Soạn bài Đêm trăng và cây sồi (trích Chiến tranh và hòa bình) SGK Ngữ văn 12 tập 2 Cánh diều
Tìm hiểu thêm thông tin về tác giả Lép Tôn –xtôi và bộ tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bình. Chú ý các từ ngữ thể hiện tâm trạng, tình cảm của nhân vật An – đrây.
Video hướng dẫn giải
Nội dung chính
| Đoạn trích kể về những thay đổi trong tâm trạng của An – đrây trong và sau khi đến nhà bá tước Rô-xtốp |
Chuẩn bị
Trả lời Câu hỏi Chuẩn bị trang 49 SGK Văn 12 Cánh diều
Tìm hiểu thêm thông tin về tác giả Lép Tôn –xtôi và bộ tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bình.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- Tác giả Lép Tôn – xtôi:
+ Ông sinh ngày 28/8/1828 tại điền trang Laxnaia Poliana.
+ Mẹ của ông là nhà văn Maria Vonkonxki, bà mất khi Lép Tônxtôi chỉ mới được 23 tháng tuổi.
+ Cha của ông cũng mất khi ông mới lên 9 tuổi thế nên Lép Tônxtôi mồ côi bố mẹ khi còn rất nhỏ và sống cùng người cô họ là Tachiana.
+ Ông sáng tác nhiều thể loại trong đó có tiểu thuyết, truyện ngắn và bút ký:
- Bút ký: Những mẩu chuyện Sevastopol, Một người cần bao nhiêu ruộng đất ?, Tôn giáo của tôi,…
- Truyện ngắn: Một lịch sử của ngày hôm qua (1851), Lucerne (1857), Giám mục Sergy (1898),…
- Tiểu thuyết: Thời thơ ấu (1852), Thời niên thiếu (1855), Thời thanh niên (1856),…
- Bộ tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bình
+ Được xuất bản trong khoảng thời gian 1865 - 1869. Tác phẩm dựa vào cột mốc lịch sử quan trọng của nước vào thế kỷ 19. Đó chính là cuộc chiến tranh diễn ra khốc liệt vào năm 1805 - 1812, giai đoạn Hoàng đế Pháp Napoléon Bonaparte xua đại binh vào nước Nga thời Sa hoàng Aleksandr I.
+ Tác phẩm như một thiên anh hùng ca kể về sự ra đời của nước Nga, một quốc gia đa chủng tộc, với nhiều tập quán và ngôn ngữ khác nhau, có thể đoàn kết lại để chống kẻ xâm lăng.
+ Tác giả đã tìm hiểu ý nghĩa của đời người với các mặt xấu như lòng ích kỷ, lòng tham vật chất và những yếu tố cản trở mặt tốt của con người phát triển, làm cho con người hạnh phúc.
- Tác giả Lép Tôn-xtôi (1828-1910)
+ Vai trò, vị trí: là nhà văn vĩ đại của Nga và thế giới
+ Đặc điểm sáng tác: Ông luôn tìm tòi sự thật, về bản chất con người Nga. Ông coi quần chúng nhân dân như người sáng tạo lịch sử, như ngọn nguồn đạo đức và sức mạnh của cộng đồng.
+ Tác phẩm tiêu biểu: Thời thơ ấu (1852); Thời niên thiếu (1855); Nguời tù Kavzaz (1863); Chiến tranh và hòa bình (1865); Anna Karenina (1877)
- Tiểu thuyết Chiến tranh và hoà bình
+ Vị trí: Gorrki nhận xét Chiến tranh và hoà bình là “tác phẩm vĩ đại của thế kỷ XIX"
+ Nội dung: Viết về chủ đề chiến tranh, ca ngợi cuộc chiến tranh nhân dân và những giằng xé nội tâm, đi tìm chân lý trong một số thanh niên quý tộc tiến bộ.
+ Giá trị: Tác phẩm là đỉnh cao của nghệ thuật miêu tả và phân tích tâm lý con người, còn được gọi là nghệ thuật về “phép biện chứng tâm hồn”
Trong khi đọc 1
Trả lời Câu hỏi 1 Trong khi đọc trang 50 SGK Văn 12 Cánh diều
Chú ý các từ ngữ thể hiện tâm trạng, tình cảm của nhân vật An – đrây.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Các từ ngữ thể hiện tâm trạng, tình cảm của nhân vật An – đrây: “lòng không vui và tư lự”, “chợt thấy lòng se lại”.
- “Chợt thấy lòng se lại, chẳng hiểu vì sao”
- Vui vẻ: “Ngày hôm nay trời đẹp quá,… chung quanh tươi vui quá”
Trong khi đọc 2
Trả lời Câu hỏi 2 Trong khi đọc trang 50 SGK Văn 12 Cánh diều
Hình dung khung cảnh đêm trăng ở Ô – trát – nôi – ê.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Đó là 1 đêm trăng mát mẻ, trong sáng và yên tĩnh. Từ điểm nhìn qua khung cửa sổ của nhân vật, ánh trăng soi sáng óng ánh như bạc. Ở phía dưới hàng cây cao có những khóm cây gì ướt mọng, cánh lá lăn tăn phản chiếu ánh trăng bạc.
