Top 45 Bài văn nghị luận phân tích bài thơ Qua Đèo Ngang (Bà Huyện Thanh Quan) hay nhất

Dàn ý

I. Mở bài

- Giới thiệu tác giả: Bà Huyện Thanh Quan là một trong những nữ sĩ nổi tiếng nhất của thơ ca cổ điển Việt Nam, thơ bà thường mang nét buồn hoài cổ, trang trọng và u buồn.

- Giới thiệu tác phẩm: "Qua Đèo Ngang" là bài thơ tiêu biểu, viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật khi bà trên đường vào Huế nhận chức.

- Đánh giá chung: Tác phẩm là bức tranh thiên nhiên Đèo Ngang hùng vĩ nhưng đượm buồn, qua đó bộc lộ nỗi cô đơn, nhớ quê hương da diết của tác giả. 

II. Thân bài

1. Hai câu đề: Cảnh tượng Đèo Ngang lúc chiều tà (Cái nhìn tổng quát)

- “Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,”: Thời gian là chiều tà - thời điểm con người thường cảm thấy cô đơn, mong muốn đoàn tụ, gợi nỗi nhớ.

- “Cỏ cây chen đá, lá chen hoa”: Điệp từ “chen” miêu tả cảnh thiên nhiên hoang sơ, rậm rạp, đầy sức sống nhưng thiếu vắng dấu chân người, tạo cảm giác hoang vắng, rợn ngợp.

2. Hai câu thực: Sự sống con người tại Đèo Ngang (Sự thưa thớt)

- “Lom khom dưới núi, tiều vài chú”: Hình ảnh con người nhỏ bé, thưa thớt, không làm cho cảnh vật ấm cúng hơn mà ngược lại, càng nhấn mạnh sự heo hút.

- “Lác đác bên sông, chợ mấy nhà”: Hình ảnh chợ (nơi đông đúc) nhưng lại “lác đác”, “mấy nhà” gợi sự thưa thớt, vắng lặng, hiu hắt.

- Nghệ thuật: Đảo ngữ (“Lom khom”, “Lác đác”) và đối (“lẻ” - “mấy”) làm nổi bật cảnh vật đìu hiu.

3. Hai câu luận: Nỗi lòng tác giả gửi vào cảnh vật (Âm thanh và tâm trạng)

- “Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc”: Tiếng chim quốc (cuốc) kêu gợi nỗi nhớ nước, thương nhà, âm thanh gợi sự than vãn.

- “Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia”: Tiếng chim gia gia (đa đa) gợi nỗi niềm thương nhớ gia đình, quê hương.

- Nghệ thuật: Sử dụng chơi chữ (quốc - nước, gia - nhà) kết hợp ẩn dụ, ẩn dụ âm thanh để nói lên nỗi niềm sâu kín.

4. Hai câu kết: Tâm trạng cô đơn tột cùng (Đối diện với chính mình)

- “Dừng chân đứng lại, trời, non, nước”: Tác giả dừng chân, thu vào tầm mắt không gian mênh mông, hùng vĩ của đất trời.

- “Một mảnh tình riêng, ta với ta”: Đối diện với thiên nhiên hùng vĩ là “một mảnh tình riêng” - nỗi cô đơn, nỗi niềm riêng tư nhỏ bé, không ai chia sẻ. “Ta với ta” nhấn mạnh sự cô độc tuyệt đối. 

III. Kết bài

- Khái quát giá trị nội dung: Bài thơ vẽ nên bức tranh Đèo Ngang hoang sơ, hùng vĩ nhưng buồn bã, qua đó thể hiện tình yêu quê hương, đất nước và nỗi cô đơn sâu sắc của tác giả.

- Khái quát giá trị nghệ thuật: Thể thơ Đường luật điêu luyện, ngôn từ trang nhã, bút pháp tả cảnh ngụ tình đặc sắc, nghệ thuật đối, điệp từ, đảo ngữ hiệu quả.

- Cảm nghĩ bản thân: Bài thơ để lại ấn tượng về một tâm hồn tinh tế, nhạy cảm 

Bài siêu ngắn Mẫu 1

Qua Đèo Ngang là một trong những bài thơ hay nhất của Bà Huyện Thanh Quan. Tác phẩm có nhiều giá trị về mặt nội dung cũng như nghệ thuật.

Mở đầu bài thơ, tác giả đã miêu tả thiên nhiên nơi đèo Ngang hiện lên mang đầy sức sống:

“Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa”

Vào thời điểm “bóng xế tà”, nhân vật trữ tình bước tới đèo Ngang và đưa mắt ngắm nhìn vạn vật. Thiên nhiên đèo Ngang hiện lên với hình ảnh “cỏ cây chen đá, lá chen hoa” gợi ra sức sống đang trỗi dậy.

Và trong nền bức tranh thiên nhiên ấy, con người xuất hiện đầy lẻ loi, cô đơn. Bà Huyện Thanh Quan đã sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ kết hợp với đối để miêu tả hình ảnh con người “lom khom - tiều vài chú”, “lác đác - chợ mấy nhà”. Từ đó, chúng ta hình dung về hình ảnh vài chú tiều với dáng đứng lom khom dưới chân núi cùng mấy căn nhà nhỏ lác đác. Qua đó, sự nhỏ bé bé của con người giữa thiên nhiên rộng lớn, bát ngát càng nổi bật hơn.

“Nhớ nước, đau lòng, con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.”

Ở câu thơ này, “con quốc quốc” và “cái gia gia” không chỉ là hình ảnh thực về hai loại chim (chim đỗ quyên, chim đa đa) mà còn gợi âm thanh “quốc quốc”, “đa đa”. Qua đó, nhà thơ bộc lộ nỗi nhớ nhung sâu sắc, da diết dành cho quê hương, đất nước.

Sự cô đơn với “một mảnh tình riêng” không có người chia sẻ càng tăng lên ở hai câu thơ cuối cùng:

“Dừng chân đứng lại trời, non, nước
Một mảnh tình riêng, ta với ta”

Giữa thiên nhiên rộng lớn, con người càng trở nên nhỏ bé. So sánh với bài thơ “Bạn đến chơi nhà”, Nguyễn Khuyến dùng cụm từ “ta với ta” trong câu thơ “Bác đến chơi đây ta với ta” để diễn tả tình bạn tri kỉ, thắm thiết. Thì ở đây, cụm từ “ta với ta” được Bà Huyện Thanh Quan để nhấn mạnh nỗi cô đơn của nhân vật trữ tình hay chính tác giả.

Qua Đèo Ngang là một bài thơ mang đậm phong cách sáng tác của Bà Huyện Thanh Quan. Bài thơ cũng gửi gắm nỗi niềm tâm trạng của nhà thơ trước cảnh ngộ đất nước lúc bấy giờ.

Bài siêu ngắn Mẫu 2

Bà Huyện Thanh Quan là một nữ thi sĩ nổi tiếng của nền văn học Việt Nam trung đại. Trong đó, tác phẩm Qua Đèo Ngang đã mang đậm phong cách sáng tác của nhà thơ, cũng như gửi gắm thông điệp giá trị.

Mở đầu bài thơ, Bà Huyện Thanh Quan đã khắc họa thiên nhiên nơi đèo Ngang hiện lên với vẻ đẹp hoang sơ nhưng vẫn tràn đầy sự sống:

“Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa”

Câu thơ đầu tiên gợi mở về không gian, thời gian. Nhân vật trữ tình đến đèo Ngang khi “bóng xế tà” là thời điểm kết thúc của một ngày. Lúc này, vạn vật đã trở về nghỉ ngơi. Cảnh vật đèo Ngang hiện lên ở câu thơ thứ hai. Cách sử dụng điệp từ “chen” kết hợp với hình ảnh “đá, lá, hoa” cho thấy sự sống đang trỗi dậy mãnh liệt.

Ở hai câu thơ tiếp, con người xuất hiện nhưng lại vô cùng nhỏ bé giữa thiên nhiên rộng lớn:

“Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

Nghệ thuật đảo ngữ trong hai câu thơ “lom khom - tiều vài chú”, “lác đác - chợ mấy nhà” nhấn mạnh vào hình ảnh vài chú tiều với dáng đứng lom khom dưới chân núi và vài căn nhà nhỏ bé thưa thớt, lác đác bên sông. Con người chỉ là một chấm buồn nhỏ bé giữa vũ trụ rộng lớn.

“Nhớ nước, đau lòng, con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.”

Hai câu thơ tiếp bộc lộ tâm trạng của nhân vật trữ tình. Ở đây, “con quốc quốc” và “cái gia gia” không chỉ là hình ảnh thực về hai loại chim (chim đỗ quyên, chim đa đa) mà còn gợi tả âm thanh của loài chim này - “quốc quốc”, “đa đa” vang lên nghe sao da diết, xót xa. Không chỉ vậy, khi ghép lại hai từ “quốc” và “gia” lại sẽ thành “quốc gia” như một lời bộc lộ gián tiếp tình yêu dành cho đất nước.

