200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Quê mẹ cát (Nguyễn Đình Tâm) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Quê mẹ cát quê cha cũng cát chiu chắt bùi thơm gom vào khoai lạc

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

Quê mẹ cát

quê cha cũng cát

chiu chắt bùi thơm gom vào khoai lạc

bao nhiêu ngọt lành đọng vào mùa cam

bao mạch trong mát hội dòng sông Lam

thơm thảo nghĩa tình lắng hồn ví giặm

Quê mẹ cát

quê cha cũng cát

mũi thuyền cong cuốn ngược mái đình chùa

từng lớp ngói lô xô ngàn đợt sóng

tiếng hào hùng vang vọng mấy ngàn năm

Từng bước nắng ánh ngời tinh thể cát

cát trắng trinh giữ mộ mẹ cha nằm

giữ những gì tinh túy của tiền nhân

nuôi ta lớn tận cùng khao khát

Sạch là cát, mịn êm là cát

dấu chân trần để lại dưới trăng sao

là chứng chỉ của tình yêu quê cát

Chim đập cánh

Triều dâng

Biển hát

dưới mặt trời

Cát lấp lánh

Pha lê

(Nguyễn Đình Tâm, in trong Chuyên đề mùa hạ, NXB Hội Nhà văn, 2024, tr.236-237)

Câu 1

Xác định nhân vật trữ tình trong văn bản.

Phương pháp giải

Dựa vào đại từ xưng hô và những lời bộc lộ trực tiếp tình cảm, suy nghĩ trong bài thơ để xác định nhân vật trữ tình.

Lời giải chi tiết

Nhân vật trữ tình: Người con (được thể hiện qua đại từ xưng hô "ta")

Giải thích:

Đại từ “ta” trong câu thơ “nuôi ta lớn tận cùng khao khát” cho thấy người đang trực tiếp cảm nhận, bộc lộ tình yêu và sự gắn bó với quê cát là người con.

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 2

Chỉ ra những hình ảnh gợi tả vẻ đẹp của quê cát trong đoạn thơ sau:

"Quê mẹ cát

quê cha cũng cát

chiu chắt bùi thơm gom vào khoai lạc

bao nhiêu ngọt lành đọng vào mùa cam

bao mạch trong mát hội dòng sông Lam

thơm thảo nghĩa tình lắng hồn ví giặm"

Xem lời giải

Phương pháp giải

Tìm những từ ngữ, hình ảnh trực tiếp miêu tả sản vật, cảnh sắc và nét đẹp văn hóa của quê hương trong đoạn thơ.

Lời giải chi tiết

- Những hình ảnh gợi tả vẻ đẹp của quê cát:

+ bùi thơm gom vào khoai lạc

+ ngọt lành đọng vào mùa cam

+ trong mát hội dòng sông Lam

+ nghĩa tình lắng hồn ví giặm

Giải thích:

Các hình ảnh vừa gợi vẻ trù phú của quê hương qua khoai lạc, mùa cam, dòng sông Lam, vừa làm nổi bật vẻ đẹp văn hóa, nghĩa tình qua ví giặm.

Mở rộng

- Từ ngữ thơ: Từ ngữ trong thơ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa. Từ ngữ trong thơ thiên về khơi gợi, đòi hỏi người đọc phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng để hiểu hết sự phong phú của ý thơ.

- Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 3

Phân tích tác dụng của biện pháp lặp cấu trúc được sử dụng trong văn bản.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định cấu trúc được lặp lại, sau đó nêu tác dụng về nhịp điệu và ý nghĩa biểu đạt.

Lời giải chi tiết

- Biện pháp tu từ: Lặp cấu trúc ("Quê mẹ cát / Quê cha cũng cát")

- Tác dụng:

+ Tạo nhịp điệu sâu lắng, trầm hùng; tăng sức gợi hình gợi cảm

+ Nhấn mạnh sự gắn kết không thể tách rời của con người và quê hương. Quê hương không chỉ là đất cát mà còn là nơi sinh thành, nuôi dưỡng, bầu bạn và cũng là nơi để trở về của mỗi người.

