Soạn bài Nói và nghe: Trình bày kết quả đánh giá so sánh hai tác phẩm truyện SGK Ngữ văn 12 tập 1 Kết nối tri thức

Đề bài

Trả lời Câu hỏi trang 34 SGK Văn 12 Kết nối tri thức

Trình bày kết quả đánh giá, so sánh hai tác phẩm truyện.

Lời giải chi tiết

Bài tham khảo 1:

Xin chào thầy cô và các bạn, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau thảo luận và so sánh hai tác phẩm truyện ngắn nổi tiếng của văn học Việt Nam: "Nỗi Buồn Chiến Tranh" của Bảo Ninh và "Xuân Tóc Đỏ Cứu Quốc" trích “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng. Hai tác phẩm này đã làm nổi bật những góc khuất của lịch sử và những góc nhìn đa chiều về con người.

Trước hết chúng ta sẽ cùng nhau tóm tắt lại nội dung của hai tác phẩm này. "Nỗi Buồn Chiến Tranh" của Bảo Ninh là tác phẩm kể về cuộc sống của một nhân vật sau khi chiến tranh kết thúc, anh ta đã phải chịu đựng những bi kịch và khó khăn của cuộc sống hàng ngày khi những kí ức về chiến tranh, những kỉ niệm đau thương cứ ùa về. Bằng cách tập trung vào nhân vật chính là Kiên, tác giả đã khắc họa một cách chân thực những tác động của chiến tranh lên tâm hồn con người. Với "Xuân Tóc Đỏ Cứu Quốc" - Vũ Trọng Phụng, tác phẩm lại mô tả câu chuyện của xã hội trong thời kì âu hóa tân tiến, con người muốn hòa nhập vào lối sống thời thượng nên khiến cho xã hội trở nên kệch cỡm, dởm đời giữa thời kì “Á-Âu lẫn lộn”. Đó chính là nguyên nhân cũng như là môi trường lí tưởng để bọn lưu manh khôn lỏi, thất học như Xuân Tóc Đỏ có thể một bước lên tiên, hắn bước vào thế giới thượng lưu và thay đổi thân phận. Từ một thằng đi nhặt bóng ở sân quần biến thành một ông đốc-tờ Xuân, một anh hùng cứu quốc được người đời ca tụng, tán dương.

Dù khác đề tài tuy nhiên hai tác phẩm này đã tái hiện được những giá trị khác nhau. "Nỗi Buồn Chiến Tranh" tập trung vào việc tìm hiểu tác động của chiến tranh lên cuộc sống hàng ngày và tâm hồn con người, trong khi "Xuân Tóc Đỏ Cứu Quốc" đặt vào trọng tâm vào cuộc cứu quốc kệch cỡm của bọn dởm đời, trở thành tiếng cười trào phúng xuyên suốt tác phẩm. Trong “Nỗi buồn chiến tranh” Bảo Ninh đã xây dựng cốt truyện xoay quanh nhân vật Kiên và các sự kiện hiện lên không mấy rõ ràng nhưng người đọc cũng có thể hiểu rõ bởi cách xây dựng nhân vật ở đây là một nhân vật trở lại từ chiến trường. Anh ấy sống trong cảm giác và kí ức chỉ mình anh ta thấu hiểu để rồi câu chuyện sẽ từ hiện tại ngược về quá khứ rồi lại quay về hiện tại. Đó chính là nét đặc sắc của tác phẩm này. Ngoài ra, tác giả thường sử dụng ngôn ngữ sâu sắc và tinh tế để tái hiện môi trường chiến tranh và tâm trạng của nhân vật. Còn với Vũ Trọng phụng, ông xây dựng một cốt truyện bất ngờ, kịch tính trong cuộc đấu quần vợt căng thẳng của hai nước Việt Nam và Xiêm La, cách xây dựng cốt truyện ấy càng khiến người đọc thấy rằng sự lố bịch trong thời kì đó. Nhà văn đã  dùng những từ ngữ mỉa mai nhất để kể và tả lại các sự kiện. "Nỗi Buồn Chiến Tranh" thường nhấn mạnh vào sự mất mát và đau buồn trong cuộc sống thông qua diễn biến tâm lí của nhân vật Kiên trong khi "Xuân Tóc Đỏ Cứu Quốc" lại nhấn mạnh vào những tình tiết vô lí để gây cười và mỉa mai.

Dù là hai tác phẩm khác nhau về nội dung và phong cách, "Nỗi Buồn Chiến Tranh" và "Xuân Tóc Đỏ Cứu Quốc" đều là những tác phẩm văn học đặc sắc của văn học Việt Nam. Chúng không chỉ làm rõ sự đau khổ và mất mát trong cuộc chiến, mà còn tôn vinh tình yêu quê hương và sự hy sinh của con người Việt Nam. Thông qua việc so sánh hai tác phẩm này, chúng ta có thể nhận thấy sự đa dạng và phong phú và cách nhìn thế giới đa chiều của các nhà văn cũng như những giá trị nhân văn và lịch sử mà chúng mang lại.