Lúc này đây, nhân vật trữ tình đang đứng một mình đứng tại nơi Đèo Ngang, đưa mắt nhìn ra xa cũng chỉ thấy thiên nhiên rộng lớn phía trước. Sự cô đơn bao trùm lấy toàn bộ không gian. Cụm từ “một mảnh tình riêng” ý chỉ tình cảm riêng tư không có ai để chia sẻ:

“Dừng chân đứng lại trời, non, nước
Một mảnh tình riêng, ta với ta”

Cái mảnh tình con con ấy cũng chỉ có “ta với ta”. Ta từng bắt gặp trong “Bạn đến chơi nhà”, Nguyễn Khuyến dùng cụm từ “ta với ta” - “Bác đến chơi đây ta với ta” để diễn tả tình bạn tri kỉ, thắm thiết. Còn trong thơ Bà Huyện Thanh Quan, cụm từ “ta với ta” chỉ càng làm tăng thêm nỗi cô đơn, trống vắng của nhân vật trữ tình hay chính là của tác giả.

Bài thơ Qua Đèo Ngang là lời bộc lộ nỗi nhớ quê hương, đất nước cũng như xót xa trước cảnh ngộ đất nước của Bà Huyện Thanh Quan. Nội dung và nghệ thuật bài thơ khá ấn tượng, mang dấu ấn sáng tác của nhà thơ.

Bài siêu ngắn Mẫu 3

Bà Huyện Thanh Quan là một trong những nữ thi sĩ nổi tiếng của nền văn học trung đại. Tác phẩm nổi tiếng của bà phải kể đến bài thơ Qua đèo Ngang.

Mở đầu bài thơ, Bà Huyện Thanh Quan đã gợi mở ra về thời gian, không gian cũng như điểm nhìn của bài thơ. Nhân vật trữ tình tới đèo Ngang khi màn đêm đã dần buông xuống - thời điểm mà vạn vật cũng như con người trở về nhà để sum họp, nghỉ ngơi sau một ngày. Từ đó sự cô đơn càng được bộc lộ rõ hơn.

“Bước tới đèo Ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa”

Điệp từ “chen”, kết hợp với việc sử dụng vần lưng “đá - lá” cùng với vần chân “tà – hoa” cho thấy vạn vật đang trỗi dậy. Thiên nhiên nơi đèo Ngang hoang vu nhưng vẫn tràn đầy sức sống.

Và trong bức tranh thiên nhiên đó, con người xuất hiện mang vẻ nhỏ bé, chỉ là một chấm buồn lặng lẽ:

“Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

Từ láy “lom khom” và “lác đác” kết hợp với nghệ thuật đảo ngữ nhấn mạnh vào sự nhỏ bé, thưa thớt của con người. Nhà thơ sử dụng bút pháp miêu tả tượng trưng và ước lệ của thi pháp cổ (ngư, tiều, canh, mục) kết hợp với cảm hứng đầy thi cảm và sáng tạo.

Bà Huyện Thanh Quan đã sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ kết hợp với đối ở hai câu luận:

“Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia”

Hình ảnh “con quốc quốc” và “cái gia gia” không chỉ là hình ảnh thực về hai loại chim (chim đỗ quyên, chim đa đa). Tiếng kêu “quốc quốc”, “đa đa” nghe da diết đã còn bộc lộ nỗi lòng nhớ thương của mình với đất nước, quê hương.

“Dừng chân đứng lại: trời, non, nước
Một mảnh tình riêng ta với ta”

Ở hai câu kết, tác giả đã bộc lộ nỗi niềm cô đơn sâu sắc. Một mình nơi đèo Ngang rộng lớn, hoang vu trong buổi hoàng hôn, nữ sĩ thấy mình như sống trong tâm trạng lẻ bóng, cô đơn, giữa một khung cảnh thiên nhiên hoang vắng bao la của “trời, non, nước”. Cụm từ “ta với ta” là ba chữ đắt giá kết hợp với điệp ngữ láy âm, đặt trong mối tương phản với “trời, non, nước” đã cho thấy cái mênh mang bao la với sự lẻ loi, đơn côi và nhỏ bé của lòng người.

Qua Đèo Ngang mang đậm dấu ấn phong cách sáng tác của Bà Huyện Thanh Quan. Qua tác phẩm, nhà thơ cũng gửi gắm lòng yêu quê hương, đất nước.

Bài tham khảo Mẫu 1

Bà Huyện Thanh Quan một trong những nữ văn sĩ nổi tiếng của văn học trung đại Việt Nam. Thơ văn bà để lại cho hậu thế không còn nhiều, trong đó nổi tiếng nhất là phải kể đến bài Qua đèo Ngang. Đây là bài thơ tả cảnh ngụ tình, bộc lộ nỗi niềm, tâm trạng của bà khi trên đường vào kinh đô Huế nhận chức. Mở đầu bài thơ là bức tranh phong cảnh thấm đẫm nỗi buồn hiu quạnh:

“Bước đến đèo Ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa”

Hai câu thơ mở ra không gian, thời gian nghệ thuật quen thuộc trong thơ trung đại, đây đồng thời cũng là nét đặc trưng phong cách của Bà Huyện Thanh Quan: chiều tà và bóng hoàng hôn. Thời gian là buổi chiều nhưng không phải là lúc đầu hôm mà là chiều tà, thời điểm chuyển giao giữa chiều và tối, ánh nắng chỉ còn nhạt nhòa và sắp lặn. Không gian mênh mông, rộng lớn, với cả trời, non, nước nhưng tất cả đều im ắng, vắng lặng đến rợn ngợp.

Trong không gian đó, hình ảnh cây cối, hoa cỏ hiện lên có phần hoang dại, chúng chen chúc nhau mọc lên. Từ “chen” gợi sức sống mãnh liệt của muôn loài trước cái cằn cỗi của đất đai, cái khắc nghiệt của thời tiết. Đồng thời từ này còn gợi lên thiên nhiên có phần hoang dã, vô trật tự. Không gian và thiên nhiên cây cỏ hòa quyện vào nhau càng làm sâu đậm thêm ấn tượng về mảnh đất hoang vu. Bức tranh được điểm thêm hơi thở, sự sống của con người:

“Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

Những tưởng rằng với sự xuất hiện của sự sống con người quang cảnh sẽ bớt vắng lặng, cô đơn hơn nhưng thực tế lại không phải vậy. Sự xuất hiện của con người trái lại càng khiến cảnh vật thêm phần heo hút, hoang vắng hơn. Nghệ thuật đảo ngữ nhấn mạnh vào dáng “lom khom” của những chú tiều, cái “lác đác” của mấy ngôi nhà ven sông kết hợp các từ chỉ số lượng ít ỏi “vài”, “mấy” khiến cho hình bóng con người đã nhỏ lại càng nhỏ hơn, cuộc sống đã hiu quạnh lại càng hiu quạnh hơn.

Bức tranh về một thế giới cô liêu hiện lên rõ hơn bao giờ hết. Nhìn lại cả hai câu thơ ta thấy chúng có đầy đủ các yếu tố của một bức tranh sơn thủy, hữu tình: núi, sông, tiều phu, chợ. Thế nhưng những yếu tố ấy khi hợp lại với nhau và khúc xạ qua cảm nhận của nhà thơ lại gợi lên một miền sơn cước hiu quạnh, heo hút.

Bốn câu thơ cuối nói lên nỗi niềm, tâm sự của tác giả: “Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc/Thương nhà mỏi miệng cái gia gia”. Những âm thanh của cuốc kêu cũng chính là nỗi lòng của Bà Huyện Thanh Quan. Tài dùng chữ của bà đã đạt đến độ điêu luyện: chữ quốc là nước đồng âm với chữ cuốc tức con chim, chữ gia là nhà gần âm với từ chữ đa là chim đa đa.

Chữ vừa ghi âm thanh nhưng đồng thời còn bộc lộ tâm trạng, ý tứ của tác giả, qua đó làm nổi bật tâm trạng, nỗi niềm của nữ sĩ. Vì phải xa quê hương, vào miền đất mới nhận chức nên bà nhớ nhà, nhớ gia đình. Còn nhớ nước tức là bà đang nhớ về quá khứ huy hoàng của triều đại cũ. Hai chữ nhớ nước, thương nhà được tác giả đảo lên đầu câu càng nhấn mạnh và làm nổi bật nỗi niềm của bà.

Hai câu thơ cuối bộc lộ trực tiếp nỗi niềm cô đơn khắc khoải của nhà thơ: “Dừng chân đứng lại trời, non, nước/ Một mảnh tình riêng ta với ta”. Không gian mênh mông khiến con người lại càng trở nên bé nhỏ, cô đơn hơn. Sự vật tưởng là hòa quyện, gắn kết với nhau mà thực chất lại đang chia lìa đôi ngả, trời, non, nước được tách biệt với nhau bằng những dấu phẩy, đó là cái nhìn mang tính tâm trạng của chính tác giả.

Câu thơ cuối như là một lời khẳng định trực tiếp nỗi cô đơn đó “một mảnh tình” “ta với ta”. Đại từ “ta” không còn mang ý nghĩa chỉ chung, cộng đồng mà là cá nhân, chỉ một mình tác giả. Trong hai câu kết, tất cả là một sự gián cách, là một thế giới riêng, cô đơn đến tuyệt đối.

