Đề thi vào lớp 6 môn Tiếng Việt trường THCS Trần Mai Ninh năm 2026

Đề bài

PHẦN 1. TRẮC NGHIỆM (4,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau, chọn và ghi lại chữ cái trước ý trả lời đúng nhất:

“(1) Cảnh hừng đông mặt biển nguy nga, rực rỡ. (2) Phía hai bên, những đám mây trắng hồng hầu như dựng đứng, hơi ngả về phía trước. (3) Tất cả đều mời mọc lên đường. (4) Xa xa, mấy chiếc thuyền nữa cũng đang chạy ra khơi, cánh buồm lòng vút cong thon thả.

(Hừng đông mặt biển, Theo Bùi Hiển)

Câu 1 (1,0 điểm): Trong câu văn: “Cảnh hừng đông mặt biển nguy nga, rực rỡ.” từ nào được dùng với nghĩa chuyển?

A. cảnh           

B. mặt

C. biển

D. hừng đông

Câu 2 Từ nào là động từ trong các từ sau?

A. mời mọc    

B. may mắn   

C. mới mẻ      

D. mong manh

Câu 3 (1,0 điểm): Chủ ngữ trong câu: “Phía hai bên, những đám mây trắng hồng hầu như dựng đứng, hơi ngả về phía trước.” là:

A. những đám mây

B. Phía hai bên, những đám mây

C. những đám mây trắng hồng

D. những đám mây trắng hồng hầu như

Câu 4 (1,0 điểm): Các câu văn (1), (2), (3) liên kết với nhau bằng cách nào?

A. Dùng từ ngữ thay thế        

B. Dùng từ ngữ thay thế, lặp từ ngữ

C. Dùng cách lặp từ ngữ        

D. Dùng từ ngữ nối

PHẦN 2. TỰ LUẬN (16,0 điểm)

Câu 5 (1,0 điểm): Xác định thành phần câu và cho biết câu sau thuộc kiểu câu gì (xét theo cấu tạo)?

“Trong sự yên lặng của dòng sông, em nghe rõ cả tiếng thì thào của hàng tre xanh và lòng em trở nên thảnh thơi, trong sáng vô cùng.”

Câu 6 (2,0 điểm): Đọc đoạn thơ sau:

“Nửa đêm nghe¹ ếch học bài

Lưa thưa vài hạt mưa ngoài hàng cây

Nghe² trời trở gió heo may

Sáng ra vại nước rụng đầy hoa cau.”

(Trích Chớm thu, Trần Đăng Khoa)

a, Nêu cách hiểu của em về nghĩa của 2 từ “nghe” trong đoạn thơ trên.

b, Từ “nghe” nào là nghĩa gốc?

Câu 7 (2,0 điểm): Chỉ rõ lỗi sai trong câu sau và sửa lại thành một câu ghép:

Cha tôi là người hiền lành, chăm chỉ nên rất yêu thương vợ con.

Câu 8 (2,0 điểm): Em hãy lựa chọn và ghi lại 1 từ ngữ phù hợp nhất trong ngoặc đơn để điền vào chỗ chấm được đánh số trong đoạn văn sau:

"Tôi cũng không buồn. Trái lại, còn lấy làm (1……….) (sảng khoái, khoan khoái) vì được ở một mình nơi (2……….) (thoáng đãng, thoáng mát), mát mẻ. Tôi vừa thầm cảm ơn mẹ, vừa (3……….)(sạo sục, lùng sục) thăm tất cả các hang mẹ đưa đến ở. Khi đã xem xét (4……….) (cẩn thận, tỉ mỉ) rồi, tôi ra đứng ở ngoài cửa và ngửng mặt lên trời. Qua những ngọn cỏ ấu nhọn và sắc, tôi thấy màu trời trong xanh. Tôi dọn giọng, vỗ đôi cánh nhỏ tới nách, rồi (5……….) (hứng khởi, cao hứng) gáy lên mấy tiếng rõ to."