Xa hơn, ở phía sau hàng cây đen có một cái nhà sương đọng lấp lánh, về phía bên phải có một cây to um tùm, thân và cành đều trắng muốt, và ở phía trên là vầng trăng gần tròn, trên nền trời xuân trong sáng chỉ lác đác mấy vì sao.
Khung cảnh đêm trăng: tràn đầy ánh trăng, không khí mát mẻ, trong sáng và yên tĩnh, nền trời trong sáng, lác đác mấy vì sao.
Trong khi đọc 3
Trả lời Câu hỏi 3 Trong khi đọc trang 51 SGK Văn 12 Cánh diều
Hình dung tâm trạng vui tươi, cảm giác bay bổng của nhân vật Na – ta – sa.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Na – ta – sa bị bất ngờ và cảm thấy thích thú với khung cảnh ánh trăng. Vì thế mà cô đã liên tục gọi Xô – nhi – a ra cùng để ngắm ánh trăng đêm tuyệt mĩ đó rồi sau đó Na – ta – sa tưởng tượng rằng rồi cô ấy sẽ được bay bổng lên theo ánh trăng “Đây này, cứ ngồi xổm như thế này nhé, vòng tay xuống dưới đầu gối thế này ôm thật chặt, thật chặt vào, phái cố lấy sức thế nào cũng bay bổng lên cho mà xem. Đây này!”
Na-ta-sa hào hứng, cảm thấy thích thú trước đêm trăng. Cô vội vã gọi Xô-nhi-a cùng tận hưởng đêm trăng đẹp đẽ và chỉ cô cách ngồi để có được cảm giác bay bổng.
Trong khi đọc 4
Trả lời Câu hỏi 4 Trong khi đọc trang 51 SGK Văn 12 Cánh diều
Minh họa dưới đây liên quan gì đến nội dung văn bản?
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Hình ảnh đã minh họa cho dáng ngồi của Na – ta – sa khi cô đang trong tâm trạng vui vẻ và cảm giác bay bổng dưới ánh trăng đêm đẹp một cách tuyệt mĩ làm cho cô phấn khích và thích thú. Là hình ảnh minh họa cho câu văn: “Đây này, cứ ngồi xổm như thế này nhé, vòng tay xuống dưới đầu gối thế này ôm thật chặt, thật chặt vào, phái cố lấy sức thế nào cũng bay bổng lên cho mà xem. Đây này!”
Hình minh họa giúp người đọc hình dung rõ hơn chân dung nàng Na-ta-sa và dáng ngồi để có được cảm giác bay bổng của nàng. Gắn liền với nội dung “Đây này, cứ ngồi xổm như thế này nhé, vòng tay xuống dưới đầu gối thế này ôm thật chặt…bay bổng lên cho mà xem”
Trong khi đọc 5
Trả lời Câu hỏi 5 Trong khi đọc trang 52 SGK Văn 12 Cánh diều
Chú ý những chòm lá xanh mơn mởn trên cây sồi già.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
“Cây sồi già bây giờ đã hoàn toàn đổi mới, tỏa rộng một vòm lá xum xuê xanh tốt thẫm màu, đang như say sưa ngất ngây, khẽ đung đưa trong ánh nắng chiều.”
“Xuyên qua lớp vỏ cứng già hàng thế kỉ, những đám lá non xanh tươi đã đâm thẳng ra ngoài. Thật khó lòng tin được rằng, chính cây sồi cằn cỗi kia đã sinh ra những chòm lá xanh mơn mởn ấy.”
- Cây sồi già tỏa rộng một vòm lá xum xuê xanh tốt thẫm màu
- Những đám lá non xanh tươi đã đâm thẳng ra ngoài
- Những chòm lá xanh mơn mởn ấy
Trong khi đọc 6
Trả lời Câu hỏi 6 Trong khi đọc trang 52 SGK Văn 12 Cánh diều
Dõi theo tâm trạng vui vẻ, hạnh phúc của nhân vật An – đrây.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Khi nhận ra cây sồi trước mắt mình chính là cây sồi khi trước, công tước An-đrây nghĩ và “chàng bỗng vô cớ có một cảm giác vui mừng, sảng khoái, tưởng chừng như mỗi tế bào trong mình đổi mới, sống lại.”