Không chỉ đặc sắc về nội dung, tác phẩm còn là điển hình mẫu mực về nghệ thuật cổ điển Đường thi. Bà sử dụng thể thơ thất ngôn bát cú, chuẩn mực về niêm, luật, đối, ngôn ngữ trau chuốt, mượt mà mặc dù đã được Việt hóa. Sử dụng thành công đảo ngữ, chơi chữ. Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình xuất sắc, tả cảnh vật mà bộc lộ nỗi niềm, tâm trạng của tác giả.

Qua bài thơ “Qua Đèo Ngang” ta không chỉ ấn tượng bởi nghệ thuật tài tình, kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất cổ điển đường thi và chất dân dã của dân tộc, mà còn bị cuốn hút bởi nội dung. Bức tranh phong cảnh đèo Ngang hiu quanh, mênh mông đã thể hiện tâm trạng buồn bã, nỗi niềm nhớ nước, thương nhà của tác giả.

Bài tham khảo Mẫu 2

Bài thơ “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan được sáng tác khi bà đi ngang con đèo này để vào kinh thành Huế nhận chức làm quan. Bài thơ nói lên nỗi nhớ quê hương gia đình của người con gái đi xa, nỗi thương thân của phụ nữ nơi đất khách quê người. Lối thơ nhẹ nhàng điềm tĩnh của tác giả được thể hiện rõ qua bài thơ này.

“Trèo đèo hai mái chân vân
Lòng về Hà Tĩnh, dạ ân Quảng Bình”

Nằm giữa hai đầu nỗi nhớ, gánh trọn ân tình của nữ sĩ về bức tranh thiên nhiên hoang sơ đậm chất tình. Bà Huyện Thanh Quan dùng lối viết tự nhiên mà sâu lắng, hoài cảm đi vào lòng người. Trên con đường vào Phú Xuân, nữ sĩ bắt gặp phong cảnh đèo Ngang, từ đó khơi gợi nỗi buồn của người con gái đường xa chất chứa bao nỗi nhớ thương:

“Bước tới đèo Ngang, bóng xế tà
Cỏ cây chen lá, đá chen hoa”

Bức tranh vẽ ra vào buổi chiều tà, vào thời gian vắng vẻ và hoang vu trong ngày. Nếu được thay bằng “nắng tà” thì khung cảnh sẽ sinh động hơn. Một buổi chiều có nắng vàng, hoa lá và đá, vậy tại sao nữ sĩ lại không chọn nắng? Thời điểm chiều tà làm cho lòng người nôn nấu một nỗi hoài cổ, chất xúc tác làm tâm trạng con người cất thành tiếng.

Bức tranh thiên nhiên hoang sơ đượm màu buồn, liệu tâm hồn nữ sĩ có đủ mạnh mẽ vượt qua? Điệp từ “chen” nhấn mạnh sự đơn lẻ, cô liêu. Sự sống sắp lụi tàn, hoa lá cỏ cây đang cuống quýt, nồng say bám chặt lấy sự sinh tồn trên mảnh đất cằn cỗi.

“Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

Bức tranh lúc này đã có sự xuất hiện của con người nhưng nó có thể làm mờ nhạt bớt phần nào trong sự trống vắng của tâm hồn người thứ lữ? ” Tiều vài chú” chỉ có một vài chú tiều đi gom củi phía dưới chân núi. Từ đó, làm tăng cường độ mỏng manh của sự sống. Nó hư vô, mờ ảo như thể sẽ biến mất. Tác giả đã dùng nghệ thuật phép đảo để thay đổi trật tự cú pháp ở hai câu này làm toát lên cảnh hắt hiu, hoang sơ của con đèo này.

Từ láy ”lom khom” chỉ hoạt động gồng gánh gian nan và “lác đác” nói lên mức độ số lượng được ước tính cụ thể. Những hình ảnh ước lệ ấy đã bộc lộ ra hết cảm xúc, muốn lắm, cần lắm được chạm đến sự sống và khao khát được nhìn thấy con người. Ôi chỉ là ảo ảnh! Nơi này, nữ sĩ biết tìm đâu người bạn đường để trò chuyện chia sẻ bao nỗi niềm.

“Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia”

Hai câu luận tiếp theo làm trỗi dậy nỗi niềm tiềm ẩn của người thứ lữ. ”Con quốc quốc”, “cái gia gia” âm hưởng nhẹ nhàng mà thấm đẫm đến tâm can con người. Người khách phương xa cô đơn nghe văng vẳng tiếng chim quốc mà lòng tê tái, não nề.

Ở đây, tác giả dùng thủ pháp dùng động để tả tĩnh thật tinh tế, thứ âm thanh coi cuốc nơi xa kia làm bệ phóng cho tác giả gửi trọn nỗi niềm về đất nước và gia đình trên cuộc hành trình của mình. Thương nước nhà đang chìm trong tình cảnh loạn lạc, xót xa thân phận gái xa nhà độc hành. Nỗi lòng thương xót ấy như được trùng trùng điệp điệp không ngơi nghỉ.

“Dừng chân nghỉ lại trời non nước
Một mảnh tình riêng ta với ta.”

Hai câu kết đưa xúc cảm của nữ sĩ lên đến đỉnh điểm của cảm xúc cao trào. "Dừng chân” phần nào làm cho mạch cảm hứng của người đọc ngắt đoạn. Nhờ đó, mới diễn tả hết tâm trạng của nữ sĩ giữa núi rừng heo hút. Cái mênh mông, vô tận của núi rừng níu chân người thứ lữ.  

Thật vậy, giữa thế giới bao la, vô tận ấy làm đôi chân nhỏ bé không thể bước nổi. Sự đơn độc ấy làm người thứ lữ yếu đuối. Người con gái ấy lại một lần nữa khao khát được hòa mình vào thiên nhiên núi rừng, được che lấp sự yếu đuối, đơn độc nơi mình. Núi rừng bao la, rộng lớn bao nhiêu thì sự cô đơn, trống vắng của nữ sĩ lại càng tăng bấy nhiêu.

Từ đó, ta đủ cảm nhận “mảnh tình riêng” đơn độc đến tiếc nuối. Thể thơ thất ngôn bát cú với cấu trúc đề thực luận kết, cách hiệp vần và phép đối trong bài thơ tóm gọn bao cảm xúc trong lòng người đọc. Những tâm tư ấy đẹp biết bao qua lăng kính của tâm hồn người nữ sĩ một lòng một người yêu nước, thương dân.

Bài thơ “Qua đèo Ngang” mang đến một phong cách mới mẻ về bức tranh thiên nhiên hùng vĩ, mang đậm chất trữ tình của nữ sĩ. Những vần thơ ấy sẽ còn mãi trong tâm trí người đọc, có một người yêu thiên nhiên, yêu đất nước đến vậy.

Bài tham khảo Mẫu 3

Trong nền văn học hiện đại nếu như chúng ta bắt gặp sự sắc sảo, mạnh mẽ, bứt phá trong thơ của Hồ Xuân Hương thì chắc hẳn rằng sẽ thấy được sự điềm tĩnh, nhẹ nhàng, trầm buồn của Bà Huyện Thanh Quan. Bài thơ “Qua đèo Ngang” tiêu biểu cho phong cách ấy.

Bài thơ được sáng tác khi tác giả vào Phú Xuân (Huế) nhận chức và đi qua đèo này. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là nỗi buồn man mác, nhớ nhà, nhớ quê hương và thương cho thân gái nơi đường xa. Bài thơ được sáng tác theo thể thất ngôn bát cú với cấu trúc đề, thực, luận kết.

Chỉ tám câu thơ nhưng nó đã diễn tả được hết cái thần thái, cái hồn của cảnh vật cũng như của con người khi đứng trước cảnh trời núi hiu quạnh và lòng người man mác như thế này. Hai câu đề gợi lên trước mắt người đọc khung cảnh hoang sơ nơi đèo Ngang:

“Bước tới đèo Ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen lá, lá chen hoa”

Không gian và thời gian ở đèo Ngang được tác giả thể hiện qua từ "bóng xế tà". Có thể nói đây là thời gian là cảm xúc trong lòng người dường như nặng nề, gợi buồn, gợi sầu hơn. Trong ca dao, dân ca, chúng ta vẫn bắt gặp thời điểm chiều tả để đặc tả nỗi buồn không biết bày tỏ cùng ai. Mặt trời xuống núi, hoàng hôn sắp bao phủ lấy nơi này.

Cảm giác cô đơn, lạc lõng. Cảnh vật thiên nhiên nơi đây dường như quạnh quẽ đến nao lòng. Chỉ có cỏ cây và hoa. Điệp từ "chen" dường như đã làm tăng thêm tính chất hiu quạnh của địa danh này. Hoa lá đang quấn quýt lấy nhau, bám chặt nhau để sống, sinh sôi.

“Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

Đến hai câu thực thì mới thấp thoáng hình ảnh con người, nhưng cũng chỉ là "tiều vài chú". Hóa ra chỉ là một vài chú tiều bé nhỏ đi nhặt củi ở dưới chân núi. Mặc dù có sự sống nhưng mong manh và hư vô quá. Với phép đảo trật tự cú pháp ở hai câu thơ này, Bà Huyện Thanh Quan đã một lần nữa nhấn mạnh sự hoang sơ, hiu quạnh của đèo Ngang.