(Trích Dế Mèn phiêu lưu kí - Tô Hoài)

Câu 9 (3,0 điểm): Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật trong đoạn lời bài hát “Đường về Thanh Hóa” của tác giả Nguyễn Trọng. (Viết dưới dạng một đoạn văn khoảng 5 dòng).

“Nghe tiếng hát dân ca sao rộn ràng trong trái tim ta. Hàng dừa xanh ôm bao bóng lá. Ôi hai tiếng quê hương, đây Thanh Hóa yêu thương như chiếc nôi xinh, núi Đọ kia còn ghi qua bao đời...”

(Trích Đường về Thanh Hóa – Nguyễn Trọng)

Câu 10 (6,0 điểm): Mùa hạ tươi đẹp với âm thanh của tiếng ve, những cơn mưa bất chợt và những kỉ niệm thơ ngây tuổi học trò làm ta xao xuyến. Em hãy viết một đoạn văn (khoảng 20 dòng) thể hiện tình cảm, cảm xúc về đoạn thơ sau:

(Trích Thơ viết cho ngày mai – Vũ Nguyệt Anh)

Lời giải

HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT

PHẦN 1. TRẮC NGHIỆM

Câu 1 (1,0 điểm): Trong câu văn: “Cảnh hừng đông mặt biển nguy nga, rực rỡ.” từ nào được dùng với nghĩa chuyển?

A. cảnh           

B. mặt

C. biển

D. hừng đông

Phương pháp giải:

Em xác định nghĩa của từng từ trong câu văn rồi so sánh với nghĩa gốc của từ đó.

Lời giải chi tiết:

Từ “mặt” trong câu không chỉ bộ phận phía trước của đầu người mà chỉ bề mặt của biển nên đây là nghĩa chuyển.

Đáp án B.

Câu 2 (1,0 điểm): Từ nào là động từ trong các từ sau?

A. mời mọc    

B. may mắn   

C. mới mẻ      

D. mong manh

Phương pháp giải:

Em nhớ lại về động từ.

Lời giải chi tiết:

Các từ “may mắn, mới mẻ, mong manh” là tính từ.

Từ “mời mọc” là động từ.

Đáp án A.

Câu 3 (1,0 điểm): Chủ ngữ trong câu: “Phía hai bên, những đám mây trắng hồng hầu như dựng đứng, hơi ngả về phía trước.” là:

A. những đám mây

B. Phía hai bên, những đám mây

C. những đám mây trắng hồng

D. những đám mây trắng hồng hầu như

Phương pháp giải:

Em đặt câu hỏi để tìm bộ phận chủ ngữ.

Lời giải chi tiết:

Chủ ngữ trong câu là “những đám mây trắng hồng”.

Đáp án C.

Câu 4 (1,0 điểm): Các câu văn (1), (2), (3) liên kết với nhau bằng cách nào?

A. Dùng từ ngữ thay thế        

B. Dùng từ ngữ thay thế, lặp từ ngữ

C. Dùng cách lặp từ ngữ        

D. Dùng từ ngữ nối

Phương pháp giải:

Em nhớ lại các cách liên kết câu.

Lời giải chi tiết:

Ở câu (3), từ “Tất cả” thay thế những cảnh vật đã được nhắc đến ở các câu trước. Vì vậy, các câu liên kết với nhau bằng cách dùng từ ngữ thay thế.

Đáp án A.

PHẦN 2. TỰ LUẬN

Câu 5 (1,0 điểm): Xác định thành phần câu và cho biết câu sau thuộc kiểu câu gì (xét theo cấu tạo)?

“Trong sự yên lặng của dòng sông, em nghe rõ cả tiếng thì thào của hàng tre xanh và lòng em trở nên thảnh thơi, trong sáng vô cùng.”

Phương pháp giải:

Em xác định các thành phần trạng ngữ, chủ ngữ, vị ngữ trong câu rồi xác định kiểu câu.

