Dềnh dàng

Nghĩa & Ví dụ

tính từ

(Tác phong) chậm chạp, dễ mất nhiều thì giờ vào những việc phụ hoặc không cần thiết.

Ví dụ: Anh làm việc gì cũng dềnh dàng nên trễ hạn.

tính từ

(ph.). To lớn và gây cảm giác công kênh.

Nghĩa 1: (Tác phong) chậm chạp, dễ mất nhiều thì giờ vào những việc phụ hoặc không cần thiết.

Học sinh tiểu học

Học sinh THCS – THPT

Người trưởng thành

Nghĩa 2: (ph.). To lớn và gây cảm giác công kênh.

Đồng nghĩa & Trái nghĩa

Nghĩa 1: (Tác phong) chậm chạp, dễ mất nhiều thì giờ vào những việc phụ hoặc không cần thiết.

Từ đồng nghĩa:

chậm chạp lề mề lề rề

Từ trái nghĩa:

nhanh nhẹn khẩn trương

Từ	Cách sử dụng
dềnh dàng	Diễn tả sự chậm chạp, lề mề, thường mang sắc thái tiêu cực, phê phán nhẹ. Ví dụ: Anh làm việc gì cũng dềnh dàng nên trễ hạn.
chậm chạp	Trung tính, diễn tả tốc độ chậm, thiếu nhanh nhẹn. Ví dụ: Anh ấy làm việc rất chậm chạp.
lề mề	Khẩu ngữ, mang sắc thái tiêu cực, chỉ sự chậm trễ, thiếu khẩn trương. Ví dụ: Đừng có lề mề nữa, sắp muộn rồi!
lề rề	Khẩu ngữ, mang sắc thái tiêu cực, chỉ sự chậm chạp, thiếu năng động. Ví dụ: Cô ấy cứ lề rề mãi không chịu làm.
nhanh nhẹn	Trung tính, tích cực, chỉ sự hoạt bát, nhanh chóng. Ví dụ: Cô ấy rất nhanh nhẹn trong công việc.
khẩn trương	Trang trọng, chỉ sự gấp rút, cần làm ngay. Ví dụ: Chúng ta cần khẩn trương hoàn thành dự án.

Nghĩa 2: (ph.). To lớn và gây cảm giác công kênh.

Từ đồng nghĩa:

cồng kềnh kềnh càng lềnh kềnh

Từ trái nghĩa:

nhỏ gọn gọn gàng

Từ	Cách sử dụng
dềnh dàng	Khẩu ngữ, diễn tả kích thước lớn, cồng kềnh, thường mang sắc thái hơi tiêu cực về sự bất tiện. Ví dụ:
cồng kềnh	Trung tính, diễn tả sự to lớn, vướng víu, khó mang vác. Ví dụ: Chiếc tủ này quá cồng kềnh để di chuyển một mình.
kềnh càng	Khẩu ngữ, diễn tả sự to lớn, nặng nề, khó di chuyển. Ví dụ: Cái vali kềnh càng này chiếm hết chỗ.
lềnh kềnh	Khẩu ngữ, diễn tả sự to lớn, vướng víu, gây khó khăn khi di chuyển. Ví dụ: Anh ta mang theo một đống đồ lềnh kềnh.
nhỏ gọn	Tích cực, chỉ kích thước nhỏ, dễ mang theo, tiện lợi. Ví dụ: Chiếc máy ảnh này rất nhỏ gọn.
gọn gàng	Tích cực, chỉ sự ngăn nắp, không vướng víu. Ví dụ: Chiếc bàn làm việc của cô ấy rất gọn gàng.

Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp

Ngữ cảnh sử dụng

Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Thường dùng để chỉ trích hoặc miêu tả ai đó làm việc không hiệu quả.
Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Không phổ biến, trừ khi cần nhấn mạnh sự chậm chạp trong một bối cảnh cụ thể.
Trong văn chương / nghệ thuật: Có thể dùng để tạo hình ảnh sinh động về một nhân vật hoặc tình huống.
Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Không phổ biến.

Sắc thái & phong cách

Cách dùng & phạm vi

Nên dùng khi muốn nhấn mạnh sự chậm chạp hoặc không hiệu quả.
Tránh dùng trong ngữ cảnh trang trọng hoặc khi cần diễn đạt một cách khách quan.
Thường dùng trong các tình huống không chính thức hoặc khi miêu tả một cách sinh động.

Lưu ý đặc biệt

Dễ nhầm lẫn với các từ chỉ sự chậm chạp khác như "lề mề" nhưng "dềnh dàng" thường mang ý nghĩa mạnh hơn.
Người học dễ mắc lỗi khi dùng từ này trong ngữ cảnh trang trọng.
Để dùng tự nhiên, cần chú ý đến ngữ cảnh và sắc thái cảm xúc của người nói.

Chức năng ngữ pháp

Tính từ, thường làm vị ngữ trong câu để miêu tả trạng thái hoặc đặc điểm của chủ ngữ.

Đặc điểm hình thái – cấu tạo

Là từ láy, không kết hợp với phụ từ đặc trưng nào.

Đặc điểm cú pháp

Thường đứng sau chủ ngữ trong câu; có thể làm trung tâm của cụm tính từ, ví dụ: "rất dềnh dàng", "quá dềnh dàng".

Khả năng kết hợp ngữ pháp

Thường đi kèm với các phó từ chỉ mức độ như "rất", "quá", hoặc danh từ chỉ đối tượng được miêu tả.

chậm chạp lề mề lề rề rề rà ì ạch chậm rãi uể oải lềnh khềnh lềnh phềnh lềnh thềnh