Đề thi học kì 2 Văn 12 Cánh diều - Đề số 8

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU

Đọc bài thơ:

GỬI MẸ

                      (Bình Nguyên Trang)

Tha thứ cho con, mẹ
 Con đã quên lời mẹ ân cần
 Con nhầm tưởng mình đã biết dại khôn
 Con nhầm tưởng mình không là đứa trẻ
 Trăm năm thèm tiếng vỗ về

 Mẹ đừng im lặng thế
 Mẹ đừng xa xót thế
 Sao mẹ không mắng con
 Con đã đánh mất quyền được làm đứa trẻ
 Quyền được sợ chiếc roi tre mẹ giắt ở mái nhà

 Con nào có gì sau năm tháng đi xa
 Chỉ đôi tay đã bầm nhiều vết cứa
 Chỉ đôi mắt dửng dưng tàn tro bếp lửa
 Tiếng thở dài trong mỗi bước chân qua

 Con không giàu hơn sau năm tháng xa nhà
 Nước mắt cũng nghèo đi
 Niềm tin cũng nghèo đi
 Và hạnh phúc là cánh diều ảo ảnh

Mẹ ơi, con thèm được khóc
 Thèm được mẹ dỗ dành
 Mẹ cầm lấy chiếc roi tre đi mẹ
 May ra con còn nước mắt
 Con chưa lớn đó chính là sự thật

 Tha thứ cho con, mẹ
 Con đã mang trái tim mẹ trong lồng ngực con đi
 Và thương tổn
 Con biết làm gì bây giờ
 Khi máu chảy đã lạnh lùng sắc đỏ

 Mẹ đừng im lặng thế
 Mẹ đừng xa xót thế
 Mẹ cầm lấy chiếc roi tre đi mẹ...
                                     (11-3-1998)

(https://www.thivien.net/Bình Nguyên Trang)

 Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.

Câu 2. Người con trong bài thơ nhận ra mình đã nhầm tưởng điều gì?

Câu 3. Trình bày hiệu quả của biện pháp tu từ điệp cấu trúc trong đoạn thơ sau:

Mẹ đừng im lặng thế
Mẹ đừng xa xót thế

Mẹ cầm lấy chiếc roi tre đi mẹ…

Câu 4. Anh/chị hiểu nội dung các dòng thơ sau như thế nào?

Mẹ ơi, con thèm được khóc
Thèm được mẹ dỗ dành
Mẹ cầm lấy chiếc roi tre đi mẹ

Câu 5. Hai ngữ liệu sau đây có sự tương đồng nào về ý nghĩa?

- Mẹ cầm lấy chiếc roi tre đi mẹ

May ra con còn nước mắt
Con chưa lớn đó chính là sự thật

(Gửi mẹ - Bình Nguyên Trang)

- Con dù lớn vẫn là con của mẹ

Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con

(Con cò - Chế Lan Viên)

II. VIẾT

Câu 1.

Anh/Chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình trong văn bản ở phần Đọc hiểu.

Câu 2.

Chia sẻ thành tích và cuộc sống cá nhân lên mạng xã hội là một trong những cách các bạn trẻ dùng để truyền động lực cho người khác. Tuy nhiên cũng có những lo ngại việc này sẽ khiến họ rơi vào cạm bẫy của thế giới ảo.

Từ góc nhìn của bản thân, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của mình về vấn đề trên.

......................................HẾT......................................

Đáp án

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Đọc kĩ văn bản để xác định nhân vật trữ tình

- Dựa vào đại từ xưng hô chủ đạo trong bài thơ để xác định.

Cách giải:

Nhân vật trữ tình trong bài thơ: Người con

Câu 2:

Phương pháp:

- Đọc kĩ khổ thơ đầu, tìm cụm từ “con nhầm tưởng” để phát hiện trực tiếp nội dung sự nhầm tưởng.

Cách giải:

Người con trong bài thơ nhận ra mình đã nhầm tưởng: mình đã biết dại khôn; mình đã không còn là đứa trẻ.

Câu 3:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ điệp cấu trúc

- Chỉ ra biểu hiện và phân tích tác dụng 

Cách giải:

- Biện pháp tu từ điệp cấu trúc: Mẹ đừng…/ Mẹ đừng…/Mẹ…

- Hiệu quả:

+ Tạo âm hưởng tha thiết, khẩn cầu, day dứt.