Trên đây là phần trình bày so sánh đánh giá hai tác phẩm truyện của em, rất mong nhận được sự nhận xét góp ý của các thầy cô và các bạn.

Nhà văn Nga Sê-khốp từng khẳng định: “Nếu tác giả không có lối đi riêng thì người đó không bao giờ là nhà văn cả… Nếu anh không có giọng riêng, anh ta khó trở thành nhà văn thực thụ”. Quả thật, trong văn học, điều làm nên sức sống lâu bền cho một tác phẩm không chỉ nằm ở giá trị nội dung mà còn ở phong cách riêng của người sáng tạo. Với truyện ngắn Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài và Vợ nhặt của Kim Lân, người đọc đã được chứng kiến sự gặp gỡ và đồng vọng trong cảm hứng nhân đạo, đồng thời nhận ra những khác biệt trong cách tiếp cận, cách nhìn số phận và vẻ đẹp con người. Bằng những giọng điệu độc đáo, hai nhà văn đã khẳng định vị trí riêng của mình trong nền văn học hiện đại Việt Nam, đem đến cho độc giả những trải nghiệm nghệ thuật phong phú và sâu sắc.

Tô Hoài là một trong những cây đại thụ lớn của văn học Việt Nam hiện đại. Với sự nghiệp đồ sộ cả về số lượng lẫn chất lượng, ông đã để lại dấu ấn sâu đậm bằng vốn hiểu biết phong phú, khả năng quan sát tinh tế và ngòi bút giàu chất tạo hình. Truyện ngắn Vợ chồng A Phủ, sáng tác trong chuyến đi thực tế dài ngày ở Tây Bắc, là kết tinh cho sự gắn bó máu thịt của ông với thiên nhiên, con người miền núi. Tác phẩm xoay quanh số phận bi kịch của Mị và A Phủ dưới ách thống trị của cường quyền, thần quyền ở Hồng Ngài. Nhưng từ đó, Tô Hoài đã khẳng định sức sống tiềm tàng, khả năng phản kháng mạnh mẽ và con đường đến với cách mạng của những con người nghèo khổ. Vợ chồng A Phủ trở thành một trong những truyện ngắn xuất sắc nhất của ông và của văn học hiện đại Việt Nam.

Kim Lân, khác với Tô Hoài, là “người một lòng đi về với đất, với người, với thuần hậu nguyên thủy nông thôn” (Nguyên Hồng). Ông chuyên viết truyện ngắn, gắn bó sâu sắc với cuộc sống lam lũ của người nông dân. Vợ nhặt vốn được viết dở dang từ trước Cách mạng tháng Tám, nhưng đến sau Cách mạng mới hoàn thành. Lấy bối cảnh nạn đói năm 1945, tác phẩm kể lại câu chuyện anh cu Tràng nhặt được vợ giữa khi đói khát vây quanh, qua đó tái hiện thảm cảnh ghê rợn của dân tộc và khẳng định sức mạnh tình thương, khát vọng sống, niềm tin vào một tương lai đổi đời. Nếu chọn mười cây bút tiêu biểu của văn học hiện đại Việt Nam sau 1945 thì có thể không có tên Kim Lân, nhưng nếu chọn mười truyện ngắn xuất sắc nhất thì chắc chắn Vợ nhặt có một chỗ đứng xứng đáng.

Cả hai tác phẩm đều viết về số phận người lao động nghèo khổ trong giai đoạn lịch sử đặc biệt (1945 – 1954), đều phơi bày sự tàn bạo của xã hội thực dân phong kiến và nạn đói. Song điều quan trọng hơn, cả hai đều ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn con người: trong khổ đau, bất hạnh, con người vẫn nuôi dưỡng tình thương, khát vọng sống và ý chí vươn lên. Hai tác phẩm đều thấm đẫm tinh thần nhân đạo và là minh chứng cho sự tinh tế của ngòi bút phân tích tâm lý nhân vật.

Vợ chồng A Phủ tái hiện số phận đau khổ của người dân miền núi dưới ách thống trị của thần quyền, cường quyền. Mị – con dâu gạt nợ – sống kiếp đời tăm tối, quần quật như trâu ngựa, đến mức “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”. A Phủ – chàng trai mồ côi, dám đứng lên chống lại bất công – cũng bị phạt vạ vô lý, biến thành kẻ làm công trả nợ, tính mạng bị rẻ rúng đến mức có thể chết trói vì mất một con bò.