- “Chàng bỗng vô cớ có cảm giác vui mừng, sảng khoái, tưởng chừng như mỗi tế bào trong người mình đổi mới, sống lại”
-“Chàng nhớ lại tất cả những giờ phút tốt đẹp nhất của đời mình”
Sau khi đọc 1
Trả lời Câu hỏi 1 Sau khi đọc trang 53 SGK Văn 12 Cánh diều
Nhân vật An – đrây Bôn – côn – xki chú ý đến cô gái Na – ta – sa Rô- Xtốp trong tình huống nào? Nêu cảm nghĩ của em về vẻ đẹp của nhân vật Na – ta – sa.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
+ Khi mà An – đrây Bôn – côn – xki đến thỉnh cầu viên đô quý tộc về công việc tại gia đình Rô – xtốp ở Ô – trát – nôi – ê, trong khi trò chuyện với hai ông bà Rô – xtốp và các vị thượng khách thì Bôn – côn – xki có để ý đến Na – ta – sa vui đùa giữa đám thanh niên và có một băn khoăn trong lòng đó là “Không biết cô ấy nghĩ gì? Cái gì làm cô ta sung sướng thế?”
+ Nhân vật Na-ta-sa trong đêm trăng ở Ô-trát-nôi-ê mang một vẻ đẹp đặc biệt và đầy sức hút. Với vẻ ngoại hình tinh khôi, tươi trẻ cùng tâm hồn hiền lành và sáng tú có sức lôi cuốn mọi người xung quanh.
- An-đrây chú ý đến Na-ta-sa trong tình huống: Anh đến nhà bá tước Rô-xtop thỉnh cầu về công việc, anh chú ý đến Na-ta-sa đang vui đùa trong đám thanh niên, anh mấy lần nhìn cô và băn khoăn trong lòng về cô.
- Na-ta-sa mang một vẻ đẹp của sức sống, cô luôn vui vẻ, hạnh phúc và tràn đầy nhiệt huyết. Là “một cô gái mảnh dẻ, xinh xắn” mang tâm hồn bay bổng, thể hiện rõ nhất qua đêm trăng thơ mộng.
Sau khi đọc 2
Trả lời Câu hỏi 2 Sau khi đọc trang 53 SGK Văn 12 Cánh diều
Đêm trăng ở Ô-trát-nôi-ê có gì đặc biệt? Đêm trăng này có ý nghĩa như thế nào đối với nhân vật An-đrây Bôn-côn-xki?
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản
Lời giải chi tiết:
- Đó là một đêm trăng tràn đầy ánh trăng, không khí mát mẻ, trong sáng và yên tĩnh, nền trời trong sáng, lác đác mấy vì sao.
- Chính tại đêm trăng đấy, chàng một lần nữa tình cờ gặp gỡ Na-ta-sa ở tầng trên. Cả hai người đều đăm chiêu trước vẻ đẹp đêm trăng ấy, hai tâm hồn gặp gỡ, hòa quyện.
Sau khi đọc 3
Trả lời Câu hỏi 3 Sau khi đọc trang 53 SGK Văn 12 Cánh diều
Vì sao An-đrây quan tâm đến cây sồi già bên đường? Nêu những chi tiết cho thấy sự thay đổi của cây sồi già. Theo em, cây sồi này có thể tượng trưng cho điều gì?
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- An-đrây quan tâm đến cây sồi già bên đường vì cây sồi già đã từng gợi cho chàng những ấn tượng kì lạ khó quên. Khi phát hiện ra cây sồi già bên đường chính là cây sồi khi trước, chàng đã có cảm giác vui mừng, sảng khoái, tưởng chừng như mỗi tế bào trong mình đã đổi mới, sống lại.
- Những chi tiết cho thấy sự thay đổi của cây sồi già:
+ “Cây sồi già bây giờ đã hoàn toàn đổi mới, tỏa rộng một vòm lá xum xuê xanh tốt thẫm màu, đang như say sưa ngất ngây, khẽ đung đưa trong ánh nắng chiều.”
+ “Không còn thấy những ngón tay co quắp, những vết sứt sẹo, vẻ ngờ vực và buồn rầu trước kia cũng không còn dấu vết.”
+ “Xuyên qua lớp vỏ cứng già hàng thế kỉ, những đám lá non xanh tươi đã đâm thẳng ra ngoài. Thật khó lòng tin được rằng, chính cây sồi kia đã sinh ra những chòm lá xanh mơn mởn ấy.”
- Cây sồi hiện lên sống động, như một thực thể có linh hồn, đầy cá tính. Là vật chứng kiến, cây sồi như tấm gương thu gọn, ánh chiếu rõ nét những chuyển biến tinh vi trong tâm lí nhân vật. Những sắc thái đổi thay trên toàn cảnh thiên nhiên chính là sự khúc xạ của những biến đổi trong thế giới nội tâm, một thế giới sâu xa, phức tạp và đầy bí ẩn của con người. Qua đó ta có thể thấy được tác giả đã dùng thiên nhiên làm thước đo thế giới tâm hồn con người, mượn cây sồi để tả cảnh ngụ tình, làm nổi bật tâm trạng của nhân vật một cách đầy tinh tế và ấn tượng.