+ Nhấn mạnh sự sợ hãi, lo lắng của người con trước thái độ im lặng, xa xót của mẹ

+ Thể hiện khát khao của người con về sự quan tâm, chỉ dạy của mẹ.

Câu 4:

Phương pháp:

- Đặt các chi tiết trong mạch cảm xúc chung của bài thơ (sự hối hận, khát khao trở về tuổi thơ).

- Phân tích ý nghĩa của đoạn thơ

Cách giải:

- Những dòng thơ thể hiện niềm khao khát được trở về với mẹ, “thèm được khóc”, “thèm được dỗ dành”, muốn được mẹ vỗ về, an ủi, muốn nhận được sự quan tâm dạy dỗ của mẹ.

- Đoạn thơ là lời nhắn gửi dù lớn bao nhiêu, dù đi bao xa, mẹ vẫn là điểm tựa bình yên, là bến bờ nương náu an lành nhất của mỗi người.

Câu 5:

Phương pháp:

- Xác định ý nghĩa cốt lõi của từng ngữ liệu, sau đó tìm điểm giao thoa.

Cách giải:

Điểm tương đồng:

- Thể hiện  nhận thức của người con: con dù lớn đến đâu cũng vẫn luôn nhỏ bé trong mắt mẹ, vẫn cần được mẹ quan tâm, dạy bảo, vẫn nhận tình yêu thương của mẹ.

- Ý nghĩa thiêng liêng của tình mẫu tử: mẹ luôn là điểm tựa, là nơi chốn bình yên của con.

II. VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

1. Phân tích được sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình qua các dẫn chứng lấy từ văn bản đọc hiểu

+ Nỗi ân hận và tự trách (Tha thứ cho con, mẹ/ Con đã quên.../Con nhầm tưởng...

+ Nỗi cô đơn, trống trải khi xa mẹ, khi những năm tháng trưởng thành phải đánh đổi bằng những mất mát, xót xa (Con nào có gì sau năm tháng đi xa...Con không có gì...)

+ Khát khao được trở về, được mẹ yêu thương (Mẹ ơi, con thèm được khóc/

Thèm được mẹ dỗ dành...)

+ Day dứt và cầu xin tha thứ (“Tha thứ cho con, mẹ…/ Mẹ đừng im lặng thế…”

2. Đánh giá về cảm xúc của nhân vật trữ tình

+ Cảm xúc chân thành, tha thiết, gửi gắm thông điệp tính nhân văn: dù đi đâu, trưởng thành thế nào con vẫn cần có mẹ, cần một vòng tay để được yêu thương, che chở; giọng thơ tâm tình, hình ảnh thơ giản dị, giàu sức gợi..

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Bài thơ “Gửi mẹ” của Bình Nguyên Trang là một dòng chảy cảm xúc đầy ám ảnh của người con khi đối diện với lỗi lầm và nỗi nhớ mẹ da diết. Sự vận động cảm xúc ấy diễn ra theo chiều hướng từ hối hận, tự trách đến khát khao được trở về với vòng tay mẹ, rồi kết thúc bằng sự cầu xin tha thứ day dứt. Mở đầu, người con bộc lộ sự ân hận tột cùng khi nhận ra mình đã “quên lời mẹ ân cần”, đã “nhầm tưởng” mình khôn lớn để rồi bỏ đi xa. Tiếp đến, qua những hình ảnh “đôi tay bầm vết cứa”, “đôi mắt dửng dưng”, “nước mắt nghèo đi”, cảm xúc chuyển sang nỗi cô đơn, trống vắng và sự bạc bẽo của những tháng ngày trưởng thành giả tạo. Đỉnh điểm của sự vận động là khát khao cháy bỏng được trở về làm đứa trẻ: “thèm được khóc”, “thèm được mẹ dỗ dành”. Người con thậm chí van xin mẹ “cầm lấy chiếc roi tre” để mắng mỏ, bởi với anh lúc này, được mẹ phạt còn hạnh phúc hơn sự im lặng của mẹ. Cuối cùng, cảm xúc lắng đọng trong lời cầu xin tha thứ nghẹn ngào: “Tha thứ cho con, mẹ”. Như vậy, mạch cảm xúc trong bài thơ đã đi từ sai lầm, nhận thức, khát khao đến sám hối, vẽ nên một bức chân dung tâm hồn đầy chân thực và xúc động về tình mẫu tử.