Lời giải chi tiết:

Trong sự yên lặng của dòng sông (TN), em (CN1) // nghe rõ cả tiếng thì thào của hàng tre xanh (VN1) và lòng em (CN2) // trở nên thảnh thơi, trong sáng vô cùng (VN2).

Câu trên có 2 cụm chủ vị nên đây là câu ghép.

Câu 6 (2,0 điểm): Đọc đoạn thơ sau:

“Nửa đêm nghe¹ ếch học bài

Lưa thưa vài hạt mưa ngoài hàng cây

Nghe² trời trở gió heo may

Sáng ra vại nước rụng đầy hoa cau.”

(Trích Chớm thu, Trần Đăng Khoa)

a, Nêu cách hiểu của em về nghĩa của 2 từ “nghe” trong đoạn thơ trên.

b, Từ “nghe” nào là nghĩa gốc?

Phương pháp giải:

a. Em giải nghĩa từ “nghe” trong từng câu thơ.

b. Em dựa vào nghĩa của từ “nghe” ở câu a để xác định từ có nghĩa gốc.

Lời giải chi tiết:

a. Từ “nghe¹” là dùng tai để tiếp nhận âm thanh, nghe tiếng ếch kêu trong đêm.

Từ “nghe²” là cảm nhận sự thay đổi của thời tiết khi trời chuyển sang gió heo may.

b. Từ “nghe¹” là nghĩa gốc vì mang nghĩa dùng tai để tiếp nhận âm thanh.

Câu 7 (2,0 điểm): Chỉ rõ lỗi sai trong câu sau và sửa lại thành một câu ghép:

Cha tôi là người hiền lành, chăm chỉ nên rất yêu thương vợ con.

Phương pháp giải:

Em xác định cách nối vế câu rồi phát hiện lỗi sai và sửa lại cho đúng.

Lời giải chi tiết:

Câu trên dùng từ “nên” chưa phù hợp vì các ý hiền lành, chăm chỉ và yêu thương vợ con không thể hiện quan hệ nguyên nhân - kết quả.

Sửa lại: Cha tôi là người hiền lành, chăm chỉ và cha rất yêu thương vợ con.

Câu 8 (2,0 điểm): Em hãy lựa chọn và ghi lại 1 từ ngữ phù hợp nhất trong ngoặc đơn để điền vào chỗ chấm được đánh số trong đoạn văn sau:

"Tôi cũng không buồn. Trái lại, còn lấy làm (1         ) (sảng khoái, khoan khoái) vì được ở một mình nơi (2          ) (thoáng đãng, thoáng mát), mát mẻ. Tôi vừa thầm cảm ơn mẹ, vừa (3  )(sạo sục, lùng sục) thăm tất cả các hang mẹ đưa đến ở. Khi đã xem xét (4         ) (cẩn thận, tỉ mỉ) rồi, tôi ra đứng ở ngoài cửa và ngửng mặt lên trời. Qua những ngọn cỏ ấu nhọn và sắc, tôi thấy màu trời trong xanh. Tôi dọn giọng, vỗ đôi cánh nhỏ tới nách, rồi (5     ) (hứng khởi, cao hứng) gáy lên mấy tiếng rõ to."

(Trích Dế Mèn phiêu lưu kí - Tô Hoài)

Phương pháp giải:

Em dựa vào nội dung câu để chọn từ thích hợp.

Lời giải chi tiết:

(1) khoan khoái

(2) thoáng đãng

(3) sạo sục

(4) cẩn thận

(5) cao hứng

Câu 9 (3,0 điểm): Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật trong đoạn lời bài hát “Đường về Thanh Hóa” của tác giả Nguyễn Trọng. (Viết dưới dạng một đoạn văn khoảng 5 dòng).

“Nghe tiếng hát dân ca sao rộn ràng trong trái tim ta. Hàng dừa xanh ôm bao bóng lá. Ôi hai tiếng quê hương, đây Thanh Hóa yêu thương như chiếc nôi xinh, núi Đọ kia còn ghi qua bao đời...”

