Soạn bài Nói và nghe - Luyện tập và vận dụng - Ôn tập Học kì 1 SGK Ngữ Văn 10 HK1 Kết nối tri thức - chi tiết

Nếu chỉ có mô hình hóa qua hình cây ở trên mà không đi vào việc làm thực tế của một nhà trường thì cũng dễ bị coi là nói suông, chưa trải nghiệm vậy. Sau đây là một vài chia sẻ để trải lòng và nghe góp ý với mục đích mình họa. Tại trường THPT Phan Huy Chú - Đống Đa (Hà Nội), không chỉ học trò mà chính giáo viên chúng tôi đã lần lượt qua các nếm trải thực tế và chiêm nghiệm nhất định.

1. Bảo tàng không tĩnh: Chúng tôi vẫn đưa học sinh đến bảo tàng nhưng có mục tiêu rõ ràng là hãy làm sao khiến cho bảo tàng luôn sống động và ấn tượng trong tâm trí của học trò. Ví dụ trong năm học 2017- 2018, Nhóm chuyên môn Lịch sử đưa các con đến Bảo tàng Lịch sử, nhóm Sinh học đưa học sinh đến Bảo tàng Thiên nhiên, thì Tổ Ngữ văn đưa hơn 300 học sinh khối 10 đến Bảo tàng dân tộc Việt Nam. Trước khi đi học sinh được tách thành các nhóm và giao việc theo các không gian trưng bày để khi đến bảo tàng, bên cạnh việc học sinh cùng nhau được trải rộng khắp, còn chia nhóm khắc sâu nghiệm qua nhiệm vụ cụ thể. VD: Khi đi đến Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, giáo viên môn Ngữ văn của lớp đã giao cho Nhóm 1quan sát ghi chép, quay video, chụp ảnh tại khu vực trưng bày trong nhà về 54 dân tộc. Nhóm 2 nhận nhiệm vụ ở khu vực dựng cảnh các nếp nhà và phong tục của các dân tộc ở ngoài trời. Và nhóm 3 sẽ tham quan và ghi nhận sâu ở tò nhà trưng bày Đông Nam Á. Chúng tôi gọi đó là “đầu tư có trọng điểm” để học sinh xác định sự chú ý và có “gốc” cho khả năng sáng tạo. Sau đó, trở về từng nhóm báo cáo và thể hiện sản phẩm chuyên sâu về khu vực được giao. Nếu tổ được giao thực hiện chưa thuyết phục thì chính những bạn ở nhóm khác có thể bổ sung và chất vấn. Đây là cách tránh “cục bộ” chỉ chăm chú vào việc của mình. Nhờ vậy, học sinh vẫn có ý thức lắng nghe và thi đua cùng nhau. Tổ nào có nhiều ý kiến “trái miền phân công”, mà vẫn làm tốt phần của mình sẽ được ghi nhận để xếp loại, đánh giá. Nếu như nhóm Sinhhọc có “vĩ thanh” tham quan bảo tàng Thiên nhiên với cuộc thi “Cây và trường” trong Lễ hội Xuân yêu thương ngập tràn hương sắc, thì Tổ Ngữ văn cũng có cách lưu dấu Bảo tàng dân tộc học bằng các sản phẩm thể hiện văn hóa - văn học các dân tộc: Muôn dặm văn chương, cội nguồn dân tộc.

2. Trải nghiệm yêu thương: Tổ Ngữ văn đã đưa học sinh tham dự ngày thơ nhiều năm ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nhưng rằm tháng Giêng năm nay, khi kế hoạch trải nghiệm được xây dựng sáng tạo thì hiệu quả cũng vượt trội. Tham dự Ngày thơ Việt Nam năm 2018, trở về, các trò cùng tham gia nộp bài thi sáng tác thơ, bình thơ hay. Các bài thơ tiêu biểu đã được chọn đọc trong chuyên đề “Liên hoan thơ” của học sinh khối lớp 10. Đúng là “Đi xa rồi lại về gần”, hiệu quả lần này góp phần khẳng định trải nghiệm không có nghĩa cứ phải đến những nơi thật xa, thấy những việc thật lạ mà có những trải nghiệm ở chính Hà Nội, tại trường lớp của mình. Học sinh nói lên được lên tiếng lòng của mình giúp thầy thêm hiểu trò, bè bạn thêm hiểu nhau và phụ huynh cũng thêm hiểu con mình hơn. Trong chuyên đề môn Ngữ văn, chúng tôi chú trọng dạy làm người bằng trải nghiệm yêu thương. Học sinh đã có cơ hội chia sẻ về tình cảm của mình. Chúng tôi đã cùng học trò xúc động chứng kiến một kỷ niệm đẹp và đáng nhớ của gia đình học sinh.

3. Trải nghiệm để hội nhập: Trong xu thế hội nhập ngày càng sâu rộng, học sinh được đưa đi thăm Đại học Anh quốc, RMIT, FPT, Trung tâm Văn hóa Mỹ, Pháp  Viện Goethe, Phân viện Puskin ở Hà Nội, Trung tâm văn hóa Hàn Quốc, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam… Đến đây, việc trải nghiệm nói chuyện với người nước ngoài bằng tiếng Anh, tiếng Nhật (có lớp học tiếng Nhật là ngoại ngữ thứ hai ở trường). Gặp gỡ các là chuyên gia Văn hóa và giáo dục nổi tiếng trong và ngoài nước. Nhờ việc học ở trường các trò đã tiếp xúc thường xuyên với giáo viên người nước ngoài nên đến các nơi này các em rất chủ động và tích cực. Kỹ năng làm việc nhóm và thuyết trình được phát triển mạnh. Từ đó, năng lực trình bày giàu sức thuyết phục được rèn luyện tốt.