Việc sử dụng hai từ láy "lom khom" và "lác đác" vừa chỉ hoạt động gánh củi vất vả vừa chỉ ước tính số lượng cụ thể. Những hình ảnh ước lệ trong thơ Bà Huyện Thanh Quan đã lột tả hết thần thái cũng như cảm xúc của tác giả lúc đó. Những sự sống hiếm hoi, lẻ loi và mong manh đang chờn vờn ở ngay trước mắt nhưng xa lắm. Muốn tìm bạn để tâm sự cũng trở nên khó khăn. Sang đến hai câu thơ luận thì cảm xúc và tâm sự của tác giả bỗng nhiên trỗi dậy

“Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia”

Điệp âm "con quốc quốc" và "cái gia gia" đã tạo nên âm hưởng dìu dặt, du dương nhưng vô cùng não nề thấm đến tâm can. Người lữ khách đường xa nghe văng vẳng tiếng cuốc và da da kêu mà lòng quạnh hiu, buồn tái tê. Thủ pháp lấy động tả tĩnh của tác giả thật đắc điệu, trên cái nền tĩnh lặng, quạnh quẽ bỗng nhiên có tiếng chim kêu thực sự càng thêm não nề và thê lương.

“Dừng chân nghỉ lại trời non nước
Một mảnh tình riêng ta với ta”

Chỉ bốn chữ "dừng chân nghỉ lại" cũng đã khiến người đọc cảm thấy da diết, bồn chồn đến não nề. Cảnh trời nước mênh mông, vô tận nhưng con người thì bé nhỏ khiến cho tác giả thấy mình lạc lõng và không một nơi bấu víu. Đất trời rộng lớn, tác giả chỉ cảm thấy còn "một mảnh tình riêng". Và cái mảnh tình con con ấy cũng chỉ có "ta với ta". Nỗi buồn dường như trở nên cực độ, buồn thấu tận tâm can, buồn nghiêng ngả trời đất.

Bài thơ “Qua Đèo Ngang” với giọng điệu da diết, trầm bổng, du dương và những thủ pháp nghệ thuật độc đáo đã mang đến cho người đọc cảm xúc khó quên. Dư âm của bài thơ dường như còn vang vọng đâu đây.

Bài tham khảo Mẫu 4

Ai đã từng một lần đi trên con đường xuyên Việt, hẳn đều biết đến đèo Ngang. Đây là một đèo khá dài và khá cao, nằm vắt ngang sườn núi cheo leo, hiểm trở của khúc cuối dãy Hoành Sơn, trước khi đâm ra biển. Hình ảnh đèo Ngang đã được đưa vào bài thơ “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan, nhằm gửi gắm nhiều ý nghĩa sâu sắc.

Đèo Ngang là ranh giới tự nhiên giữa Hà Tĩnh và Quảng Bình. Thuở xưa, bao người vào kinh đô Huế để thi cử hay làm việc cho triều đình phong kiến đã đi qua đèo này rồi lâng lâng xúc cảm trước vẻ đẹp của nó mà làm thơ ca ngợi. Bà Huyện Thanh Quan nhân dịp từ Thăng Long vào Huế nhậm chức Cung trung giáo tập (dạy dỗ các cung nữ trong cung) đã sáng tác bài Qua đèo Ngang.

Đằng sau bức tranh phong cảnh thiên nhiên là tâm trạng của nữ sĩ: cô đơn, nhớ nhà và hoài niệm về một thời đại huy hoàng đã qua. Có thể coi đây là bài thơ hay nhất trong những bài thơ sáng tác về thắng cảnh này. Câu phá đề đơn giản chỉ là lời giới thiệu về thời điểm tác giả đặt chân đến đèo Ngang:

Bước tới đèo Ngang bóng xế tà. Đó là lúc mặt trời đang lặn, phía tây chỉ còn chút nắng hắt những tia sáng yếu ớt lên nền trời đang sẫm dần. Thời điểm này rất dễ gợi buồn trong lòng người, nhất là đối với kẻ lữ thứ tha hương. Tuy vậy, trời vẫn còn đủ sáng để nhà thơ nhận ra thiên nhiên nơi đây đẹp như một bức tranh thủy mặc: “Cỏ cây chen đá, lá chen hoa”.

Có cái gì đó như linh hồn của tạo vật thấp thoáng sau từng chữ. Điệp từ chen, các vế đối: cây chen đá, lá chen hoa miêu tả sức sống mãnh liệt của một vùng rừng núi hoang vu. Cảnh đẹp thì có đẹp nhưng nhuốm màu buồn bã, quạnh hiu, thiếu hơi ấm con người. Những bông hoa rừng đây đó không đủ làm sáng, làm vui bức tranh núi non lúc ngày tàn, đêm xuống.

Trên bối cảnh thiên nhiên bao la ấy thấp thoáng bóng dáng con người và hơi hướng cuộc sống nhưng cũng chỉ ít ỏi, mờ nhạt, xa vời:

“Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.”

Con mắt tinh tế của nhà thơ phát hiện ra nét đặc trưng của người và cảnh trước tiên nên bà đã dùng nghệ thuật đảo ngữ để nhấn mạnh đặc trưng ấy. Dáng vẻ lom khom của mấy chú tiều hái củi sườn non làm cho con người vốn đã nhỏ bé lại càng thêm nhỏ bé trước thiên nhiên cao rộng.

Cái chợ là nơi biểu hiện sức sống của một cộng đồng làng xã, lẽ ra tấp nập đông vui, nhưng ở đây nó chỉ là mấy túp lều xơ xác bên sông… Bao trùm lên cảnh vật là một nỗi buồn tê tái và nỗi buồn ấy thấm sâu vào lòng người:

“Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.”

Giữa không gian tĩnh lặng gần như tuyệt đối ấy bỗng vẳng lên tiếng chim quốc khắc khoải, tiếng chim đa đa não nuột. Đó là những âm thanh có thật mà cũng có thể là tiếng vọng từ tâm trạng chất chứa nỗi buồn thời cuộc của nhà thơ. Mượn bút pháp ước lệ và nghệ thuật chơi chữ (từ đồng âm khác nghĩa) để nói lên lòng mình trước cảnh, đó là tài hoa của nữ sĩ.

Tiếng chim kêu không làm cho cảnh vui lên thêm chút nào mà lại làm tăng phần quạnh quẽ, cô liêu. Phải chăng tiếng chim chính là tiếng lòng của kẻ đang mang nặng tâm trạng u buồn, hoài vọng, nhớ nước thương nhà?!

Hồn cảnh, hồn người như có nét tương đồng, cho dù về hình thức hoàn toàn tương phản. Cái bao la, vô tận của non nước tô đậm cái cô đơn, chơ vơ của con người và ngược lại. Vì vậy nên nỗi buồn càng lắng đọng:

“Dừng chân đứng lại trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng, ta với ta.”

Quả là một nỗi buồn lớn lao, thấm thía, khó san sẻ, giãi bày. Nó như kết thành hình, thành khối, thành mảnh tình riêng khiến nhà thơ phải thốt lên chua xót: ta với ta. Chỉ có ta hiểu lòng ta mà thôi! Vì thế nên sự cô đơn càng tăng lên gấp bội.

Bài thơ “Qua Đèo Ngang” tuy ra đời cách đây đã hơn một thế kỉ nhưng giá trị của nó vẫn nguyên vẹn trước thử thách của thời gian. Bao người yêu thơ thuộc lòng bài thơ này và ca ngợi tài năng của tác giả. Thể thơ Đường luật kiểu cách, sang trọng vào tay nữ sĩ đã trở thành gần gũi, dễ hiểu với người đọc bởi ngôn ngữ giản dị, trong sáng và những hình ảnh dân dã quen thuộc.

Bài tham khảo Mẫu 5

Bà Huyện Thanh Quan một trong những nữ văn sĩ nổi tiếng của văn học trung đại Việt Nam. Thơ văn bà để lại cho hậu thế không còn nhiều, trong đó nổi tiếng nhất là phải kể đến bài Qua đèo Ngang. Đây là bài thơ tả cảnh ngụ tình, bộc lộ nỗi niềm, tâm trạng của bà khi trên đường vào kinh đô Huế nhận chức. Mở đầu bài thơ là bức tranh phong cảnh thấm đẫm nỗi buồn hiu quạnh:

“Bước đến đèo Ngang bóng xế tà

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa”

Hai câu thơ mở ra không gian, thời gian nghệ thuật quen thuộc trong thơ trung đại, đây đồng thời cũng là nét đặc trưng phong cách của Bà Huyện Thanh Quan: chiều tà và bóng hoàng hôn. Thời gian là buổi chiều nhưng không phải là lúc đầu hôm mà là chiều tà, thời điểm chuyển giao giữa chiều và tối, ánh nắng chỉ còn nhạt nhòa và sắp lặn. Không gian mênh mông, rộng lớn, với cả trời, non, nước nhưng tất cả đều im ắng, vắng lặng đến rợn ngợp.

