Xỏ mũi
Nghĩa & Ví dụ
động từ
Luồn thừng vào mũi trâu, bò để dắt đi; dùng để ví trưởng hợp sai khiến, điều khiển một cách quá dễ dàng.
Ví dụ:
Họ xỏ mũi con trâu trước khi đưa ra chợ.
Nghĩa: Luồn thừng vào mũi trâu, bò để dắt đi; dùng để ví trưởng hợp sai khiến, điều khiển một cách quá dễ dàng.
1
Học sinh tiểu học
- Bác nông dân xỏ mũi con trâu rồi dắt ra đồng.
- Con bò được xỏ mũi để đứng yên khi chải lông.
- Chú dắt con trâu về chuồng sau khi xỏ mũi nó.
2
Học sinh THCS – THPT
- Người chăn nuôi xỏ mũi trâu để điều khiển hướng đi khi cày ruộng.
- Con bò bướng bỉnh cũng phải đi theo khi đã bị xỏ mũi.
- Khi lễ hội bắt đầu, trâu đã được xỏ mũi và giữ chắc bằng dây thừng.
3
Người trưởng thành
- Họ xỏ mũi con trâu trước khi đưa ra chợ.
- Con vật hiền lại hơn hẳn khi đã bị xỏ mũi, bước theo người dắt.
- Trong chuồng, con bò mới lớn được xỏ mũi để tập quen dây.
- Người phu điềm tĩnh, nắm sợi thừng xuyên qua mũi trâu, dắt nó băng qua bãi bùn.
Đồng nghĩa & Trái nghĩa
Nghĩa : Luồn thừng vào mũi trâu, bò để dắt đi; dùng để ví trưởng hợp sai khiến, điều khiển một cách quá dễ dàng.
Từ đồng nghĩa:
Từ trái nghĩa:
thả rông
| Từ | Cách sử dụng |
|---|---|
| xỏ mũi | nghĩa đen; trung tính – miêu tả thao tác cụ thể Ví dụ: Họ xỏ mũi con trâu trước khi đưa ra chợ. |
| thả rông | khẩu ngữ; trái nghĩa theo quản thúc vs buông tự do Ví dụ: Không xỏ mũi, họ thả rông đàn bò ngoài bãi. |
Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp
1
Ngữ cảnh sử dụng
- Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Thường dùng để chỉ sự điều khiển, sai khiến người khác một cách dễ dàng.
- Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Không phổ biến, trừ khi dùng trong ngữ cảnh ví von hoặc phân tích xã hội.
- Trong văn chương / nghệ thuật: Có thể xuất hiện trong các tác phẩm văn học để tạo hình ảnh sinh động về sự điều khiển.
- Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Không phổ biến.
2
Sắc thái & phong cách
- Thường mang sắc thái tiêu cực, chỉ sự bị điều khiển, thao túng.
- Thuộc khẩu ngữ, đôi khi xuất hiện trong văn chương để tạo hình ảnh mạnh mẽ.
3
Cách dùng & phạm vi
- Nên dùng khi muốn nhấn mạnh sự dễ dàng trong việc điều khiển người khác.
- Tránh dùng trong ngữ cảnh trang trọng hoặc khi cần giữ thái độ trung lập.
- Thường dùng trong các tình huống không chính thức hoặc khi muốn tạo ấn tượng mạnh.
4
Lưu ý đặc biệt
- Dễ nhầm lẫn với các từ chỉ sự điều khiển khác nhưng "xỏ mũi" nhấn mạnh sự dễ dàng và bị động.
- Người học cần chú ý ngữ cảnh để tránh dùng sai trong các tình huống trang trọng.
1
Chức năng ngữ pháp
Động từ, thường làm vị ngữ trong câu.
2
Đặc điểm hình thái – cấu tạo
Là từ ghép, không có phụ từ đặc trưng đi kèm.
3
Đặc điểm cú pháp
Thường đứng sau chủ ngữ và có thể làm trung tâm của cụm động từ, ví dụ: "Anh ta xỏ mũi con bò."
4
Khả năng kết hợp ngữ pháp
Thường kết hợp với danh từ chỉ động vật (trâu, bò) hoặc danh từ chỉ người trong nghĩa bóng.
Danh sách bình luận