200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Những nỗi lòng tê tái (Trích Truyện Kiều) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Lầu xanh mới rủ trướng đào, Càng treo giá ngọc, càng cao phẩm người. Biết bao bướm lả ong lơi, Cuộc say đầy tháng, trận cười suốt đêm.

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

NHỮNG NỖI LÒNG TÊ TÁI

(Trích Truyện Kiều)

Lầu xanh mới rủ trướng đào,

Càng treo giá ngọc, càng cao phẩm người.

Biết bao bướm lả ong lơi,

Cuộc say đầy tháng, trận cười suốt đêm.

Dập dìu lá gió cành chim,

Sớm đưa Tống Ngọc, tối tìm Tràng Khanh. (1)

Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh,

Giật mình, mình lại thương mình xót xa.

Khi sao phong gấm rủ là,

Giờ sao tan tác như hoa giữa đường?

Mặt sao dày gió dạn sương,

Thân sao bướm chán, ong chường bấy thân?

Mặc người mưa Sở, mây Tần, (2)

Riêng mình nào biết có xuân là gì?

Đòi phen gió tựa hoa kề,

Nửa rèm tuyết ngậm, bốn bề trăng thâu.

Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,

Người buồn, cảnh có vui đâu bao giờ!

Đòi phen nét vẽ câu thơ,

Cung cầm trong nguyệt, nước cờ dưới hoa.

Thờ ơ gió trúc mưa mai,

Ngẩn ngơ trăm nỗi, dùi mài một thân.

Ôm lòng đòi đoạn xa gần,

Chẳng vò mà rối, chẳng dần mà đau!

Dặm nghìn nước thẳm non xa,

Nghĩ đâu thân phận con ra thế này.

Xa xôi ai có thấu tình chăng ai?

Mối tình đòi đoạn vò tơ,

Giấc hương quan luống lần mơ canh dài.

Song sa vò võ phương trời,

Nay hoàng hôn đã lại mai hôn hoàng.

Đã cho lấy chữ hồng nhan,

Làm cho, cho hại, cho tàn, cho cân.

Đã đày vào kiếp phong trần,

Sao cho sỉ nhục một lần mới thôi!

Song sa vò võ phương trời,

Nay hoàng hôn đã lại mai hôn hoàng.

Chú thích:

Tên đoạn trích: Do GS.TS Trần Đình Sử đặt

- Đoạn trích: Đây là đoạn thơ miêu tả tâm trạng đau đớn, ê chề của Thúy Kiều sau khi buộc phải tiếp khách ở lầu xanh.

Khi biết rơi vào lầu xanh, Kiều đã tự tử, nhưng không chết. Định liều chạy trốn theo Sở Khanh nhưng lại bị lừa, bị đánh đập tàn nhẫn, cuối cùng phải tiếp khách.

(1) Tống Ngọc, Trường Khanh: Tống Ngọc, người nước Sở đời Xuân Thu; Tràng Khanh tức Tư Mã Tương Như, người đời nhà Hán. Tống Ngọc và Trường Khanh, cả hai đều có tài văn học và cũng đều đẹp trai, lãng mạn, đa tình. Tác giả mượn hai nhân vật này, chủ yếu nói lên sự tiếp khách của Kiều đối với đối tượng nào. Vì sớm tối, Kiều phải tiếp khách nhưng toàn là khách phong lưu tài tử (như Tống Ngọc, Tràng Khanh), chớ không phải khách tầm thường. Và cũng do đó, nhờ Kiều mà thanh lâu của mụ Tú Bà càng nổi tiếng, càng đắt khách

(2) Mây Sở mưa Tần: tác giả Truyện Kiều mượn cái tính chất của bọn đầu cơ chính trị để nói đến cái tính chất của khách làng chơi từ xa đâu đâu đến, ý nói về khách làng chơi ở khắp nơi đến để thỏa mãn thú vui và thanh toán sòng phẳng cho Tú Bà.

Câu 1

Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích.

Phương pháp giải

Đọc toàn bộ đoạn thơ và xác định mục đích chính của người viết là bộc lộ cảm xúc, kể chuyện hay miêu tả.

Lời giải chi tiết

Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên là biểu cảm.

Giải thích:

Đoạn trích tập trung khắc họa những đau đớn, tủi nhục, cô đơn và xót xa của Thúy Kiều khi phải sống ở lầu xanh.