Trong không gian đó, hình ảnh cây cối, hoa cỏ hiện lên có phần hoang dại, chúng chen chúc nhau mọc lên. Từ “chen” gợi sức sống mãnh liệt của muôn loài trước cái cằn cỗi của đất đai, cái khắc nghiệt của thời tiết. Đồng thời từ này còn gợi lên thiên nhiên có phần hoang dã, vô trật tự. Không gian và thiên nhiên cây cỏ hòa quyện vào nhau càng làm sâu đậm thêm ấn tượng về mảnh đất hoang vu. Bức tranh được điểm thêm hơi thở, sự sống của con người:

“Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

Những tưởng rằng với sự xuất hiện của sự sống con người quang cảnh sẽ bớt vắng lặng, cô đơn hơn nhưng thực tế lại không phải vậy. Sự xuất hiện của con người trái lại càng khiến cảnh vật thêm phần heo hút, hoang vắng hơn. Nghệ thuật đảo ngữ nhấn mạnh vào dáng “lom khom” của những chú tiều, cái “lác đác” của mấy ngôi nhà ven sông kết hợp các từ chỉ số lượng ít ỏi “vài”, “mấy” khiến cho hình bóng con người đã nhỏ lại càng nhỏ hơn, cuộc sống đã hiu quạnh lại càng hiu quạnh hơn.

Bức tranh về một thế giới cô liêu hiện lên rõ hơn bao giờ hết. Nhìn lại cả hai câu thơ ta thấy chúng có đầy đủ các yếu tố của một bức tranh sơn thủy, hữu tình: núi, sông, tiều phu, chợ. Thế nhưng những yếu tố ấy khi hợp lại với nhau và khúc xạ qua cảm nhận của nhà thơ lại gợi lên một miền sơn cước hiu quạnh, heo hút.

Bốn câu thơ cuối nói lên nỗi niềm, tâm sự của tác giả: “Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc/Thương nhà mỏi miệng cái gia gia”. Những âm thanh của cuốc kêu cũng chính là nỗi lòng của Bà Huyện Thanh Quan. Tài dùng chữ của bà đã đạt đến độ điêu luyện: chữ quốc là nước đồng âm với chữ cuốc tức con chim, chữ gia là nhà gần âm với từ chữ đa là chim đa đa.

Chữ vừa ghi âm thanh nhưng đồng thời còn bộc lộ tâm trạng, ý tứ của tác giả, qua đó làm nổi bật tâm trạng, nỗi niềm của nữ sĩ. Vì phải xa quê hương, vào miền đất mới nhận chức nên bà nhớ nhà, nhớ gia đình. Còn nhớ nước tức là bà đang nhớ về quá khứ huy hoàng của triều đại cũ. Hai chữ nhớ nước, thương nhà được tác giả đảo lên đầu câu càng nhấn mạnh và làm nổi bật nỗi niềm của bà.

Hai câu thơ cuối bộc lộ trực tiếp nỗi niềm cô đơn khắc khoải của nhà thơ: “Dừng chân đứng lại trời, non, nước/ Một mảnh tình riêng ta với ta”. Không gian mênh mông khiến con người lại càng trở nên bé nhỏ, cô đơn hơn. Sự vật tưởng là hòa quyện, gắn kết với nhau mà thực chất lại đang chia lìa đôi ngả, trời, non, nước được tách biệt với nhau bằng những dấu phẩy, đó là cái nhìn mang tính tâm trạng của chính tác giả.

Câu thơ cuối như là một lời khẳng định trực tiếp nỗi cô đơn đó “một mảnh tình” “ta với ta”. Đại từ “ta” không còn mang ý nghĩa chỉ chung, cộng đồng mà là cá nhân, chỉ một mình tác giả. Trong hai câu kết, tất cả là một sự gián cách, là một thế giới riêng, cô đơn đến tuyệt đối.

Không chỉ đặc sắc về nội dung, tác phẩm còn là điển hình mẫu mực về nghệ thuật cổ điển Đường thi. Bà sử dụng thể thơ thất ngôn bát cú, chuẩn mực về niêm, luật, đối, ngôn ngữ trau chuốt, mượt mà mặc dù đã được Việt hóa. Sử dụng thành công đảo ngữ, chơi chữ. Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình xuất sắc, tả cảnh vật mà bộc lộ nỗi niềm, tâm trạng của tác giả.

Qua bài thơ “Qua Đèo Ngang” ta không chỉ ấn tượng bởi nghệ thuật tài tình, kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất cổ điển đường thi và chất dân dã của dân tộc, mà còn bị cuốn hút bởi nội dung. Bức tranh phong cảnh đèo Ngang hiu quanh, mênh mông đã thể hiện tâm trạng buồn bã, nỗi niềm nhớ nước, thương nhà của tác giả.

Bài tham khảo Mẫu 6

Nhắc đến Bà Huyện Thanh Quan là nhắc đến một trong những nhà thơ nữ nổi tiếng thời trung đại. Các tác phẩm thơ của bà thường hướng đến tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước. Trong những tác phẩm lưu lại đầy dấu ấn đặc sắc ấy, tôi đặc biệt ấn tượng với bài thơ "Qua đèo Ngang" của bà. Bài thơ thể hiện rõ nét một bức tranh thiên nhiên nơi đèo Ngang và những tâm tư, tình cảm gắn bó sâu nặng với quê hương, với đất nước của nhà thơ.

                "Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà,
                Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
                Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
                Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
                Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
                Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
                Dừng chân đứng lại: trời, non, nước,
                Một mảnh tình riêng, ta với ta."

  Bài thơ "Qua Đèo Ngang" lấy cảm hứng từ địa danh Đèo Ngang thuộc dãy núi Hoành Sơn, nằm giữa hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình. Nhà thơ đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên nơi Đèo Ngang với những gam màu sắc, đường nét hài hòa, tinh tế. Vẻ đẹp giản dị, yên bình của bức tranh ấy đã bộc lộ tình cảm của nữ thi nhân đối với Đèo Ngang và những tâm tư, suy nghĩ của bà trước vẻ đẹp của Đèo Ngang vào buổi chiều tà.

  Để người đọc có thể cảm nhận được sự sống động của bức tranh thiên nhiên và cuộc sống sinh hoạt của con người nơi đây thì không gian và điểm nhìn trong bức tranh chính là mấu chốt quan trọng. Mở đầu bài thơ, Bà Huyện Thanh Quan mở ra trước mắt người đọc một không gian thoáng đãng, yên bình của khung cảnh Đèo Ngang vào buổi chiều tà. Nhà thơ miêu tả Đèo Ngang từ xa để thể hiện vẻ đẹp hùng vĩ, tráng lệ của Đèo Ngang. Khi lại gần, độc giả có thể thấy được những sự vật, con người nhỏ bé như cấy cối, những chú tiều và những căn nhà. Cách nữ thi sĩ mở rộng không gian của bức tranh rồi từ tiến lại gần khám phá những vẻ đẹp giản dị, mộc mạc trong bức tranh ấy khiến người đọc bất ngờ, lặng đi vì cảnh vật quá đỗi thân quen, đẹp một cách kì lạ. Bức tranh thiên nhiên trong không gian rộng rãi hiện lên thật sinh động, kì diệu với những hình ảnh gần gũi, thân quen.

   Nhà thơ Bà Huyện Thanh Quan đã khắc họa bức tranh thiên nhiên ở Đèo Ngang đẹp một cách hoang sơ nhưng tràn đầy sức sống qua những hình ảnh giản dị như "cỏ cây" , "lá" , "hoa" ,"tiều vài chú" , "chợ mấy nhà". Hình ảnh rộng lớn của thiên nhiên nơi đây đã hiện lên với vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ qua ngòi bút tài hoa của nhà thơ:

                          "Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,

                           Cỏ cây chen đá, lá chen hoa"

  Khi nhà thơ tới Đèo Ngang, đó là thời điểm "xế tà" - lúc Mặt Trời dần quay trở về quỹ đạo sau một ngày dài. Hình ảnh Đèo Ngang khi ấy không chỉ gợi ra khung cảnh thiên nhiên đất trời khi Mặt Trời bắt đầu lặn mà còn thể hiện nhịp vận động hững hờ, chậm chạp của thời gian. Không gian Đèo Ngang lúc chiều tà gợi lên một chút hoang vắng, một nỗi buồn man mác với nỗi cô đơn trong lòng người thi sĩ. Bức tranh mở ra một không gian mênh mông, rộng lớn để làm tăng thêm sự hoang vắng của cảnh vật và nỗi cô đơn, trống trải trong lòng nhân vật trữ tình. Và trong không gian trống trải ấy, "cỏ cây" , "lá" , "hoa" đã xuất hiện một cách chậm rãi, từ từ khi nhà thơ tiến vào không gian rộng lớn để khám phá những vẻ đẹp nhỏ bé, giản dị. Nhà thơ sử dụng điệp từ "chen" để thể hiện sự đông đúc, rậm rạp của cỏ cây, hoa lá trong không gian rất rộng lớn. Sự xuất hiện ấy đã mang đến vẻ đẹp hoang sơ nơi núi rừng khi hoàng hôn buông xuống để nhường cho bóng đêm ôm trùm lấy cảnh vật.

