Đề thi giữa kì 2 Văn 12 Cánh diều - Đề số 10

Đề thi

ĐỀ THI GIỮA HỌC KÌ 2 - NGỮ VĂN 12 CÁNH DIỀU

I. ĐỌC HIỂU

Đọc bài thơ sau:   

NHỮNG BÔNG HOA TRÊN TUYẾN LỬA

Đỗ Trung Quân

(1)Ở giữa rừng đâu có gương soi

Làm sao em thấy được vết bầm trên má

Chuyển tải thương về mấy lần trượt ngã

Vì mùa mưa nào đã chịu dứt ở đây

(2) Anh bộ đội thương binh vừa tỉnh lại sáng nay

Đã hỏi thăm em người cáng thương đêm trước

"Cô ấy ngã mấy lần tôi đếm được

Mà sao không khóc mới lạ lùng!".

(3) Tôi hiểu rồi em ở tấm lòng

Nước mắt chỉ dành cho người ngã xuống

Nên dù té đau, gai rừng tê chân buốt

Đâu để vết thương anh rỉ máu hai lần.         

(4) Em là người thanh niên xung phong

Không có súng, chỉ có đôi vai cáng thương, tải đạn

Giữa tầm đạn thù, tấm lòng dũng cảm

Em vượt đường dài tiếp thêm lửa chiến công.

(5) Tôi thấy rồi em ơi, giữa cuộc hành quân

Niềm kiêu hãnh trong mắt em kì lạ

Trên chiếc áo bạc màu trăm miếng vá

Cô gái Việt Nam đẹp đến lạ thường.

(6) Ôi! Những bông hoa nở giữa chiến trường,

Nở rực rỡ cả hương lẫn sắc.

Nhìn vết bầm trên má em mà tôi muốn khóc

Sao em cười đôn hậu quá em ơi!

(Những bông hoa trên tuyến lửa, Đỗ Trung Quân, nguồn https://scov.gov.vn/vanhocnghethuat)

 Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Nhân vật em trong bài thơ là ai?

Câu 2. Chỉ ra hai hình ảnh mà tác giả đã thấy ở cô gái thanh niên xung phong giữa cuộc hành quân trong khổ thơ thứ (5).

Câu 3. Nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật ẩn dụ trong câu thơ sau:

Ôi! Những bông hoa nở giữa chiến trường,

Nở rực rỡ cả hương lẫn sắc.

Câu 4. Anh/Chị hãy nhận xét thái độ, tình cảm của tác giả đối với cô gái thanh niên xung phong được thể hiện trong hai câu thơ cuối:

Nhìn vết bầm trên má em mà tôi muốn khóc

Sao em cười đôn hậu quá em ơi!

Câu 5. Bài thơ Những bông hoa trên tuyến lửa gợi anh/chị suy nghĩ gì đến hiện thực chiến đấu của những người nữ thanh niên xung phong trong cuộc kháng chiến chống Mĩ.

II. PHẦN VIẾT

Câu 1.

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích vẻ đẹp của cô gái thanh niên xung phong trong đoạn thơ sau:

Em là người thanh niên xung phong

Không có súng, chỉ có đôi vai cáng thương, tải đạn

Giữa tầm đạn thù, tấm lòng dũng cảm

Em vượt đường dài tiếp thêm lửa chiến công.

(Trích Những bông hoa trên tuyến lửa, Đỗ Trung Quân)

*Chú thích: Đỗ Trung Quân sinh năm 1955 tại Sài Gòn. Các tác phẩm của Đỗ Trung Quân thể hiện ngòi bút tinh tế, giàu xúc cảm, suy tư và nội dung được thiết kế tỉ mẩn, chặt chẽ, sâu sắc. Trong các sáng tác, nhà thơ còn chắp vá những thủ pháp nghệ thuật tài tình để tạo nên sự sinh động, cuốn hút cho từng vần thơ.

Câu 2.

Theo đuổi ước mơ là con đường dẫn chúng ta đến thành công.

Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bày tỏ ý kiến của anh/chị về việc theo đuổi ước mơ của tuổi trẻ.

Đáp án

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Đọc toàn văn bài thơ.

- Xác định đối tượng được gọi bằng đại từ “em”.

Cách giải:

Nhân vật “em” trong bài thơ là cô gái thanh niên xung phong làm nhiệm vụ tải thương, vận chuyển đạn dược trên tuyến lửa trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.