Mở rộng

PTBĐ biểu cảm là một nhu cầu của con người trong cuộc sống bởi trong thực tế sống luôn có những điều khiến ta rung động (cảm) và muốn bộc lộ (biểu) ra với một hay nhiều người khác. Phương thức biểu cảm là dùng ngôn ngữ để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của mình về thế giới xung quanh.

Link tham khảo: Các phương thức biểu đạt trong văn bản

Câu 2

Không gian mở đầu đoạn trích là không gian như thế nào? Không gian ấy có gì đối lập với tâm trạng của Thúy Kiều?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Tập trung vào những câu thơ miêu tả không gian ở phần đầu, sau đó đối chiếu với tâm trạng của Kiều trong những câu thơ tiếp theo.

Lời giải chi tiết

- Không gian được miêu tả:

"Biết bao bướm lả ong lơi,

Cuộc say đầy tháng, trận cười suốt đêm.

Dập dìu lá gió cành chim,

Sớm đưa Tống Ngọc, tối tìm Tràng Khanh."

- Một không khí thật là náo nhiệt, ồn ào, bận rộn, đúng như một cảnh làm ăn rất thịnh vượng nơi thị thành.

- Tâm trạng của Kiều: Tâm trạng triền miên trong chuỗi ngày tiếp khách. Ngày tháng chỉ là một sự chồng chất và kéo dài. Nỗi lòng Kiều hiện lên những lúc vắng vẻ, khi xong việc tự đối diện với chính mình. Đó là nỗi đau thầm kín đằng sau các hoạt động tiếp khách.

Giải thích:

Bên ngoài là những cuộc vui liên tiếp, khách khứa ra vào, nhưng bên trong Kiều lại “thương mình xót xa”, “ngẩn ngơ trăm nỗi”. Sự đối lập giữa cảnh sống náo nhiệt và tâm trạng đau khổ càng làm nổi bật bi kịch của Kiều: thân xác bị cuốn vào cuộc vui nhưng tâm hồn hoàn toàn không có niềm vui.

Mở rộng

- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.

- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...

- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 3

Em hiểu thế nào về câu thơ:

"Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,

Người buồn, cảnh có vui đâu bao giờ!"

Câu thơ này đã thể hiện rõ một bút pháp miêu tả tâm lí đặc sắc của Nguyễn Du, đó là bút pháp nào? Hãy trình bày cách hiểu của em về bút pháp nghệ thuật đó.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Giải thích mối quan hệ giữa cảnh vật và tâm trạng trong hai câu thơ, từ đó xác định bút pháp nghệ thuật được sử dụng.

Lời giải chi tiết

- Cách hiểu về câu thơ: Cảnh vật bị chi phối bởi tâm trạng, nếu tâm trạng vui vẻ, hạnh phúc nhìn đâu cũng thấy cảnh đẹp, ngược lại nếu tâm trạng chán chường, mệt mỏi thì chỉ thấy cảnh vật ủ dột, đau thương. Kiều đang trải qua những tháng ngày tồi tệ, đau đớn vậy nên cảnh đẹp hay không khí có náo nhiệt thế nào đối với nàng cũng chỉ là sầu thảm

- Bút pháp: Tả cảnh ngụ tình, cảnh là công cụ nhưng mục đích là miêu tả tâm trạng, nội tâm bên trong.

Giải thích:

Cảnh trong đoạn thơ không được miêu tả chỉ để tái hiện thiên nhiên mà chủ yếu để biểu hiện tâm trạng Kiều. “Người buồn” khiến cảnh cũng nhuốm màu buồn, qua đó nỗi cô đơn, đau đớn của Kiều được thể hiện sâu đậm hơn.

Mở rộng

Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình là nghệ thuật mà trong đó tác giả đã mượn khung cảnh để gửi gắm tâm trạng nhân vật. Cảnh không chỉ đơn thuần là bức tranh thiên nhiên mà còn là bức tranh tâm trạng của con người. Cảnh là phương tiện miêu tả còn tâm trạng mới chính là mục đích miêu tả. Trong văn học xưa, phương pháp này được sử dụng khá nhiều và quen thuộc. Với tài năng của mình, nhà thơ Nguyễn Du đã cho thấy mình là một trong những bậc thầy của việc sử dụng nghệ thuật này. Và chính ông cũng đã từng khẳng định “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”

Câu 4

Chỉ ra biện pháp đối trong đoạn thơ sau và phân tích tác dụng.

"Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh,

Giật mình, mình lại thương mình xót xa.