   Trong không gian rộng lớn của bức tranh thiên nhiên Đèo Ngang không chỉ đơn thuần có sự hiện diện của cỏ cây mà còn thấp thoáng sự sống của con người:

               "Lom khom dưới núi, tiều vài chú,

                Lác đác bên sông, chợ mấy nhà."

   Tưởng chừng như Đèo Ngang là một nơi hoang sơ, không có sự xuất hiện của con người, ấy thế mà dưới chân núi đã hiện diện vài chú tiều, vài ngôi nhà. Nghệ thuật đảo ngữ  "lom khom-tiều vài chú" và "lác đác-chợ mấy nhà" đã nhấn mạnh sự hiện diện của sự sống trong khung cảnh hoang sơ, vắng lặng. Nhà thơ sử dụng từ láy "lom khom" để miêu tả dáng vẻ của người tiều phu trở về nhà sau một ngày làm việc, để nhấn mạnh sự tồn tại của con người. Không chỉ vậy, bà còn mang đến cho người đọc hình dung về sự thưa thớt, trống trải của không gian sống bằng từ láy "lác đác". Bà Huyện THanh Quan đã sử dụng từ "vài" , "mấy" để nhấn mạnh sự nhỏ bé của con người và sự thưa thớt, vắng lặng của cảnh vật trong không gian vắng lặng như tờ. Từ những hình ảnh hoang sơ, trống trải ấy, tác giả đã khắc họa một bức tranh cảnh vật hoang vắng dù đã có sự hiện diện của con người. Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng, Đèo Ngang dù có rộng lớn, mênh mông đến mấy vẫn còn lưu lại sự hoang vắng, gợi cảm giác man mác buồn dù có sự sống của con người.

     Trước vẻ đẹp thanh sơ, hùng vĩ của Đèo Ngang, nhà thơ Bà Huyện Thanh Quan đã có những suy nghĩ tâm tư của bà khi ngắm nhìn Đèo Ngang. 

                 "Nhớ nước đau lòng con quốc quốc

                 Thương nhà mỏi miệng cái gia gia."

    Hai câu thơ thực đã cho thấy nghệ thuật sử dụng từ ngữ tài tình, điêu luyện của nữ thi sĩ tài ba Bà Huyện Thanh Quan. Chữ "quốc" là "nước" , đồng âm với "cuốc" - chỉ một loài chim, "gia gia" là từ có âm thanh mô phỏng tiếng kêu của con chim đa đa. Với nghệ thuật chơi chữ tài tình, độc đáo, hai câu thơ diễn tả sự tiếc nuối cũng như nỗi nhớ quê hương tha thiết của nhà thơ. Âm thanh của hai loài chim văng vẳng bên tai liệu có phải nỗi lòng của nhà thơ tại thời điểm ấy? Nỗi nhớ quê của bà được khẳng định qua cách bà sử dụng nghệ thuật đảo ngữ đưa hai từ "nhớ nước", "thương nhà" lên trước hai câu thơ. Vậy, ta có thể khẳng định rằng, tình yêu quê hương của Bà Huyện Thanh Quan đã được thể hiện sâu sắc qua hai câu thơ, âm thanh của hai loài chim.

   Hai câu thơ cuối cùng kết lại toàn bộ bài thơ với mạch cảm xúc lên đến tột cùng:

            "Dừng chân đứng lại: trời, non, nước

            Một mảnh tình riêng ta với ta."

   Nhà thơ đứng trước vẻ đẹp hùng vĩ của Đèo Ngang, xung quanh bà chỉ có "trời" , "non" , "nước" , chỉ có thiên nhiên hoang sơ mà rộng lớn. Không gian rộng lớn nhưng chỉ có một "mảnh tình riêng" - chỉ một "mảnh tình riêng ta với ta". "Ta" thường dùng để đại diện cái chung của một tập thể, cộng đồng. Nhưng trong câu thơ này, nhà thơ dùng "ta" để chỉ cái cá nhân, cái riêng của mình. Cụm từ "ta với ta" khiến cho nỗi cô đơn, trống vắng trong lòng nhà thơ thêm sâu đậm khi đứng một mình trước không gian mênh mông, ngắm nhìn vẻ đẹp của thiên nhiên đất trời. Qua bài thơ, người đọc cảm nhận được vẻ đẹp hùng vĩ, yên bình mà vắng lặng của Đèo Ngang cũng như nỗi lòng, sự cô đơn của nữ thi nhân.

   Bức tranh thiên nhiên nơi Đèo Ngang đã được nữ thi sĩ gieo vào thơ ca với những nghệ thuật đặc sắc. Bà đx sử dụng linh hoạt các yếu tố đặc trưng của thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Luật trắc chặt chẽ qu câu thơ đầu tiên, thể hiện qua từ "tới" . Các câu thơ trong bài được ngắt theo nhịp 4/3 nhằm nhấn mạnh vẻ đẹp của Đèo Ngang vào buổi chiều tà. Luật niêm chặt chẽ qua câu thơ thứ nhất với câu thơ cuối "tới-mảnh" , câu thơ thứ hai với câu thơ thứ ba "cây-khom" , câu thơ thứ tư với câu thơ thứ năm "đác-nước" và câu thơ thứ sáu với câu thơ thứ bảy "nhà-chân". Bà Huyện Thanh Quan đã sử dụng phép đối ở hai câu thực (3 và 4) và hai câu luận (5 và 6). Các câu thơ được gieo vần "a" (vần bằng" trong câu thơ thứ nhất, thứ hai, thứ tư, thứ sáu, thứ tám. Ngôn ngữ thơ trau chuốt, giàu tính tạo hình và giá trị biểu cảm. Nghệ thuật đảo ngữ, cách chơi chữ tài tình của nhà thơ qua việc miêu tả con người, động vật trước thiên nhiên đã khẳng định sự nhỏ bé của cảnh vật trước không gian rộng lớn. Bút pháp nghệ thuật tả cảnh ngụ tình của nhà thơ đã đem đến một bức tranh thiên nhiên sống động. Qua những nghệ thuật được Bà Huyện Thanh Quan sử dụng điêu luyện, người đọc cảm nhận được vẻ đẹp yên ả, sâu lắng của bức tranh cũng như nỗi lòng của tác giả.

     Bài thơ "Qua Đèo Ngang" là một bài thơ mang trong mình một giá trị nghệ thuật sâu sắc. Bài thơ không chỉ dừng lại ở việc ca ngợi thiên nhiên nơi Đèo Ngang mà còn là lời tâm sự, nỗi lòng của Bà Huyện Thanh Quan.

Bài tham khảo Mẫu 7

Có nơi đâu đẹp tuyệt vời

Như sông như núi, như người Việt Nam

Câu thơ thể hiện niềm kiêu hãnh, tự hào về non sông đất trời Việt Nam. Thiên nhiên trên quê hương ta có vẻ đẹp mộng mơ, chan hoà sức sống. Chính vì vậy, thiên nhiên luôn là dề tài bất tận của thi ca. Lúc thì lung linh, huyền diệu như trong mộng, lúc lại rực rỡ, kiêu sa tựa ánh mặt trời. Nhưng đồng thời, cảnh vật cũng sẽ nhuốm màu ảm đạm, thê lương dưới ánh mắt của các nhà thơ mang một tâm sự u hoài khi sáng tác một bài thơ tức cảnh. Vì thế, đại thi hào Nguyễn Du đã từng nói: Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ. Câu thơ thật thích hợp khi ta liên tưởng đến bà Huyện Thanh Quan với bài thơ Qua đèo Ngang.

Bước tới đèo Ngang bóng xế tà.

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa 

Lom khom dưới núi, tiều vài chú 

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà 

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

Dừng chân đứng lại, trời non, nước

Một mảnh tình riêng, ta với ta.

Phải hiểu rõ và yêu quý bài thơ mới thấy hết được tài năng cũng như tư tưởng luôn hướng về quê hương đất nước và gia đình của bà Huyện Thanh Quan. Ai dám bảo rằng người phụ nữ trong xã hội phong kiến không có được những tình cảm thiêng liêng đó?

Chỉ mới đọc hai câu đầu của bài thơ thôi:

Bước tới đèo Ngang bóng xế tà

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa

là ta đã nhận ngay ra một nỗi buồn xa vắng.

