỉ là nhà cửa, đường xá mà còn là đời sống tinh thần. Do đó, cần những giải pháp hài hòa: quy hoạch bảo tồn không gian xanh, di tích, hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp mà vẫn giữ gìn phong tục tốt đẹp. Sự thay đổi là tất yếu, nhưng phải được định hướng để bảo vệ những giá trị nghĩa tình, giúp cấu trúc làng phát triển bền vững trong thời đại mới.

Giải thích:

Trong bài thơ, “cấu trúc làng” được tạo nên không chỉ bởi lúa, tre, sông mà còn bởi “nghĩa tình của mẹ”, “đậm đà nhân ái”. Vì thế, khi làng quê thay đổi về không gian và lối sống, điều quan trọng là vẫn phải giữ được những giá trị gắn kết con người và bản sắc quê hương.