Câu 2:

Phương pháp:

* Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

* Thân bài:

1. Giải thích được vấn đề nghị luận

+ “Đăng tải thành tích và cuộc sống cá nhân”: chia sẻ điểm số, công việc, hình ảnh, phong cách sống, thành tựu học tập – nghề nghiệp, vlog, cuộc sống thường ngày.

+ “Truyền động lực”: lan tỏa năng lượng tích cực, cổ vũ người khác cố gắng.

+ “Cạm bẫy của thế giới ảo”: ảo tưởng về giá trị bản thân, sống vì sự công nhận, áp lực so sánh, lệch lạc trong nhận thức về thành công – hạnh phúc.

=> Vấn đề cần nghị luận: Tác động tích cực và tiêu cực của việc đăng tải thành tích và cuộc sống cá nhân lên mạng xã hội.

2. Phân tích, chứng minh được vấn đề nghị luận

- Tác động tích cực của việc chia sẻ thành tích cá nhân.

+ Xây dựng hình ảnh đẹp của cá nhân mình, tạo ấn tượng tốt trong mắt mọi người, có cơ hội tìm kiếm công việc và phát triển bản thân; ghi dấu quá trình trưởng thành và tạo mục tiêu mới cho mình.

+ Lan tỏa cảm hứng và truyền động động lực cho người khác, giúp người khác có động lực để cố gắng; những câu chuyện thật giúp cộng đồng hiểu nhau và hỗ trợ nhau

+ Tạo bức tranh lạc quan trên không gian mạng và cho xã hội.

- Chia sẻ thành công

+ Dễ dẫn đến khoe khoang, chạy theo hình thức, cuộc sống bị chi phối và lệ thuộc hoàn toàn vào lời khen chê trên mạng; đánh mất sự riêng tư, dễ lộ thông tin cá nhân.

+ Áp lực so sánh và tự ti, cảm giác mình thất bại, kém cỏi.

+  Biến thành “flex” trá hình: Thành tích bị phóng đại, mất đi tính chân thật; tạo “tiêu chuẩn giả” trên mạng.

- Cần làm gì để việc đăng tải thành tích cá nhân có ý nghĩa tích cực với bản thân và cộng đồng:

+ Chia sẻ thành tích  có chọn lọc, chân thực, hướng tới giá trị tốt đẹp

+ Giữ thái độ tỉnh táo với mạng xã hội

+ Phát triển bản ngã vững vàng, biết lắng nghe, biết thay đổi tích cực.

3. Mở rộng, phản biện:

+ Không phải việc đăng tải thành tích  nào cũng tiêu cực.  Vấn đề nằm ở cách người trẻ sử dụng mạng xã hội: tỉnh táo hay chạy theo hào nhoáng?

+ Từ vấn đề cần nghị luận giúp con người có những nhận thức, hành động đúng đắn: nhận thức đúng về bản chất, giá trị của bản thân; có những hành động phù hợp, đúng mực góp phần tạo những giá trị chân chính cho bản thân và cho cộng đồng.

* Kết bài: khẳng định được vấn đề nghị luận.

Cách giải:

Bài văn tham khảo:

Ngày nay, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của giới trẻ. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, chúng ta có thể dễ dàng đăng tải những thành tích, khoảnh khắc đời thường lên Facebook, Instagram hay TikTok. Nhiều người cho rằng việc làm ấy giúp lan tỏa năng lượng tích cực và truyền động lực cho người khác. Thế nhưng, cũng không ít ý kiến lo ngại rằng đây chính là “cạm bẫy” khiến giới trẻ đánh mất chính mình trong thế giới ảo. Vậy đâu là cách nhìn đúng đắn trước vấn đề này?