(Trích Đường về Thanh Hóa – Nguyễn Trọng)

Phương pháp giải:

Em dựa vào từ ngữ, hình ảnh để xác định biện pháp nghệ thuật và tác dụng biện pháp ấy.

Lời giải chi tiết:

Đoạn lời bài hát sử dụng biện pháp nhân hóa và so sánh. Hình ảnh “Hàng dừa xanh ôm bao bóng lá” khiến hàng dừa trở nên gần gũi. Tác giả còn so sánh Thanh Hóa yêu thương với “chiếc nôi xinh”, gợi lên hình ảnh quê hương thân thiết, là nơi nuôi dưỡng mỗi con người lớn lên. Những biện pháp nghệ thuật ấy làm lời bài hát thêm sinh động, giàu cảm xúc và thể hiện tình yêu, niềm tự hào của tác giả đối với quê hương Thanh Hóa.

Câu 10 (6,0 điểm): Mùa hạ tươi đẹp với âm thanh của tiếng ve, những cơn mưa bất chợt và những kỉ niệm thơ ngây tuổi học trò làm ta xao xuyến. Em hãy viết một đoạn văn (khoảng 20 dòng) thể hiện tình cảm, cảm xúc về đoạn thơ sau:

(Trích Thơ viết cho ngày mai – Vũ Nguyệt Anh)

Phương pháp giải:

Em đọc kĩ đề bài, xác định nội dung và hình thức của đoạn văn:

- Nội dung:

•  Mở đoạn: Giới thiệu vai trò Mặt Trời và cảm nhận chung về mùa hè.

•  Thân đoạn:

+ Nêu cảnh mùa hạ hiện lên qua cơn mưa, tiếng ve, nhành hoa.

+ Những hình ảnh đẹp, gợi cảm như: “lao xao chạm lên hiên nhà”, “ve thêu sợi âm thanh mỏng”, “nụ cười lấp lánh”.

+ Nêu cảm xúc bâng khuâng, nhớ thương về sân trường, bạn bè và những kỉ niệm tuổi học trò.

+ Suy nghĩ, cảm xúc của em: đoạn thơ giúp em thêm yêu mùa hạ, yêu mái trường và trân trọng những kỉ niệm đẹp.

•  Kết đoạn: Khẳng định vai trò của Mặt Trời và tình yêu với mùa hè.

- Hình thức: đảm bảo hình thức của một đoạn văn, bố cục rõ ràng.

Lời giải chi tiết:

Bài tham khảo:

Đoạn thơ trích trong bài Thơ viết cho ngày mai của tác giả Vũ Nguyệt Anh đã để lại trong em những cảm xúc thật trong trẻo và bâng khuâng về mùa hạ, về mái trường thân yêu. Mùa hạ hiện lên qua cơn mưa bất chợt “lao xao chạm lên hiên nhà” và tiếng ve quen thuộc. Em đặc biệt thích hình ảnh “Ve thêu sợi âm thanh mỏng” vì tiếng ve được miêu tả thật nhẹ nhàng, tinh tế, như những sợi chỉ âm thanh đang được dệt trên không gian mùa hè. Cảnh vật vừa rộn ràng lại vừa dịu dàng với mưa, tiếng ve và những nhành hoa. Nhưng điều khiến em xúc động nhất là từ một câu chuyện nhỏ, nhân vật trữ tình lại “bâng khuâng nhớ góc sân trường”. Hình ảnh “muôn nụ cười lấp lánh” gợi cho em nhớ đến những giờ ra chơi vui vẻ, những lần cùng bạn học tập và trò chuyện dưới mái trường. Những nụ cười, những kỉ niệm tưởng như nhỏ bé ấy lại “kết đọng thành bao yêu thương”. Đọc đoạn thơ, em càng thấy trân trọng tình bạn, thầy cô và những tháng ngày học sinh hồn nhiên của mình. Với em, đoạn thơ không chỉ vẽ nên một mùa hạ tươi đẹp mà còn gợi lên tình yêu tha thiết với mái trường và những kỉ niệm tuổi thơ đáng nhớ.