Câu thơ xuất hiện cụm từ bóng xế tà và sự hiện diện của điệp từ chen cùng cách gieo vần lưng lá, đá đã tạo nên sự cô đơn, tĩnh mịch. Từ tà như diễn tả một khái niệm sắp tàn lụa, biến mất. Yếu tố thời gian làm cho câu thơ thêm phần buồn bã. Ca dao cũng đã có câu:

Vẳng nghe chim vịt kêu chiều

 Bâng khuâng nhớ mẹ, chín chiều ruột đau

Thế mới biết, những tình cảm cao quý của mỗi người dường như gặp nhau ở một điểm. Đó chính là thời gian. Mà quãng thời gian thích hợp nhất để bộc lộ sự nhớ nhung khắc khoải chính là lúc chiều về. Ở bài thơ Qua đèo Ngang, tác giả bỗng dâng lên cảm xúc man mác khi bà bắt gặp ánh hoàng hôn bao phủ cảnh vật ở Hoành Sơn. Cảnh vật đã buồn lại trống vắng hơn bởi điệp từ chen ở câu thứ hai. Nó làm cho người đọc thơ bỗng cảm nhận được sự hoang vắng của đèo Ngang lúc chiều tà, bóng xế mặc dù nơi đây rất đẹp: có cỏ cây, đá, lá, hoa. Vì ở đây vắng vẻ quá nên thi sĩ đã phóng tầm mắt để tìm kiếm một chút gì gọi là sự sống linh động. Và kìa, phía xa xa dưới chân đèo xuất hiện hình ảnh:

Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà

Câu thơ gợi cho tả hình dung trong ánh hoàng hôn lạnh lẽo, mấy người tiều phu đang đốn củi, mấy quán chợ xiêu xiêu trong gió. Đảo ngữ đưa hai từ láy lom khom, lác đác lên đầu câu đã được tác giả sử dụng như nhấn mạnh thêm sự u hoài ở đây. Nhà thơ đi tìm một sự sống nhưng sự sống đó lại làm cho cảnh vật héo hắt, buồn bã hơn, xa vắng hơn. Sự đối lập vốn có của hai câu thực khiến cho cảnh trên sông, dưới núi thêm rời rạc, thưa thớt. Từ vài, mấy như càng nói rõ thêm sự vắng vẻ ở nơi này. Trong sự hiu quạnh đó, bỗng nhiên vẳng lên tiếng kêu đều đều, man mác của loài chim quốc quốc, chim gia gia trong bóng hoàng hôn đang buông xuống.

Từ ghép đau lòng, mỏi miệng khiến cho ta có cám giác tha thiết, ray rứt. Từ nhớ nước, thương nhà là nỗi niềm của con chim quốc, chim gia gia do tác giả cảm nhận được hay chính là nghệ thuật ẩn dụ để nói lên tâm sự từ trong sâu thẳm tâm hồn của nữ sĩ? Nghệ thuật chơi chữ quốc quốc gia gia phải chăng là Tổ quốc và gia đình của Bà Huyện Thanh Quan hồi đó?

Sự song song về ý, về lời của hai câu thơ trong phần luận của bài thơ này nhằm nhấn mạnh tình cảm của bà Huyện Thanh Quan đối với Tổ quốc, gia đình trước cảnh thật là khéo léo và tài tình. Từ thực tại của xã hội đương đời mà bà đang sống cho đến cảnh thực của đèo Ngang đã khiến cho tác giả sực nhớ đến mình và tâm sự:

Dừng chân dứng lại trời non nước

Một mảnh tình riêng ta với ta.

Câu kết của bài, ta cảm thấy nhà thơ có tâm sự u hoài về quá khứ. Dừng lại và quan sát bà chỉ thấy: trời, non, nước. Vũ trụ thật rộng lớn, xung quanh bà là cả một bầu trời với núi, với sông khiến cho con người cảm thấy mình bé nhỏ lại, đơn độc, trống vắng, ở đây, chỉ có một mình bà ta với ta, lại thêm mảnh tình riêng cho nước, cho nhà trong huyết quản đã làm cho cõi lòng nhà thơ như tê tái. Vũ trụ bao la quá! Con người cô đơn quá! Tất cả lại được diễn tả dưới ngòi bút tài hoa của người nữ sĩ nên bài thơ là bức tranh đặc sắc. Từ ta với. ta như một minh chứng cho nghệ thuật điêu luyện trong sáng tác thơ ca của bà Huyện Thanh Quan. Bởi vì cũng ta với ta nhưng nhà thơ Nguyễn Khuyến lại nói:

Bác đến chơi đây ta với ta

Lại là sự kết hợp của hai người: tuy hai mà một, tuy một mà hai. Còn bà Huyện lại:

Một mảnh tình riêng ta với ta.

Đã tô đậm thêm sự lẻ loi, đơn chiếc của mình. Qua câu thơ, ta như cảm nhận sâu sắc hơn nỗi niềm tâm sự của tác giả trước cảnh tình quê hương…

Phân tích bài thơ rồi, em hiểu sâu sắc hơn, thấm thía hơn tình cảm của một nhà thơ nữ trong xã hội thời xưa, giúp em thêm yêu quý đất nước và con người Việt Nam. Em cảm thấy vững vàng trong tư tưởng và có những suy nghĩ tích cực hơn góp phần xây dựng quê hương đất nước Việt Nam thêm giàu đẹp, để giữ mãi được những dấu tích mà người xưa để lại như gửi gắm, nhắc nhở và trao gởi cho chúng em.

Từ xưa đến nay, có nhiều nhà thơ tả cảnh đèo Ngang nhưng không ai thành công bằng bà Huyện Thanh Quan vì trong tác phẩm của bà có cả tâm hồn, tình cảm, nỗi lòng và tài năng của một cây bút tuyệt vời. Cả bài thơ được gieo vần "a" như chính tâm sự hoài cổ của tác giả. Chúng ta không tìm thấy dù chỉ một chút gọi là sự ồn ào trong cách miêu tả. Tất cả chỉ là sự trầm lắng, mênh mang như chính tâm sự của tác giả.

Lời thơ nghe xao xuyến, bồi hồi làm cho người đọc xúc động cũng chính là những cảm xúc sâu lắng của bà Huyện Thanh Quan khi đặt chân lên đèo Ngang trong khung cảnh miền núi khi hoàng hôn buông xuống. Cũng những cảm xúc ấy, ta sẽ gặp lại khi đọc bài Chiều hôm nhớ nhà của bà với câu:

Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn

 Tiếng ốc xa đưa, vẳng trống dồn.

Để tỏ lòng biết ơn đối với nhà thơ xưa đã cho ta những phút giây có được tình cảm tốt đẹp xuất phát từ đáy tâm hồn, từ sự rung cảm thật sự, người đời đã đặt một tên làng, một tên đường: Bà Huyện Thanh Quan để mãi mãi ghi nhớ tài năng cũng như tư tưởng tuyệt vời của người, nữ sĩ đối với non sông, đất nước một thời đã qua.

Bài tham khảo Mẫu 8

Bài thơ Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan là một trong những tác phẩm tiêu biểu của thơ Đường luật Việt Nam, thể hiện rõ phong cách trang nhã, giàu cảm xúc và đặc biệt là nỗi buồn cô đơn thầm lặng của tác giả. Qua bức tranh thiên nhiên Đèo Ngang lúc chiều tà, bài thơ không chỉ khắc họa cảnh vật mà còn gửi gắm tâm trạng của con người trước không gian rộng lớn và vắng lặng.

Bài thơ mở ra bằng một khung cảnh thiên nhiên vừa hùng vĩ vừa heo hút:

Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.

Hình ảnh “bóng xế tà” gợi thời điểm chiều muộn, khi ánh sáng tắt dần, không gian trở nên tĩnh lặng và gợi buồn. Cảnh vật hiện lên qua nghệ thuật liệt kê “cỏ cây chen đá, lá chen hoa” tạo nên một bức tranh thiên nhiên hoang sơ, rậm rạp nhưng thiếu vắng dấu ấn con người. Sự “chen” lặp lại vừa gợi sự sinh sôi của thiên nhiên vừa nhấn mạnh sự chật chội, rối rắm, từ đó làm nổi bật cảm giác hoang vắng, cô liêu.

Nếu hai câu đề tả cảnh, thì hai câu thực bắt đầu xuất hiện dấu hiệu của sự sống con người nhưng vẫn rất ít ỏi:

Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

Hình ảnh “lom khom” và “lác đác” đều là những từ láy giàu giá trị gợi hình, gợi cảm. Con người xuất hiện nhưng nhỏ bé, thưa thớt, làm cho không gian vốn đã vắng vẻ càng trở nên quạnh hiu hơn. Nghệ thuật đảo ngữ càng nhấn mạnh sự nhỏ nhoi của con người trước thiên nhiên rộng lớn. Cảnh có người nhưng không có sự ấm áp, mà chỉ càng làm nổi bật nỗi buồn của không gian.

Bốn câu thơ cuối là nơi trực tiếp bộc lộ tâm trạng của tác giả:

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.

Hai câu thơ sử dụng phép chơi chữ và từ đồng âm “quốc quốc”, “gia gia” vừa là tiếng chim kêu trong tự nhiên, vừa gợi nỗi lòng của con người. “Nhớ nước”, “thương nhà” là hai tình cảm sâu sắc, thể hiện nỗi niềm hoài cổ, nhớ về quá khứ vàng son của đất nước và nỗi nhớ gia đình trong hoàn cảnh xa xứ. Cảnh vật lúc này không còn thuần túy là thiên nhiên mà đã trở thành phương tiện để biểu đạt tâm trạng.

Hai câu kết khép lại bài thơ bằng nỗi cô đơn tuyệt đối:

Dừng chân đứng lại trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng ta với ta.