Câu 2:

Phương pháp:

- Xác định khổ thơ (5).

- Tìm những hình ảnh trực tiếp miêu tả cô gái.

Cách giải:

- Hai hình ảnh tác giả nhìn thấy ở cô gái thanh niên xung phong giữa cuộc hành quân là:

+ Niềm kiêu hãnh trong mắt em.

+ Chiếc áo bạc màu trăm miếng vá.

Câu 3:

Phương pháp:

- Nhận diện biện pháp tu từ.

- Phân tích ít nhất 2 tác dụng (nội dung, nghệ thuật, biểu cảm)

Cách giải:

- Phép ẩn dụ trong câu thơ:

“Ôi! Những bông hoa nở giữa chiến trường,

  Nở rực rỡ cả hương lẫn sắc.”

- Tác dụng:

+ Gợi vẻ đẹp phơi phới của tuổi trẻ, vẻ đẹp tâm hồn, lòng dũng cảm, vẻ đẹp của tình yêu Tổ quốc của những cô thanh niên xung phong.

+ Sự ngợi ca, yêu mến, khâm phục của tác giả với những cô gái trẻ trung, xinh đẹp mà dũng cảm, phi thường.

+ Câu thơ giàu sức gợi hình, biểu cảm, sinh động.

Câu 4:

Phương pháp:

- Phân tích cảm xúc được thể hiện qua lời thơ.

- Chú ý các từ ngữ biểu hiện cảm xúc: “muốn khóc”, “cười đôn hậu”.

Cách giải:

- Thương yêu, xót xa, cảm phục trước những gian khổ, hy sinh của những cô gái thanh niên xung phong.

- Ngợi ca, trân trọng, tự hào về vẻ đẹp nhân hậu, về phẩm chất kiên cường bất khuất của những cô gái thanh niên xung phong.

Câu 5:

Phương pháp:

- Liên hệ nội dung bài thơ với bối cảnh lịch sử kháng chiến chống Mĩ.

- Nêu suy nghĩ về hiện thực chiến đấu của lực lượng thanh niên xung phong.

Cách giải:

Bài thơ Những bông hoa trên tuyến lửa gợi cho người đọc hình dung rõ về hiện thực chiến đấu vô cùng gian khổ của những nữ thanh niên xung phong trong thời kì kháng chiến chống Mĩ. Họ phải làm việc trong điều kiện chiến trường khốc liệt, đối mặt với bom đạn, nguy hiểm và nhiều thiếu thốn. Dù vậy, những cô gái trẻ vẫn luôn dũng cảm, kiên cường, sẵn sàng gánh vác nhiệm vụ như tải đạn, cáng thương, mở đường cho bộ đội. Qua đó, bài thơ không chỉ phản ánh sự khắc nghiệt của chiến tranh mà còn ca ngợi vẻ đẹp của tinh thần yêu nước, sự hy sinh thầm lặng và lòng dũng cảm của thế hệ thanh niên Việt Nam.

II. VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

1. Hai câu đầu: vẻ đẹp giản dị, khiêm nhường, nghị lực vượt gian khó

+ Bút pháp tự sự; nghệ thuật đối: “không có súng” với “chỉ có đôi vai cáng thương, tải đạn”; hình ảnh hoán dụ “đôi vai cáng thương, tải đạn”; nhịp thơ ngắn dài ngắt quãng.

+ Vẻ đẹp mộc mạc, giản dị đời thường nhưng rất đỗi kiêu hùng, ngời sáng nghị lực kiên cường của người chiến sĩ cách mạng.

2. Hai câu sau: vẻ đẹp của lòng dũng cảm, tinh thần yêu nước

+ Nghệ thuật đối: hiện thực chiến tranh (Giữa tầm đạn thù) với tinh thần quả cảm (tấm lòng dũng cảm); ẩn dụ lửa: ngọn lửa nhiệt huyết, lòng yêu nước cháy bỏng.

+ Tấm lòng yêu nước, xông pha nơi bom đạn, sẵn sàng hi sinh cho Tổ quốc, góp sức vào chiến thắng của dân tộc.

3. Nhận xét: vẻ đẹp cô thanh niên xung phong đại diện cho thế hệ trẻ yêu nước, dù chịu nhiều gian khổ, mất mát, hy sinh nhưng họ đã tự nguyện chấp nhận, gánh vác trách nhiệm lịch sử lớn lao của thế hệ mình vì độc lập tự do của dân tộc.

