Soạn bài Tì bà hành SGK Ngữ văn 9 tập 2 Chân trời sáng tạo

a.

b. Có vì thân phận của người nghe đàn cũng có điểm giống với thân phận người kĩ nữ

a. Tiếng đàn và cách miêu tả tiếng đàn:

- Lần đầu:

+ bối cảnh: tại bến Tầm Dương, lúc canh khuya.

+ cảnh vật: quạnh hơi thu lau lách đìu hiu.

+ tiếng đàn từ xa vẳng lại, mơ hồ.

- Lần hai: tiếng đàn miêu tả gián tiếp:

+ Mới lên dây dẫu chưa nên khúc, tình đã thoảng bay.

+ Mới bắt đầu gảy, nhà thơ đã bắt được cái thần của bản nhạc chất chưa những suy tư.

- Lần thứ ba: nghe não ruột khác tay đàn trước; khắp tiệc hoa sữa mướt lệ rơi.

b. Có thể xem tác giả - người nghe đàn là tri âm của người ca nữ đánh đàn vì thân phận của người nghe đàn cũng có điểm giống với thân phận người kĩ nữ. Là một người có tài, không chịu sống uốn lưng bó gối cuộc đời cũng gặp bao cảnh lận đận, để rồi cuối cùng phải gác chí quân tử để sống cuộc sống ẩn sĩ nơi bến vắng, mang tiếng làm quan nhưng chẳng có việc gì để phát huy tài năng. Hai tài năng bị vùi dập và lãng quên đã bị đưa đẩy.

a. 

- Lần thứ nhất tiếng đàn văng vẳng từ xa

- Lần thứ hai khi người ca nữ được mời đến đàn, tiếng đàn gần kề ngay bên tai.

- Lần thứ ba sau khi kể về cuộc đời, người ca nữ lại ngồi đánh đàn

=> Cảm xúc của người ca nữ có sự khác biệt, càng trở nên não lòng, đau đớn

b. Tác giả có thể xem là người tri âm của người ca nữ, tiếp nhận tiếng đàn và có sự đồng điệu, đồng cảm.

Mạch cảm xúc: tâm sự về cuộc đời, về nhân sinh.

Mạch cảm xúc: Khái quát về cảnh đêm thu và cuộc tiễn biệt - Miêu tả tiếng đàn tỳ bà và nỗi lòng của người kỹ nữ - Tiếng đàn biến hóa khôn lường như tiếng lòng của người ca kỹ, người lữ khách sắp rời đi - Tâm trạng của nhân vật trữ tình và sự đồng điệu tâm hồn.

Mạch cảm xúc: nỗi buồn man mát trong khung cảnh đêm khuya, cảm xúc dâng trào theo tiếng đàn, rồi dần lắng đọng

- Chủ đề: kiếp người trôi nổi, bạc bẽo, nhưng không hề oán trách số phận.

- Cảm hứng chủ đạo: tiếng lòng cảm thương đậm chất nhân văn của nhà thơ đối với tài năng bị cuộc đời vô tình lãng quên.

- Chủ đề: kiếp người trôi nổi.

- Cảm hứng chủ đạo: tiếng lòng cảm thương, sự đồng cảm của nhà thơ đối với tài năng bị cuộc đời vô tình lãng quên.

Chủ đề: sự đồng cảm với nỗi niềm và thân phận của người ca nữ

Cảm hứng chủ đạo: sự đồng điệu về những cảm xúc sâu lắng giữa người chơi đàn và người nghe đàn

Thông điệp: Sự đồng cảm sâu sắc của nhà thơ đối với số phận người ca nữ đồng thời thể hiện tấm lòng nhân ái bao la của người nghệ sĩ, đồng thời thể hiện tư tưởng nhân văn cao đẹp, đó là sự trân trọng tài năng

Tâm trạng của một kiếp người trôi nổi, bạc bẽo, buồn thương, xót xa nhưng không hề oán trách số phận, đã thể hiện tấm lòng nhân ái bao la của người nghệ sĩ, đồng thời thể hiện tư tưởng nhân văn cao đẹp, đó là sự trân trọng tài năng.

Thông điệp: nghệ thuật cần có sự đồng cảm giữa người sáng tác và người thưởng thức

Đoạn: "Hãy ngồi lại gảy chơi khúc nữa 

           ...

           Giang Châu Tư mã đượm mùi áo xanh?"

Bến Tầm Dương canh khuya đưa khách,

Quạnh hơi thu, lau lách đìu hiu,

Người xuống ngựa, khách dừng chèo,

Chén Quỳnh mong cạn nhớ chiều trúc, ti

Say những luống ngại khi chia rẽ,

Nước mênh mông đượm vẻ gương trong

Đàn ai nghe vẳng bên sông,

Chủ khuây khỏa lại, khách dùng dằng xuôi.

Một số yếu tố về thi luật của thơ song thất lục bát được thể hiện trong đoạn:

- Thể thơ: Mỗi câu thơ có số tiếng theo đúng quy định:

+ Hai câu đầu (câu 1 và 2) có 7 tiếng (câu thất).

+ Hai câu tiếp theo (câu 3 và 4) có 7 tiếng (câu thất).

+ Hai câu tiếp theo nữa (câu 5 và 6) có 6 tiếng (câu lục).

- Cách gieo vần:

+ Tiếng cuối của dòng thất đầu tiên hiệp vần với tiếng thứ năm của dòng thất tiếp theo (vần trắc): khách – lách

+ Tiếng cuối của dòng thất tiếp theo hiệp vần với tiếng cuối của dòng lục (vần bằng): hiu – chèo

+ Tiếng cuối của dòng lục hiệp vần với tiếng thứ sáu của dòng bát (vần bằng): chèo – chiều

+ Tiếng cuối của dòng bát hiệp vần với tiếng thứ năm của dòng thất kế đó (vần bằng): ti – khi

- Đoạn thơ:

Hãy ngồi lại gảy chơi khúc nữa,

Sẽ vì nàng soạn sửa bài ca”.      

Đứng lên dường cảm lời ta,    

Lại ngồi lựa phím đàn đà kíp dây?. 

Nghe não nuột khác tay đàn trước, 

Khắp tiệc hoa sướt mướt lệ rơi. 

Lệ ai chan chứa hơn người?  

Giang Châu Tư mã đượm mùi áo xanh?

(Trích Tì bà hành-Bạch Cư Dị)

- Đặc điểm thi luật của thơ song thất lục bát