- An-đrây quan tâm đến cây sồi già bên đường vì chàng có những ấn tượng khó quên “Chàng bỗng vô cớ có cảm giác vui mừng, sảng khoái, tưởng chừng như mỗi tế bào trong người mình đổi mới, sống lại”, “Chàng nhớ lại tất cả những giờ phút tốt đẹp nhất của đời mình”
- Những chi tiết cho thấy sự thay đổi của cây sồi già :
+ “Cây sồi già đã hoàn toàn đổi mới, tỏa rộng một vòm lá xum xuê xanh tốt”
+ “Không còn thấy những ngón tay co quắp, những vết nứt sứt sẹo”
- Cây sồi tượng trưng cho thế giới nội tâm của cính nhân vật An - đrây. Từ cảm xúc buồn bã, chán nản, bi quan của An - đrây đầu chuyến đi xa, giờ đây đã trở thành một tâm hồn hồi sinh, tràn ngập lòng yêu đời, yêu sự sống. Tác giả sử dụng thiên nhiên làm tấm gương phản ánh tâm lý con người
Sau khi đọc 4
Trả lời Câu hỏi 4 Sau khi đọc trang 53 SGK Văn 12 Cánh diều
Trình bày diễn biến tâm trạng An-đrây. Từ đó, nhận xét về cách thể hiện tâm lí nhân vật của nhà văn Tôn-xtôi.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
+ An-đrây, tuy lòng không vui và tư lự nhưng vì công việc, chàng đã đến gia đình Rô-xtốp ở Ô-trát-nôi-ê để thỉnh cầu viên đô thống quý tộc và tại đây chàng đã gặp Na-ta-sa – người đã làm cho tâm hồn chàng quý tộc trẻ An-đrây vô cùng xao xuyến. Sau đêm trăng tại Ô-trát-nôi-ê, An-đrây trở về.
+ Trên đường về, chàng đi qua khu rừng bạch dương dạo đầu xuân. Tại đây, An-đrây đã tìm kiếm cây sồi già như tìm kiếm người bạn cố tri. Sự thay đổi của cây sồi đã đem đến cho chàng 1 sự bất ngờ lớn, “bỗng vô cớ có một cảm giác vui mừng, sảng khoái tưởng chừng như mỗi tế bào trong mình đổi mới, sống lại”. Những trang đời, những ký ức vui, buồn ùa lên và sống dậy.
+ Cảnh tượng chiến trường Au-xtéc-lít, hình ảnh vợ trước khi tắt thở. Kỉ niệm gặp gỡ bá tước Pie trên bến đò, và hình ảnh người con gái Natasa trong đêm trăng cùng hiện lên trong tâm hồn chàng. Thiên nhiên hữu tình, cây sồi hồi xuân tràn đầy sức sống và người thiếu nữ Natasa kiều diễm, đêm trăng huyền diệu tại Ô – trát – nôi – ê đã lay tỉnh, đem đến cho An-đrây một niềm vui mới, chan chứa yêu đời.
+ Tình yêu thiên nhiên, cảnh sắc Nga, ngòi bút điêu luyện trong việc miêu tả tâm lý và khám phá “biện chứng tâm hồn” của con người, cách thể hiện con người trong sự vận động đi lên, vượt qua số phận và hướng thiện, tấm lòng nhân đạo cao đẹp của tác giả, không gian và thời gian nghệ thuật đã giúp cho người đọc cảm nhận được nhân vật một cách sâu sắc nhất.
- Diễn biến tâm trạng của nhân vật An-đrây:
+ Đầu đoạn trích, An-đrây mang tâm trạng không vui và tư lự đến nhà bá tước Rô-xtop thỉnh cầu về công việc
+ Lần đầu gặp gỡ với Na-ta-sa, anh cảm thấy “chợt thấy lòng se lại”, mọi thứ xung quanh đều trở nên rực rỡ, tươi vui.
+ Khi gặp lại cây sồi : “bỗng vô cớ có cảm giác vui mừng, sảng khoái” sau đó anh “nhớ lại tất cả những giờ phút tốt đẹp nhất của đời mình”
+ Những dòng suy tư, thức tỉnh về cuộc đời “Không, cuộc đời chưa chấm dứt ở tuổi ba mươi mốt”, sống sao cho “cuộc đời của ta phản chiếu lên tất cả mọi người, và mọi người cùng sống chung với ta”
- Nhận xét: Tác giả thể hiện quá trình phát triển tâm lý con người đạt đến trình độ phân tích tâm lý xuất sắc. Ông luôn coi cuộc sống là một quá trình vận động và tâm lý con người "như một dòng sông" lưu luyến không ngừng
Sau khi đọc 5
Trả lời Câu hỏi 5 Sau khi đọc trang 53 SGK Văn 12 Cánh diều
Phân tích, đánh giá nghệ thuật miêu tả thiên nhiên và sử dụng ngôn ngữ đối thoại, ngôn ngữ độc thoại của tác giả trong đoạn trích Đêm trăng và cây sồi.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Đoạn trích nói riêng và cuốn tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bình nói chung đã có những bức tranh thiên nhiên trở thành mẫu mực cổ điển trong kho tàng văn chương thế giới về miêu tả nội tâm đó là đêm trăng huyền ảo ở Ôtratnôiê của Natasa Rôxtôva; và hình ảnh cây sồi già mùa xuân của Anđrây. Đó là những hình tượng thiên nhiên độc đáo, tượng trưng cho những gì cao cả, tốt đẹp, vĩnh hằng mà các nhân vật này khát khao vươn tới.