Trước hết, cần hiểu rõ những khái niệm xoay quanh vấn đề. “Đăng tải thành tích và cuộc sống cá nhân” là hành động chia sẻ những điều như điểm số, thành tựu học tập, công việc, hình ảnh, vlog hay phong cách sống lên mạng xã hội. Khi làm vậy, nhiều người mong muốn “truyền động lực” tức là lan tỏa năng lượng tích cực, cổ vũ người khác cố gắng vươn lên. Tuy nhiên, mặt trái của nó chính là “cạm bẫy của thế giới ảo” khiến người trẻ dễ rơi vào ảo tưởng về giá trị bản thân, sống chỉ để được công nhận, chịu áp lực so sánh và có những nhận thức lệch lạc về thành công,hạnh phúc.

Không thể phủ nhận rằng việc chia sẻ thành tích mang lại nhiều tác động tích cực. Thứ nhất, nó giúp xây dựng hình ảnh cá nhân tốt đẹp, tạo ấn tượng với mọi người, từ đó mở ra cơ hội việc làm và phát triển bản thân. Thứ hai, những câu chuyện thật về sự nỗ lực có thể tiếp thêm động lực mạnh mẽ cho người khác. Chẳng hạn, Nguyễn Ngọc Mỹ Tâm là một nữ sinh từng đỗ thủ khoa nhiều trường đại học, em đã chia sẻ hành trình học tập đầy gian nan của mình, và câu chuyện ấy đã tiếp lửa cho hàng nghìn bạn trẻ khác. Thứ ba, những hình ảnh đẹp, lạc quan trên mạng xã hội góp phần tạo nên một cộng đồng hỗ trợ và thấu hiểu lẫn nhau.

Tuy nhiên, không thể chủ quan trước những “cạm bẫy” tiềm ẩn. Khi việc chia sẻ trở nên thái quá, nó dễ biến thành khoe khoang, chạy theo hình thức. Nhiều bạn trẻ hiện nay rơi vào “hội chứng ảo” khi cuộc sống bị chi phối hoàn toàn bởi lượt thích và bình luận. Điển hình là trào lưu “flex” thành tích một cách phi thực tế. Đã có không ít trường hợp dàn dựng cuộc sống xa hoa, sang chảnh chỉ để câu view, câu like, hậu quả là đánh mất chính mình và sự riêng tư. Không chỉ vậy, việc nhìn ngắm những “thành tích ảo” của người khác còn tạo ra áp lực so sánh khổng lồ, khiến nhiều người cảm thấy tự ti, thất bại, kém cỏi. Dần dần, những “tiêu chuẩn giả” trên mạng làm lệch lạc nhận thức của giới trẻ về thế nào mới là thành công, thế nào mới là hạnh phúc.

Vậy cần làm gì để việc đăng tải thành tích thực sự có ý nghĩa? Theo em, mỗi người cần chia sẻ một cách có chọn lọc, chân thực và hướng đến những giá trị tốt đẹp. Quan trọng nhất là phải giữ thái độ tỉnh táo, không để mạng xã hội chi phối cảm xúc. Đồng thời, hãy xây dựng một bản ngã vững vàng, biết lắng nghe và thay đổi tích cực, bởi giá trị của một con người không đến từ những con số ảo mà đến từ những gì ta thực sự làm được trong đời.

Tất nhiên, không phải mọi việc đăng tải thành tích đều tiêu cực. Vấn đề cốt lõi nằm ở cách mỗi người sử dụng mạng xã hội: tỉnh táo hay chạy theo hào nhoáng? Từ góc nhìn này, mỗi học sinh chúng ta cần nhận thức đúng về bản chất và giá trị thật của bản thân, từ đó có những hành động phù hợp, góp phần tạo nên những giá trị chân chính cho chính mình và cộng đồng.

Tóm lại, việc đăng tải thành tích và cuộc sống cá nhân trên mạng xã hội giống như một con dao hai lưỡi. Nếu biết sử dụng tỉnh táo và chân thật, nó sẽ là cánh tay nối dài để lan tỏa yêu thương và cảm hứng. Ngược lại, nó có thể trở thành chiếc bẫy ngọt ngào, đưa ta vào thế giới ảo mộng và đánh mất chính mình. Hãy là người dùng mạng thông thái, để mạng xã hội thực sự là công cụ phục vụ cuộc sống, bởi hạnh phúc đích thực không nằm ở những con số ảo, mà nằm ở những giá trị thật ta tạo ra và yêu thương mỗi ngày.