Vợ nhặt lại phản ánh số phận con người rẻ mạt trong nạn đói 1945. Người dân ngụ cư chết như ngả rạ, người sống vật vờ như những bóng ma. Tràng – nghèo, xấu xí, dân ngụ cư – bỗng “nhặt” được vợ chỉ bằng mấy câu nói đùa. Người vợ nhặt – đói khát, tả tơi – chấp nhận theo không về làm vợ chỉ để có miếng ăn. Bà cụ Tứ – người mẹ già nghèo khổ – sống trong dáng vẻ lọng khọng, ám ảnh bởi cái đói.

Khác biệt trong cách cảm nhận vẻ đẹp con người:

Ở Vợ chồng A Phủ, Tô Hoài tập trung khắc họa sức sống tiềm tàng, khát vọng tự do cháy bỏng của người dân miền núi. Mị, từ chỗ sống tê liệt, nhờ tiếng sáo gọi bạn tình và men rượu ngày xuân đã bừng tỉnh sức sống, khao khát đi chơi, muốn được sống như xưa. Đỉnh điểm là khi Mị cắt dây trói cứu A Phủ, đồng thời tự giải thoát cho chính mình. A Phủ hiện lên khỏe mạnh, cương trực, dũng cảm chống lại bất công, và khi được giải thoát đã cùng Mị đến với cách mạng.

Ở Vợ nhặt, Kim Lân lại khẳng định tình thương và niềm tin của con người. Tràng cưu mang người vợ xa lạ, bà cụ Tứ mở lòng đón nhận con dâu trong cảnh đói khát, người vợ nhặt cũng sẵn sàng chia sẻ nghèo khó. Tình thương ấy giúp họ nuôi dưỡng khát vọng hạnh phúc và niềm tin vào tương lai. Hình ảnh đoàn người đói đi trong lá cờ đỏ phấp phới như ánh sáng cuối tác phẩm đã dự báo về sự đổi đời của họ.
Khác biệt trong phương thức nghệ thuật:

Vợ chồng A Phủ: Giọng kể nhập vào dòng tâm tư nhân vật, nghệ thuật miêu tả tâm lý tinh tế, ngôn ngữ giàu chất thơ, đậm đà màu sắc miền núi. Những chi tiết đặc sắc như tiếng sáo, căn buồng của Mị, giọt nước mắt A Phủ… tạo nên ám ảnh nghệ thuật.
Vợ nhặt: Tình huống truyện độc đáo, giàu kịch tính; nghệ thuật phân tích tâm lý sâu sắc; ngôn ngữ đời thường, tự nhiên, gần gũi; kết cấu giàu ý nghĩa biểu tượng.

Sự khác biệt này bắt nguồn từ chính hoàn cảnh sáng tác và đối tượng phản ánh: Vợ chồng A Phủ phản ánh cuộc sống người dân miền núi dưới ách cường quyền, thần quyền, nên nổi bật là sức sống, khát vọng tự do. Vợ nhặt lấy bối cảnh nạn đói, nên tập trung vào số phận rẻ rúng vì nghèo đói và khát vọng hạnh phúc. Song, điểm chung là cả hai tác phẩm đều phơi bày sự thật bi thảm của xã hội đương thời, tố cáo tội ác áp bức, đồng thời khẳng định vẻ đẹp và niềm tin vào con người.

Cùng một cảm hứng nhân đạo, Vợ chồng A Phủ và Vợ nhặt lại đem đến cho người đọc những dư âm khác nhau. Vợ chồng A Phủ khiến ta day dứt, ám ảnh trước số phận bi kịch của Mị, để rồi vỡ òa ngưỡng mộ khi cô vùng dậy phản kháng. Vợ nhặt khiến ta bật cười nghẹn ngào trước cảnh “nhặt vợ” của Tràng, để rồi cảm phục tình thương của bà cụ Tứ, sự dịu dàng của người vợ nhặt, và niềm tin lạc quan vào tương lai. Đó chính là tài năng, tâm huyết và nhân cách nghệ sĩ của Tô Hoài và Kim Lân. Như T.Sêkhốp từng nói: “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà nhân đạo từ trong cốt tủy”.

So sánh Vợ chồng A Phủ và Vợ nhặt, ta nhận ra rằng mỗi tác phẩm là một khám phá riêng về nội dung và nghệ thuật, nhưng đều neo đậu sâu đậm trong tâm hồn người đọc. Vợ chồng A Phủ làm ta tin vào sức mạnh tiềm tàng và con đường giải phóng dân tộc, còn Vợ nhặt khiến ta thấm thía tình thương và hi vọng trong nghịch cảnh. Đặt hai tác phẩm cạnh nhau, ta thêm hiểu giá trị của văn học: không chỉ ghi lại sự thật, mà còn nâng đỡ con người, hướng họ đến ánh sáng và niềm tin.