Nhà văn đã dùng ngôn ngữ miêu tả độc thoại nội tâm để thâm nhập và phản ánh dòng suy tư, cảm xúc của nhân vật một cách chính xác, khúc chiết và đầy tinh tế, khiến cho nhân vật của Tônxtôi có một chiều sâu tâm lý, một sự đầy đặn về tầm hồn và một tầm cao trí tuệ khó quên.
- Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên đạt đến độ tinh xảo, miêu tả tỉ mỉ từng chi tiết thể hiện qua đêm trăng và trong chính sự thay đổi của cây sồi. Đằng sau bức tranh thiên nhiên là những sắc thái tình cảm ẩn sâu trong tâm hồn nhân vật.
- Ngôn ngữ độc thoại và ngôn ngữ đối thoại: Đưa người đọc vào sâu bên trong dòng suy tư và cảm xúc của nhân vật. Tác giả giải thích những chuyển biến thầm kín mà tinh vi trong tâm hồn nhân vật, giúp nhân vật mang chiều sâu tâm lý.
Sau khi đọc 6
Trả lời Câu hỏi 6 Sau khi đọc trang 53 SGK Văn 12 Cánh diều
Trên đường về nhà, An-đrây Bôn-côn-xki đã tìm được lẽ sống mới. Lẽ sống đó là gì? Em suy nghĩ gì về lẽ sống đó.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản để trả lời câu hỏi
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Trên đường về nhà, An-đrây Bôn-côn-xki đã tìm được lẽ sống mới “Không, cuộc đời chưa chấm dứt ở tuổi ba mươi mốt". Đó là một lời khẳng định dứt khoát, mạnh mẽ và đầy quyết đoán. Anđrây đã hiểu rằng không thể chỉ đắm chìm trong đau khổ, cần phải vượt lên sự cô đơn, không phải chỉ sống vì mình mà phải biết sống vì người khác.
Vào giờ phút này, Anđrây đã tìm được câu trả lời cho niềm day dứt suốt đời mình: Sống cho mình hay sống cho mọi người? “Sao cho cuộc sống của ta trải qua không phải chỉ vì mình ta”. Câu trả lời đã giúp chàng trở nên mạnh mẽ, giàu nghị lực và niềm tin trên con đường đi tìm chân lý.
- Lẽ sống đó là cuộc sống không chỉ của riêng ta mà còn là sống cho mọi người. Lẽ sống ấy được thể hiện rõ nhất qua câu văn “cuộc đời của ta phản chiếu lên tất cả mọi người, và mọi người cùng sống chung với ta”.
- Đó là một lẽ sống cao đẹp, thể hiện một tâm hồn cao cả bên trong nhân vật. Từ lẽ sống ấy, nhân vật đã thoát khỏi những đau khổ, vượt qua những kí ức khó khăn và đau thương để hướng đến tương lai tươi sáng.
Sau khi đọc 7
Trả lời Câu hỏi 7 Sau khi đọc trang 53 SGK Văn 12 Cánh diều
Em thích nhất hình ảnh, nhân vật hoặc sự việc nào trong đoạn trích? Vì sao?
Phương pháp giải:
Đưa ra quan điểm của bản thân
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Em thích nhất là nhân vật An-đrây trong đoạn trích vì em thấy được An-đrây hiện lên là một chàng trai thông minh, sắc sảo, tinh tế, giàu nghị lực và nhiều hoài bão. Là mẫu người quý tộc tiên tiến, lý tưởng của thời đại, của nước Nga thế kỷ XIX, là người khao khát sống chân thực, cao thượng, căm ghét mọi giả dối, xấu xa, thấp hèn, luôn đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi về chân lý, hạnh phúc, về những giá trị đạo đức, tinh thần.
