Câu nệ

Nghĩa & Ví dụ

động từ

Cứ một mực theo cái đã định sẵn, không biết xử lí linh hoạt theo hoàn cảnh.

Ví dụ: Ông ấy câu nệ thủ tục nên mọi việc chậm hẳn lại.

động từ

Giữ kẽ, ngại ngùng.

Nghĩa 1: Cứ một mực theo cái đã định sẵn, không biết xử lí linh hoạt theo hoàn cảnh.

Học sinh tiểu học

Học sinh THCS – THPT

Bạn lớp trưởng câu nệ kế hoạch đã viết, nên bỏ lỡ cơ hội tổ chức buổi sinh hoạt linh hoạt hơn.
Anh ấy câu nệ từng bước trong hướng dẫn, nên khi máy hỏng bất ngờ thì lúng túng.
Vì câu nệ nguyên tắc, cậu ấy không chịu thử cách giải khác, dù bài toán có thể làm nhanh hơn.

Người trưởng thành

Nghĩa 2: Giữ kẽ, ngại ngùng.

Đồng nghĩa & Trái nghĩa

Nghĩa 1: Cứ một mực theo cái đã định sẵn, không biết xử lí linh hoạt theo hoàn cảnh.

Từ đồng nghĩa:

cứng nhắc máy móc khư khư

Từ trái nghĩa:

linh hoạt mềm dẻo

Từ	Cách sử dụng
câu nệ	Tiêu cực nhẹ, phê phán sự thiếu linh hoạt, cứng nhắc. Ví dụ: Ông ấy câu nệ thủ tục nên mọi việc chậm hẳn lại.
cứng nhắc	Trung tính, diễn tả sự thiếu linh hoạt trong tư duy hoặc hành động. Ví dụ: Anh ấy cứng nhắc trong mọi quyết định.
máy móc	Trung tính, thường dùng để chỉ cách làm việc thiếu sáng tạo, rập khuôn. Ví dụ: Làm việc máy móc sẽ khó đạt hiệu quả cao.
khư khư	Tiêu cực, chỉ sự cố chấp, giữ chặt lấy một điều gì đó không chịu thay đổi. Ví dụ: Anh ta khư khư giữ lấy ý kiến của mình.
linh hoạt	Tích cực, chỉ khả năng thích ứng, thay đổi phù hợp với hoàn cảnh. Ví dụ: Cần linh hoạt trong công việc để đạt hiệu quả.
mềm dẻo	Tích cực, chỉ sự mềm mỏng, dễ thay đổi, không cứng nhắc. Ví dụ: Chính sách cần mềm dẻo hơn để phù hợp với thực tế.

Nghĩa 2: Giữ kẽ, ngại ngùng.

Từ đồng nghĩa:

giữ kẽ ngại ngùng e dè

Từ trái nghĩa:

thoải mái tự nhiên dạn dĩ

Từ	Cách sử dụng
câu nệ	Trung tính đến tiêu cực nhẹ, diễn tả sự e dè, thận trọng quá mức. Ví dụ:
giữ kẽ	Trung tính, chỉ sự thận trọng, giữ khoảng cách trong quan hệ xã giao. Ví dụ: Cô ấy luôn giữ kẽ với người lạ.
ngại ngùng	Trung tính, chỉ sự e dè, không tự nhiên, thiếu tự tin. Ví dụ: Anh ấy ngại ngùng khi đứng trước đám đông.
e dè	Trung tính, chỉ sự thận trọng, không dám làm hoặc nói ra. Ví dụ: Cô bé e dè không dám nói lên suy nghĩ của mình.
thoải mái	Tích cực, chỉ trạng thái tự nhiên, không gò bó, không lo lắng. Ví dụ: Anh ấy rất thoải mái khi trò chuyện với mọi người.
tự nhiên	Tích cực, chỉ sự không gượng ép, chân thật, đúng với bản chất. Ví dụ: Cô ấy có phong thái rất tự nhiên và gần gũi.
dạn dĩ	Tích cực, chỉ sự mạnh dạn, không sợ sệt, không e ngại. Ví dụ: Cậu bé dạn dĩ hơn nhiều sau khi tham gia trại hè.

Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp

Ngữ cảnh sử dụng

Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Thường dùng để chỉ trích ai đó quá cứng nhắc hoặc không linh hoạt trong cách ứng xử.
Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Ít phổ biến, có thể xuất hiện trong các bài viết phê bình hoặc phân tích xã hội.
Trong văn chương / nghệ thuật: Được sử dụng để miêu tả tính cách nhân vật hoặc tình huống cần nhấn mạnh sự cứng nhắc.
Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Không phổ biến.

Sắc thái & phong cách

Cách dùng & phạm vi

Nên dùng khi muốn nhấn mạnh sự thiếu linh hoạt hoặc quá chú trọng vào tiểu tiết.
Tránh dùng trong các văn bản cần sự trang trọng hoặc chính thức.
Thường dùng trong ngữ cảnh không trang trọng hoặc khi muốn phê phán nhẹ nhàng.

Lưu ý đặc biệt

Dễ nhầm lẫn với các từ mang nghĩa tương tự như "khắt khe" nhưng "câu nệ" nhấn mạnh vào sự cứng nhắc hơn là sự nghiêm khắc.
Người học dễ mắc lỗi khi dùng từ này trong ngữ cảnh trang trọng.
Để dùng tự nhiên, cần chú ý đến ngữ cảnh và đối tượng giao tiếp.

Chức năng ngữ pháp

Động từ, thường làm vị ngữ trong câu.

Đặc điểm hình thái – cấu tạo

Là từ ghép đẳng lập, không có phụ từ đặc trưng đi kèm.

Đặc điểm cú pháp

Thường đứng sau chủ ngữ, có thể làm trung tâm của cụm động từ, ví dụ: "không câu nệ", "rất câu nệ".

Khả năng kết hợp ngữ pháp

Thường kết hợp với phó từ (như "không", "rất"), trạng từ chỉ mức độ, hoặc danh từ chỉ đối tượng.

cứng nhắc bảo thủ cố chấp khuôn sáo máy móc rập khuôn giáo điều nguyên tắc kỹ tính khắt khe