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Đoạn thơ đã khắc họa vẻ đẹp đáng trân trọng của cô gái thanh niên xung phong trên tuyến lửa trong những năm tháng kháng chiến chống Mĩ. Trước hết, hai câu thơ đầu gợi lên vẻ đẹp giản dị, khiêm nhường nhưng đầy nghị lực vượt qua gian khó của người con gái trẻ. Với bút pháp tự sự chân thực, tác giả sử dụng nghệ thuật đối giữa “không có súng” và “chỉ có đôi vai cáng thương, tải đạn” để làm nổi bật vai trò đặc biệt của cô gái nơi chiến trường. Dù không trực tiếp cầm súng chiến đấu, cô vẫn góp phần quan trọng vào cuộc kháng chiến bằng công việc thầm lặng mà vất vả. Hình ảnh hoán dụ “đôi vai cáng thương, tải đạn” gợi lên sự bền bỉ, dẻo dai, sẵn sàng gánh vác nhiệm vụ nặng nề. Nhịp thơ ngắn dài đan xen càng làm nổi bật sự gian lao của công việc nhưng cũng cho thấy ý chí kiên cường của người chiến sĩ cách mạng. Hai câu thơ sau tiếp tục làm sáng lên vẻ đẹp của lòng dũng cảm và tinh thần yêu nước. Nghệ thuật đối giữa hiện thực khốc liệt “giữa tầm đạn thù” và “tấm lòng dũng cảm” đã nhấn mạnh sự quả cảm của cô gái khi sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy. Hình ảnh ẩn dụ “tiếp thêm lửa chiến công” gợi lên ngọn lửa nhiệt huyết và tình yêu Tổ quốc cháy bỏng. Qua đoạn thơ, Đỗ Trung Quân đã ca ngợi vẻ đẹp cao quý của cô gái thanh niên xung phong – đại diện cho thế hệ trẻ Việt Nam giàu lòng yêu nước, sẵn sàng hi sinh, gánh vác trách nhiệm lịch sử vì độc lập và tự do của dân tộc.

Câu 2:

Phương pháp:

1. Mở bài: Giới thiệu được vấn đề nghị luận:

Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm cá nhân về vấn đề.

2. Thân bài

2.1. Giải thích vấn đề nghị luận

+ Ước mơ: là những dự định, khát khao mà mỗi chúng ta mong muốn đạt được trong thời gian ngắn hoặc dài; là động lực để mỗi chúng ta vạch ra phương hướng đường đi để dẫn tới ước mơ.

+ Theo đuổi ước mơ: là nỗ lực, phấn đấu vượt qua mọi khó khăn, thử thách, bỏ sức lực, trí tuệ để có thể biến ước mơ thành hiện thực.

2.2. Thể hiện quan điểm của người viết theo một số ý sau:

+ Ước mơ có vai trò quan trọng với mỗi người, giúp chúng ta sống cuộc đời có ý nghĩa, cống hiến cho xã hội;

+ Việc theo đuổi ước mơ sẽ giúp ta đạt được mục tiêu đã đặt ra, giúp ta có cơ hội để thể hiện và khẳng định bản thân mình;

+ Nhờ theo đuổi ước mơ mà con người biết sống có kế hoạch, biết vạch sẵn ra những bước đi để biến ước mơ thành hiện thực, giảm bớt sự buồn tẻ, đơn điệu trong cuộc sống;…

2.3. Mở rộng, trao đổi với quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác để có cái nhìn toàn diện…

3. Kết bài

Khẳng định lại quan điểm cá nhân đã trình bày và rút ra bài học cho bản thân

Cách giải:

Bài viết tham khảo:

Trong cuộc sống, mỗi con người đều mang trong mình những khát vọng và mong muốn tốt đẹp về tương lai. Những khát vọng ấy chính là ước mơ, là mục tiêu để con người nỗ lực vươn lên và hoàn thiện bản thân. Đối với tuổi trẻ, ước mơ lại càng có ý nghĩa đặc biệt bởi nó giúp định hướng con đường phía trước và tạo động lực để mỗi người không ngừng cố gắng. Vì vậy, theo đuổi ước mơ chính là con đường quan trọng dẫn con người đến thành công và giúp cuộc sống trở nên ý nghĩa hơn.