Em thích nhất hình ảnh cây sồi già bên đường. Bởi lẽ đó là một hình ảnh mang nhiều ý nghĩa và tư tưởng. Cây sồi tượng trưng cho thế giới nội tâm của nhân vật An-đrây. Sự thay đổi của cây sồi với những mần xanh mơn mởn chính là biểu tượng cho một tâm hồn hồi sinh, tràn ngập lòng yêu đời, yêu sự sống. Thông qua hình ảnh cây sồi, Lép Tôn-xtôi đã lấy thiên nhiên làm tấm gương phản chiếu tâm hồn con người, đưa nghệ thuật miêu tả tâm lý lên một tầm cao mới với những biến thái tinh vi và sâu sắc hơn.
Đêm trăng và cây sồi
(Trích Chiến tranh và hòa bình)
Lép – tôn – xtôi
Vì những công việc giám hộ điền trang Ri-a-dan (Ryazan), công tước An-đrây phải tiếp xúc với viên đô thống quý tộc là bá tước I-ly-a An-đrây-ê-vích Rô-xốp (Ilya Andreyevich Rostov), và vào trung tuần tháng Năm, công tước An-đrây đến nhà ông ta.
Mùa xuân bấy giờ đã chuyển sang tiết oi bức. Rừng đã khoác bộ áo xanh um tùm, không khi đầy bụi và khí trời nóng nực đến nỗi hễ đi ngang chỗ có nước là thấy thèm tắm.
Công tước An-đrây lòng không vui và tư lự vì nghĩ tới việc phải đến thỉnh cầu viên đô thống quý tộc về công việc. Xe chàng tiến vào khu vườn lớn của gia đình Rô-xtốp ở Ô-trát-nổi-ê (Otradnoye). Về bên phải, sau mấy khóm cây, chàng bỗng nghe một giọng con gái vui vẻ reo lên, rồi thấy một tốp thiếu nữ chạy ùa về phía lối xe đi. Người chạy trước đến gần xe nhất là một cô thiếu nữ mắt đen, tóc đen, vóc người mảnh dẻ lạ lùng, mặc chiếc áo dài bằng vải hoa vàng, đầu chít một tấm khăn mùi soa trắng để tuột ra ngoài mấy món tóc rối. Cô thiếu nữ vừa chạy vừa cất tiếng reo to, nhưng chợt nhận ra người lạ, cô nhìn lảng đi nơi khác rồi phì cười bỏ chạy trở lại.
Công tước An-đrây chợt thấy lòng se lại, chẳng hiểu vì sao. Ngày hôm nay trời đẹp quá, ánh nắng rực rỡ quá, chung quanh tươi vui quá, và cô gái mảnh dẻ, xinh xắn kia không hề biết và không muốn biết rằng có chàng tồn tại trên đời này, cô bằng lòng và vui sướng với cuộc sống riêng của mình – chắc là một cuộc sống vô nghĩa nhưng vui tươi và hạnh phúc.
“Cô ta có chuyện gì mà vui thế? Cô nghĩ đến cái gì? Hẳn không phải đến quy chế quân sự hay việc tổ chức nông dân ở điền trang Ri-a-dan. Cô ta nghĩ gì thế? Cái gì làm cho cô ta sung sướng?” – Công tước An-đrây bất giác băn khoăn tự hỏi.
Bá tước I-li-a An-đrây-ê-vích năm 1809 cũng sống ở Ô-trát-nổi-ê như mọi năm trước, nghĩa là tiếp đãi hầu hết cả tỉnh, suốt ngày săn bắn, tiệc tùng, diễn kịch, đàn sáo.
Cũng như đối với bất cứ người khách nào mới đến, bá tước Rô-xốp mừng rỡ tiếp đãi Suốt một ngày dài dằng dặc, công tước An-đrây phải trò chuyện với hai ông bà Rô-xtốp và các vị thượng khách đến chật cả nhà để dự mấy ngày lễ thánh sắp đến.
Bôn-côn-xki mấy lần nhìn Na-ta-sa vui đùa giữa đám thanh niên, trong lòng cứ băn khoăn tự hỏi: “Không biết cô ấy nghĩ gì? Cái gì làm cô ta sung sướng thế?”.
Đến tối, nằm một mình trong phòng lạ, chàng lạ nhà không sao ngủ được. Chàng lấy sách đọc, rồi tắt nến đi, rồi lại thắp lên. Căn phòng đóng cửa sổ kín mít, rất nóng bức. Chàng thấy bực cái lão giả ngốc nghếch kia (chàng gọi bá tước Rô-xtốp như vậy) đã giữ chàng lại, bảo là các giấy tờ cần thiết đang ở trên tỉnh, còn phải cho người lên lấy. Chàng nghĩ bực mình sao mình lại ở lại đây làm gì.