Khi sao phong gấm rủ là,Giờ sao tan tác như hoa giữa đường?

Mặt sao dày gió dạn sương,

Thân sao bướm chán, ong chường bấy thân?"

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định các cặp từ ngữ, hình ảnh được đặt trong thế đối xứng, sau đó phân tích sự tương phản về ý nghĩa.

Lời giải chi tiết

- Biện pháp đối được sử dụng trong đoạn thơ là:

+ Khi tỉnh rượu - lúc tàn canh

+ Khi sao phong gấm rủ là - Giờ sao tan tác như hoa giữa đường

+ Mặt sao dày gió dạn sương - Thân sao bướm chán, ong chường bấy thân

- Tác dụng:

+ Làm nổi bật sự đối lập giữa quá khứ và hiện tại: trước kia đẹp đẽ, hạnh phúc; nay tàn tạ, ê chề.

+ Gợi mạnh nỗi đau đớn, xót xa, tự thương mình của nhân vật trữ tình.

+ Tăng tính nhịp điệu, cân xứng, giàu sức gợi cho lời thơ.

+ Nhấn mạnh thân phận bạc bẽo, cay đắng của người phụ nữ trong xã hội cũ.

Giải thích:

Các cặp hình ảnh “phong gấm” và “tan tác”, “dày gió dạn sương” và “bướm chán, ong chường” đặt cạnh nhau đã làm hiện lên sự đổi thay cay đắng của cuộc đời Kiều. Cách đối xứng ấy khiến nỗi đau được cảm nhận rất rõ qua nhịp thơ dồn dập, day dứt.

Mở rộng

- Đối: là biện pháp tu từ, theo đó người viết (người nói) xếp đặt những từ ngữ hoặc câu có đặc điểm ngữ âm, ngữ nghĩa, ngữ pháp tương tự hoặc tương phản nhau ở những vị trí đối xứng trong câu hoặc trong văn bản để gợi ra một nội dung hoàn chỉnh, làm nổi bật một ý nghĩa nhất định

- Tác dụng: tạo nên vẻ đẹp cân xứng, hài hoà cho lời thơ, câu văn

Link tham khảo: Khái niệm biện pháp tu từ đối và tác dụng

Câu 5

Qua đoạn trích em cảm nhận được tâm trạng gì của nàng Kiều? Từ tâm trạng đó hãy trình bày cảm nghĩ của em về số phận của người phụ nữ sống dưới xã hội phong kiến? (trình bày khoảng 3-5 câu)

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định những cung bậc tâm trạng nổi bật của Kiều, sau đó từ số phận nhân vật khái quát thành cảm nghĩ về người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

Lời giải chi tiết

- Nỗi cô độc, niềm thương cảm, xót xa cho chính mình.

- Sự ngỡ ngàng, bàng hoàng trước thực tại đầy phũ phàng.

- Tâm trạng chán chường, dửng dưng cùng nỗi đau đớn tột cùng.

- Nỗi nhớ quê hương, gia đình trong vô vọng.

Đoạn văn tham khảo:

Thông qua đoạn trích, ta thấy tâm trạng của Thúy Kiều là một chuỗi bi kịch nội tâm đầy đau đớn, thể hiện qua sự thức tỉnh ngỡ ngàng, nỗi cô độc và xót xa khôn cùng cho chính mình khi đối diện với thực tại phũ phàng nơi lầu xanh. Từ nỗi lòng tê tái ấy, ta càng thấm thía về số phận "hồng nhan bạc mệnh" của người phụ nữ dưới xã hội phong kiến xưa - những con người tài sắc nhưng hoàn toàn bị tước đi quyền làm chủ cuộc đời, bị biến thành món hàng và bị dồn đẩy vào bước đường cùng không lối thoát. Từ đó, nhà thơ không chỉ bày tỏ niềm cảm thông sâu sắc mà còn cất lên tiếng phân bua, tố cáo đanh thép xã hội bất công đương thời.

Giải thích:

Kiều từng có tuổi trẻ, tình yêu và cuộc sống trong “phong gấm”, nhưng nay phải sống trong cảnh “tan tác”, “dày gió dạn sương”. Bi kịch của Kiều cho thấy người phụ nữ tài sắc trong xã hội phong kiến dù có phẩm giá và khát vọng vẫn có thể bị những thế lực bên ngoài đẩy vào cảnh đau khổ, mất quyền làm chủ số phận.