Ước mơ có thể hiểu là những dự định, khát khao mà mỗi người mong muốn đạt được trong tương lai, có thể trong thời gian ngắn hoặc lâu dài. Đó có thể là ước mơ trở thành bác sĩ để cứu chữa bệnh nhân, trở thành nhà khoa học để khám phá tri thức mới, hay đơn giản là xây dựng một cuộc sống tốt đẹp cho bản thân và gia đình. Theo đuổi ước mơ là quá trình con người nỗ lực học tập, rèn luyện và vượt qua khó khăn để biến những khát vọng ấy thành hiện thực. Hành trình ấy đòi hỏi sự kiên trì, ý chí và tinh thần không ngại thử thách.

Ước mơ có vai trò rất quan trọng đối với mỗi con người. Trước hết, ước mơ giúp chúng ta sống có mục tiêu và định hướng rõ ràng. Khi có ước mơ, con người sẽ biết mình cần phải làm gì và phải cố gắng ra sao để đạt được điều mình mong muốn. Nhờ đó, cuộc sống trở nên ý nghĩa và tích cực hơn. Bên cạnh đó, việc theo đuổi ước mơ còn giúp mỗi người có cơ hội khẳng định giá trị của bản thân. Trên con đường thực hiện ước mơ, con người phải không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức và rèn luyện bản thân. Chính quá trình ấy giúp con người trưởng thành hơn và phát huy được khả năng của mình. Thực tế cuộc sống đã chứng minh rằng nhiều người thành công nhờ kiên trì theo đuổi ước mơ. Nhà khoa học Thomas Edison từng trải qua hàng nghìn lần thất bại trước khi phát minh ra bóng đèn điện. Chính niềm tin vào ước mơ và sự bền bỉ đã giúp ông tạo nên một phát minh làm thay đổi cuộc sống của nhân loại. Ở Việt Nam, cầu thủ Nguyễn Quang Hải cũng là một minh chứng tiêu biểu cho việc theo đuổi ước mơ. Từ một cậu bé có hoàn cảnh khó khăn nhưng với niềm đam mê bóng đá và sự nỗ lực không ngừng, anh đã trở thành một trong những cầu thủ nổi bật của bóng đá Việt Nam, góp phần mang lại niềm tự hào cho người hâm mộ nước nhà. Những tấm gương ấy cho thấy rằng khi con người kiên trì theo đuổi ước mơ bằng sự nỗ lực và quyết tâm, họ có thể đạt được những thành tựu đáng trân trọng.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng không phải ai theo đuổi ước mơ cũng dễ dàng đạt được thành công. Trên con đường ấy, con người có thể gặp nhiều khó khăn, thử thách hoặc thất bại. Nếu thiếu ý chí và sự kiên trì, chúng ta rất dễ từ bỏ mục tiêu của mình. Bên cạnh đó, có những người chỉ mơ ước nhưng lại không chịu hành động hoặc không có kế hoạch rõ ràng để thực hiện ước mơ. Khi đó, ước mơ chỉ dừng lại ở suy nghĩ mà không thể trở thành hiện thực. Vì vậy, mỗi người cần lựa chọn cho mình những ước mơ phù hợp với khả năng và hoàn cảnh, đồng thời phải nỗ lực học tập, rèn luyện và kiên trì theo đuổi mục tiêu đã đặt ra.

Đối với học sinh, đặc biệt là học sinh lớp mười hai đang đứng trước ngưỡng cửa của tương lai, việc xác định ước mơ và kiên trì theo đuổi nó càng trở nên quan trọng. Đây là giai đoạn mỗi người cần suy nghĩ nghiêm túc về con đường mình sẽ đi, lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực và sở thích của bản thân. Khi đã có mục tiêu rõ ràng, chúng ta sẽ có thêm động lực để học tập và rèn luyện, từ đó từng bước tiến gần hơn đến ước mơ của mình.

Tóm lại, theo đuổi ước mơ là hành trình đầy thử thách nhưng cũng vô cùng ý nghĩa đối với mỗi con người. Ước mơ giúp chúng ta sống có mục tiêu, có động lực và không ngừng hoàn thiện bản thân. Vì vậy, mỗi người trẻ cần dám mơ ước, dám hành động và kiên trì theo đuổi mục tiêu của mình. Chỉ khi nỗ lực không ngừng, chúng ta mới có thể biến ước mơ thành hiện thực và góp phần tạo nên những giá trị tốt đẹp cho bản thân và xã hội.