Công tước An-đrây đứng dậy, ra mở cửa sổ. Chàng vừa mở cánh cửa chớp ra thì ánh trăng lùa vào phòng, tựa hồ nãy giờ đã chực sẵn từ lâu ngoài cửa sổ. Chàng mở rộng cửa. Đêm hôm ấy mát mẻ, trong sáng và yên tĩnh. Ngay trước cửa sổ có một hàng cây xén phẳng, một phía thì tối đen, phía kia thì óng ánh như bạc. Ở phía dưới hàng cây cao có những khóm cây gì ướt mọng, cánh lá lăn tăn phản chiếu ánh trăng bạc. Xa hơn, ở phía sau hàng cây đen có một cái nhà sương đọng lấp lánh, về phía bên phải có một cây to um tùm, thân và cành đều trắng muốt, và ở phía trên là vầng trăng gần tròn, trên nền trời xuân trong sáng chỉ lác đác mấy vì sao. Công tước An-đrây chống khuỷu tay lên khung cửa sổ, mắt chàng dăm dăm nhìn lên bầu trời.
Phòng của công tước An-đrây ở tầng giữa, các phòng tầng trên cũng có người, họ cũng chưa ngủ. Chàng nghe có tiếng nói của một người con gái ở phía trên vắng xuống:
– Một lần nữa thôi mà. – Công tước An-đrây nhận ngay ra giọng người con gái vừa nói câu này.
- Thế thì bao giờ cô mới chịu đi ngủ? – Một giọng khác đáp lại.
- Em không ngủ, em không thể ngủ được đâu, biết làm thể nào được! Nào, lần cuối cùng thôi mà...
Hai giọng phụ nữ hoà nhau hát một câu, có lẽ là câu cuối của một bài nhạc nào đấy.
– Chà, tuyệt quá! Thôi, bây giờ thì ngủ nhé.
– Chị đi ngủ đi, còn em thì chịu. – Giọng người ban nãy đáp, nghe như đang đi ra phía cửa sổ. Có lẽ cô thiếu nữ nhô hẳn người ra ngoài cửa sổ, vì có thể nghe rõ cả tiếng áo sột soạt và tiếng thở. Mọi vật đều im bặt và lắng lại như vầng trăng, như ánh trăng và bóng tối trong vườn. Công tước An-đrây cũng không dám cử động, sợ mấy cô gái ở tầng trên biết mình đang thức. Giọng nói ban đầu lại vắng xuống:
– Xô-nhi-a (Sonya)! Xô-nhi-a! Ngủ làm sao được kia chứ! Xem này, tuyệt quá! Ôi! Đẹp quá đi mất! Kìa dậy đi, chị Xô-nhi-a. – Giọng nói nghe gần như muốn khóc. – Thật chưa bao giờ, chưa bao giờ có một đêm huyền diệu như thế này.
Xô-nhi-a cằn nhằn đáp lại một câu gì không rõ.
– Không, chị phải ra đây xem cơ, trăng đẹp quá...
Ôi! Tuyệt quá! Chị ra đây. Xô-nhi-a ơi, Xô-nhi-a yêu quý của em, chị ra đây! Đấy, chị thấy không? Đây này, cứ ngồi xổm như thế này nhé, vòng tay xuống dưới hai đầu gối thế này ôm thật chặt, thật chặt vào, phải cố lấy sức thì thế nào cũng bay bổng lên cho mà xem. Đây này!
– Thôi thôi, lại ngã bây giờ.
Có tiếng hai người giằng co nhau, rồi giọng trách móc của Xô-nhi-a.
– Hơn một giờ sáng rồi còn gì.
— Ô, chị thì chỉ làm hỏng hết cái thú của em thôi. Chị đi đi, đi đi....
Mọi vật lại im lặng, nhưng công tước An-đrây biết rằng nàng vẫn ngồi đấy; thỉnh thoảng chàng lại nghe tiếng cử động khe khẽ, thỉnh thoảng lại có tiếng thở dài.
- Ồ, trời ơi! Trời ơi! Làm sao thế này! - Nàng bỗng kêu lên. – Thôi, đi ngủ thì đi ngủ vậy! – Rồi nàng đóng cửa lại.
“Vẫn không hay biết gì đến ta!” – Công tước An-đrây nghĩ trong khi lắng tai nghe tiếng nói của nàng, và không hiểu tại sao, chàng cứ chờ đợi và sợ rằng nàng sẽ nói một điều gì về mình. “Lại cô ấy, cứ như là cố tình vậy.” – Chàng nghĩ. Trong tâm hồn chàng bỗng trào lên một mở ý nghĩ rối ren bất ngờ cùng với bao nhiêu hi vọng trẻ trung không ăn nhập gì với cuộc đời chàng. Cảm thấy mình không đủ sức hiểu nổi tâm trạng mới mẻ của mình, công tước An-đrây vào giường ngủ thiếp đi.
Sáng hôm sau, công tước An-đrây từ biệt mỗi một mình lão bá tước và ra về trước khi các tiểu thư xuống phòng khách.