Không gian “trời, non, nước” mở ra rộng lớn nhưng con người lại “dừng chân đứng lại” trong sự lẻ loi. Cụm từ “ta với ta” nhấn mạnh sự cô độc đến tận cùng: chỉ còn lại chính mình đối diện với chính mình. Đây là đỉnh điểm của nỗi buồn, không còn ngoại cảnh nào có thể chia sẻ hay an ủi.

Tổng thể, Qua Đèo Ngang không chỉ là bức tranh thiên nhiên lúc chiều tà mà còn là bức tranh tâm trạng sâu lắng. Bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình, ngôn ngữ trang nhã và giàu sức gợi, Bà Huyện Thanh Quan đã thể hiện thành công nỗi cô đơn, hoài cổ và tâm trạng của một con người yêu nước, yêu gia đình nhưng phải sống trong cảnh ly hương. Bài thơ vì thế mang giá trị nghệ thuật và nhân văn sâu sắc, để lại dư âm buồn man mác trong lòng người đọc.

Bài tham khảo Mẫu 9

Trong thơ ca trung đại Việt Nam, thiên nhiên không chỉ là đối tượng miêu tả mà còn là phương tiện gửi gắm tâm trạng con người. Đặc biệt trong những bài thơ viết theo thể Đường luật, cảnh và tình luôn hòa quyện chặt chẽ, tạo nên chiều sâu nghệ thuật và tư tưởng. Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan là một minh chứng tiêu biểu cho sự kết hợp hài hòa ấy. Bài thơ không chỉ ghi lại cảnh sắc Đèo Ngang trong buổi chiều tà mà còn là bức tranh tâm trạng cô đơn, hoài cổ và đầy trăn trở của một con người từng trải qua biến động lịch sử.

Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.

Ngay từ hai câu mở đầu, không gian nghệ thuật đã được xác lập trong thời khắc “bóng xế tà” – thời điểm cuối ngày, khi ánh sáng dần tắt, gợi cảm giác tàn phai, buồn bã. Đây là một lựa chọn thời gian giàu tính nghệ thuật, bởi nó dễ gợi mở tâm trạng cô đơn, lặng lẽ. Trong không gian ấy, thiên nhiên hiện lên dày đặc qua hình ảnh “cỏ cây chen đá, lá chen hoa”. Điệp từ “chen” không chỉ miêu tả sự sinh sôi của thiên nhiên mà còn tạo cảm giác chồng chéo, rối rắm, thiếu sự hài hòa. Cảnh vật tuy phong phú nhưng lại không có dấu ấn con người, khiến không gian càng trở nên hoang vắng và lạnh lẽo.

Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

Hai câu thực bắt đầu đưa con người vào bức tranh thiên nhiên, nhưng sự xuất hiện ấy không làm giảm đi cảm giác cô đơn mà ngược lại còn nhấn mạnh nó. Từ láy “lom khom” gợi dáng vẻ nhỏ bé, vất vả của những người tiều phu dưới núi; “lác đác” lại gợi sự thưa thớt, rời rạc của vài ngôi nhà ven sông. Nghệ thuật đảo ngữ càng làm nổi bật sự nhỏ nhoi của con người trước thiên nhiên rộng lớn. Cảnh có người nhưng không có sự sống đông đúc, không có hơi ấm cộng đồng, từ đó càng làm nổi bật sự hiu quạnh của vùng đất Đèo Ngang.

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.

Đến hai câu luận, bức tranh thiên nhiên chuyển sang chiều sâu tâm trạng. Tiếng chim “quốc quốc”, “gia gia” vừa là âm thanh thực trong tự nhiên vừa mang ý nghĩa tượng trưng thông qua lối chơi chữ. “Quốc quốc” gợi “nhớ nước”, “gia gia” gợi “thương nhà”, qua đó bộc lộ nỗi lòng hoài cổ và nỗi nhớ quê hương sâu nặng của tác giả. Đây không chỉ là cảm xúc cá nhân mà còn phản ánh tâm trạng của một người phụ nữ sống trong thời kỳ biến động, phải rời xa chốn cũ, mang trong mình nỗi niềm thời thế.

Dừng chân đứng lại trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng ta với ta.

Hai câu kết khép lại bài thơ bằng đỉnh điểm của nỗi cô đơn. Không gian “trời, non, nước” mở ra bao la, rộng lớn, nhưng con người lại “dừng chân đứng lại”, như bị thu nhỏ lại giữa vũ trụ. Cụm từ “ta với ta” mang ý nghĩa sâu sắc: không còn ai để sẻ chia, chỉ còn lại chính mình đối diện với chính mình. Đây là sự cô đơn tuyệt đối, không chỉ là cô đơn về không gian mà còn là cô đơn trong tâm hồn. Nỗi buồn vì thế trở nên lắng sâu, lặng lẽ nhưng ám ảnh.

Tổng thể, Qua Đèo Ngang là sự kết hợp hài hòa giữa tả cảnh và tả tình, giữa hiện thực thiên nhiên và chiều sâu nội tâm. Bằng bút pháp Đường luật chặt chẽ, ngôn ngữ trang nhã và giàu sức gợi, Bà Huyện Thanh Quan đã khắc họa thành công bức tranh thiên nhiên Đèo Ngang lúc chiều tà đồng thời gửi gắm nỗi lòng cô đơn, hoài cổ và tình cảm quê hương sâu kín. Bài thơ vì thế không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, để lại dư âm bền lâu trong lòng người đọc.

Bài tham khảo Mẫu 10

Nếu xem thơ ca là tiếng nói của tâm hồn, thì mỗi bài thơ chính là một hành trình cảm xúc được khơi nguồn từ những khoảnh khắc rất đỗi đời thường. Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan là một hành trình như thế – hành trình của một con người đi qua không gian địa lý nhưng lại lắng sâu trong không gian tâm tưởng. Bài thơ không chỉ là bức tranh phong cảnh Đèo Ngang lúc chiều tà mà còn là bức chân dung tâm hồn đầy cô đơn, hoài niệm và suy tư của tác giả.

Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.

Câu mở đầu đặt người đọc vào một thời khắc đặc biệt: “bóng xế tà” – thời điểm giao thoa giữa ngày và đêm, ánh sáng và bóng tối, sự sống và sự lặng im. Đây là thời khắc giàu tính gợi cảm, dễ đánh thức những nỗi buồn sâu kín trong lòng người. Trong bức tranh ấy, thiên nhiên hiện lên qua sự đan xen “cỏ cây chen đá, lá chen hoa”, với điệp từ “chen” tạo cảm giác dày đặc nhưng không hài hòa. Thiên nhiên vì thế vừa sống động vừa hoang vắng, vừa phong phú vừa thiếu hơi ấm con người.

Lom khom dưới núi tiều vài chú,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

Hai câu thực đưa con người vào khung cảnh nhưng theo cách rất tiết chế. Những “tiều vài chú”, “mấy nhà” chỉ là những điểm sáng nhỏ nhoi trong bức tranh rộng lớn. Từ láy “lom khom”, “lác đác” không chỉ miêu tả hình dáng mà còn gợi cảm xúc: sự nhỏ bé, rời rạc, thiếu sức sống. Con người hiện diện nhưng không đủ để phá vỡ sự cô đơn của không gian, trái lại còn làm nổi bật sự vắng lặng bao trùm.

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.

Đây là bước chuyển quan trọng từ tả cảnh sang tả tình. Tiếng chim “quốc quốc”, “gia gia” không còn đơn thuần là âm thanh tự nhiên mà trở thành biểu tượng cảm xúc. Lối chơi chữ tinh tế đã biến âm thanh thành tiếng lòng: “quốc quốc” gợi nỗi nhớ nước, “gia gia” gợi nỗi thương nhà. Nỗi niềm ấy không chỉ là riêng của cá nhân mà còn mang chiều sâu thời đại, phản ánh tâm trạng của một người phụ nữ trí thức sống giữa biến động lịch sử, mang trong mình nỗi hoài cổ và ý thức về quê hương.

Dừng chân đứng lại trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng ta với ta.

Hai câu kết là điểm lắng sâu nhất của cảm xúc. Không gian “trời, non, nước” mở ra bao la, rộng lớn, nhưng con người lại rơi vào trạng thái cô đơn tuyệt đối. Cụm từ “ta với ta” tạo nên một nghịch lý: tưởng như có hai mà thực chất chỉ là một, một con người đối diện với chính mình. Đây là đỉnh điểm của nỗi cô đơn, đồng thời cũng là sự chiêm nghiệm sâu sắc về thân phận con người trong vũ trụ rộng lớn.

Tổng kết lại, Qua Đèo Ngang là sự hòa quyện giữa cảnh và tình, giữa thiên nhiên và tâm trạng. Với ngôn ngữ trang nhã, bút pháp tinh tế và cảm xúc sâu lắng, bài thơ không chỉ khắc họa thành công cảnh sắc Đèo Ngang lúc chiều tà mà còn thể hiện nỗi cô đơn, hoài niệm và tình cảm quê hương kín đáo của Bà Huyện Thanh Quan. Chính sự kết hợp giữa nghệ thuật và cảm xúc ấy đã làm nên sức sống lâu bền cho tác phẩm trong lòng người đọc nhiều thế hệ.