Giải thích:

Cấu trúc được lặp lại ở đầu hai đoạn thơ tạo sự liên kết và điểm nhấn, đồng thời khẳng định cả quê mẹ và quê cha đều gắn với cát, làm nổi bật tình yêu, niềm tự hào về quê hương.

Mở rộng

- Điệp ngữ (hay điệp từ) là một biện pháp tu từ trong văn học, trong đó tác giả lặp lại một từ, một cụm từ hoặc cả một câu với dụng ý cụ thể nhằm tăng tính biểu cảm cho đoạn văn, đoạn thơ.

- Tác dụng của điệp ngữ: nhấn mạnh, tạo nhịp điệu, tăng tính biểu cảm.

- Phân loại điệp ngữ:

+ Điệp ngữ cách quãng

+ Điệp ngữ nối tiếp

+ Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp vòng)

Link tham khảo: Điệp ngữ là gì? Tác dụng của điệp ngữ

Câu 4

Nêu thái độ, tình cảm của nhân vật trữ tình đối với quê cát được thể hiện trong những dòng thơ sau:

"Sạch là cát, mịn êm là cát

dấu chân trần để lại dưới trăng sao

là chứng chỉ của tình yêu quê cát

Chim đập cánh

Triều dâng

Biển hát

dưới mặt trời

Cát lấp lánh

Pha lê"

Xem lời giải

Phương pháp giải

Dựa vào những từ ngữ, hình ảnh miêu tả quê cát và cách nhân vật trữ tình gọi tên, cảm nhận quê hương để xác định thái độ, tình cảm.

Lời giải chi tiết

Qua đoạn thơ, có thể thấy được tình yêu của tác giả với quê cát. Đó là sự trân trọng và biết ơn. Những "dấu chân trần để lại dưới trăng sao" là minh chứng, là chứng chỉ rõ ràng nhất cho sự biết ơn và tình yêu đối với quê cát. Quê cát còn gắn liền với những kỉ niệm tuổi thơ ("chim đập cánh; triều dâng; biển hát; mặt trời; cát lấp lánh; pha lê"). Những kỉ niệm ấy càng làm rõ hơn tình yêu của tác giả đối với quê cát

Giải thích:

Cách gọi “chứng chỉ của tình yêu quê cát” khẳng định sự gắn bó sâu nặng của nhân vật trữ tình với quê hương. Những hình ảnh thiên nhiên tươi sáng ở cuối bài càng thể hiện niềm tự hào của người con đối với quê cát.

Mở rộng

- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.

- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...

- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 5

Từ văn bản, hãy rút ra thông điệp có ý nghĩa nhất với anh/chị (trình bày từ 5-7 dòng).

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định thông điệp nổi bật từ tình cảm của nhân vật trữ tình với quê hương, sau đó nêu bài học nhận thức và hành động.

Lời giải chi tiết

Quê hương không chỉ là đất mà còn là nơi sinh thành và nuôi dưỡng ta nên người. Chính vì vậy, mỗi chúng ta cần phải biết trân trọng và yêu thương quê hương. Quê hương cũng giống như cha mẹ, sẽ luôn ở bên ta cho tới cuối cuộc đời. Hãy nhớ rằng, dù ta có là ai, dù ta có thành công đến đâu thì ta cũng không thể nào chối bỏ được quê hương mình và cũng hãy nhớ rằng, trách nhiệm của chúng ta với quê hương là rất lớn. Vì vậy, hãy học tập thật tốt để có thể xây dựng và phát triển quê hương.

Giải thích:

Bài thơ cho thấy quê cát đã nuôi dưỡng con người cả về vật chất lẫn tinh thần, đồng thời lưu giữ những giá trị văn hóa và tình nghĩa của cha ông. Vì thế, chúng ta cần trân trọng và có trách nhiệm với quê hương.

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?