Bấy giờ đã là đầu tháng Sáu. Trên đường về nhà, công tước An-đrây lại đi ngang khóm rừng bạch dương có cây sồi già đã từng gợi cho chàng những ấn tượng kì lạ khó quên. Tiếng lục lạc trong rừng nghe còn mơ hồ xa xăm hơn một tháng rưỡi trước đây. Cánh rừng đã rậm rạp và um tùm thông non rải rác trong rừng không còn tương phản với cảnh đẹp chung quanh, bây giờ chúng đã hoà mình vào khung cảnh chung, đã đâm những búp chồi non xanh mịn.
Suốt ngày hôm ấy, trời oi bức. Đâu đây một trận dông đang sửa soạn kéo đến, nhưng chỉ có một đám mây đen nhỏ hắt mấy giọt mưa trên bụi đường và trên khóm lá xanh mọng. Phía bên trái, cánh rừng tối sẫm với những bóng cây rợp mát; phía bên phải, rừng ẩm ướt, bóng lộn, lá cây óng ánh dưới nắng, chỉ khẽ đung đưa trong gió nhẹ. Cảnh vật đều nở hoa, có tiếng hoạ mi thánh thót khi xa khi gần.
“Phải, ở đây, trong khóm rừng này có cây sồi mà dạo nọ ta đã từng đồng tình. – Công tước An-đrây nghĩ thầm. – Nó đâu rồi nhỉ?”. Chàng nhìn sang bên trái đường và bất giác đưa mắt ngắm nghía một cây sồi lớn, không nhận ra rằng đây chính là cây sồi mà chàng đang tìm kiếm. Cây sồi già bây giờ đã hoàn toàn đổi mới, toả rộng một vòm lá xum xuê xanh tốt thẫm màu, đang như say sưa ngất ngây, khẽ đung đưa trong ánh nắng chiều.
Không còn thấy những ngón tay co quắp, những vết sứt sẹo, vẻ ngờ vực và buồn rầu trước kia cũng không còn dấu vết. Xuyên qua lớp vỏ cứng giả hàng thế kỉ, những đám lá non xanh tươi đã đâm thẳng ra ngoài. Thật khó lòng tin được rằng, chính cây sồi cằn cỗi kia đã sinh ra những chòm lá xanh mơn mởn ấy.
“Phải, chính cây sồi dạo trước.” – Công tước An-đrây nghĩ, và chàng bỗng vô cớ có một cảm giác vui mừng, sảng khoái, tưởng chừng như mỗi tế bào trong mình đã đổi mới, sống lại. Và trong cùng một lúc, chàng nhớ lại tất cả những giờ phút tốt đẹp nhất của đời mình. Chiến trường Au-xtéc-lít với bầu trời cao lồng lộng, khuôn mặt đầy vẻ trách móc của vợ khi đã tắt thở, Pi-e trên chuyến phà, người con gái bồi hồi rung động trước cảnh đẹp đêm ấy, và cả cái đêm hôm ấy, vầng trăng – tất cả những cái đó đều cùng hiện lên trong kí ức của chàng.
“Không, cuộc đời chưa chấm dứt ở tuổi ba mươi mốt! Công tước An-đrây đột nhiên nghĩ thầm, và ý nghĩ này có cái sức mạnh của một điều quyết định, không thể nào thay đổi được nữa. - Ta biết rõ những gì ở trong ta ư? Không đủ. Phải làm thế nào cho mọi người cùng đều biết kia: cả Pi-e, cả người con gái đêm nào muốn bay lên trời; phải làm sao cho mọi người đều biết rõ ta, sao cho cuộc sống của ta trôi qua không phải chỉ vì mình ta, sao cho họ dừng sống cách biệt với cuộc sống của ta như vậy, sao cho cuộc đời của ta phản chiếu lên tất cả mọi người, và mọi người cùng sống chung với ta!”.
(Chiến tranh và hoà bình, tập một, NXB Văn học, Hà Nội, 2017)
Bình luận
Chia sẻ
- Soạn bài Thực hành tiếng Việt: Biện pháp tu từ nghịch ngữ (tiếp theo) SGK Ngữ văn 12 tập 2 Cánh diều
- Soạn bài Viết thư trao đổi công việc hoặc một vấn đề đáng quan tâm SGK Ngữ văn 12 tập 2 Cánh diều
- Soạn bài Nói và nghe: Tranh luận về một vấn đề có những ý kiến trái ngược nhau SGK Ngữ văn 12 tập 2 Cánh diều
- Soạn bài Tự đánh giá trang 60 SGK Ngữ văn 12 tập 2 Cánh diều
- Soạn bài Ánh sáng cứu rỗi (Trích Nỗi buồn chiến tranh) SGK Ngữ văn 12 tập 2 Cánh diều
>> Xem thêm
Luyện Bài Tập Trắc nghiệm Văn 12 - Cánh diều - Xem ngay
Group ôn Thi ĐGNL & ĐGTD Miễn Phí
Các bài khác cùng chuyên mục
Danh sách bình luận