4. Hành trình tri ân: Cuối năm 2017, trường chúng tôi đã tổ chức học trải nghiệm sáng tạo cho 300 học sinh khối 12 (năm thứ ba). Đó là liên môn Ngữ Văn-Lịch sử - Địa lý - Giáo dục Công dân - Giáo dục Quốc phòng. Chương trình mang tên “Hành trình tri ân”, thầy trò nhà trường và các bậc cha mẹ đã đồng hành về miền Trung thân thương, cùng bên nhau thắp sáng tin yêu giữa lòng đất nước. Học sinh được bên nhau trong tình thầy trò, bạn bè trong sáng và ấm áp. Một trải nghiệm xa nhà 3 ngày 2 đêm giúp mỗi trò Hà Nội có cơ hội phát triển năng lực tự lập để trưởng thành hơn. Học sinh đã được hiểu về những điều thiêng liêng để bớt sự hời hợt thường có ở giới trẻ thời bình. Qua bản thông báo kế hoạch trải nghiệm gửi về các gia đình, ngay từ đầu, học sinh và phụ huynh không coi đây là dịp tham quan dã ngoại. Các trò đã xác định đây là dịp thực tế học tập mang nhiều ý nghĩa cao quý và thiết thực. Bởi lịch trình các địa chỉ đỏ như Ngã Ba đồng lộc, Nghĩa trang Trường Sơn, Nghĩa trang Đường Chín, Thành cổ Quảng Trị, Cầu Hiền Lương – sông Bến Hải và Mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp… Nhìn lại tổng cộng hơn 1000 cây số đi và về, học sinh đã thấu hiểu đó là hành trình của lòng biết ơn sâu nặng, hành trình về với những con người làm nên lịch sử. Có thể nói qua trải nghiệm lần này, trong hành trình cuộc đời mỗi học sinh, đã có ánh sáng ân nghĩa được thắp lên!

Sau chuyến đi trải nghiệm 3 ngày 2 đêm ấy, trở về, học sinh Vũ Huyền Thương lớp 12C2 đã thốt lên trong bài viết của mình: “Mộ các liệt sĩ cứ mênh mông bạt ngàn như không có điểm dừng. Trước khi đến đây, tôi vẫn biết có rất nhiều người đã ngã xuống tại đây song khung cảnh hiện ra trước mắt thật xa với sức tưởng tượng của tôi rất nhiều”. Còn học sinh Dương Thái Hoàng An lớp 12D1 viết những vần thơ: Nghĩa trang Đường Chín mênh mang/ Mười ngàn Liệt sĩ nối hàng tiếc thương/ Hy sinh ngày ấy - chiến trường/ Nguyện mong làng xóm, phố phường bình an/ Lòng không một chút oán than/ Cầm chắc tay súng đánh tan quân thù/ Máu thấm đất, hồn thiên thu/ Lẽ nào ta lại lơ mơ ngủ lười/ Sách vở có lúc xa xôi/ Liên minh bóng đá, mải vui nhiều trò/ Đi Quảng Trị ngẫm mà lo/ Ân hận tìm đến bến bờ tri ân…

Sau chuyến đi Quảng trị, viết về Thành cổ Quảng Trị, học sinh Nguyễn Dương Hương Nhi 12D1 viết: “Thành cổ Quảng Trị - một nghĩa trang không có những nấm mồ. Khác vớiNghĩa trang Trường Sơn và nghĩa trang Đường 9 hay các nghĩa trang khác thì liệt sĩ nào cũng có mộ, dù niết hay chưa biết tên. Nhưng ở Thành cổ Quảng Trị thì các anh chỉ có một ngôi mộ tập thể chung, một nấm mồ chung thôi. “Đài tưởng niệm trung tâm” là biểu tượng của nấm mồ chung đó. Thương lắm khi biết tại mảnh đất đó, thân xác các anh đã hòa vào cùng cây cỏ, đất trời.”

5. Hành trình nhận nắng phương Nam: Vào tháng 3, các giáo viên chủ chốt cùng 25 học sinh xuất sắc của trường THPT Phan Huy Chú – Đống Đa đã tham gia một chuyến trải nghiệm xa 1750 km tới thành phố mang tên Bác kính yêu. Việc đổi mới phương pháp ở thành phố Hồ Chí Minh rất tích cực. Điểm đến của đoàn là trường THCS và THPT Đinh Thiện Lý và Trường THPT Lê Quý Đôn. Một ngôi trường chưa đến 10 năm tuổi và một ngôi trường có lịch sử 140 năm. Điểm chung là cả hai ngôi trường này đều rất mạnh về đổi mới hoạt động, đổi mới phương pháp dạy học, tương đồng về mô hình. Cũng trong chuyến đi phương Nam này, với mỗi học sinh không thể quên kỷ niệm được chui trong địa đạo Củ Chi cùng thầy cô và bè bạn. Nhờ thế, sau trải nghiệm, những bài học Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân và Văn học sẽ thấm thía hơn nhiều.

Việt Nam là một nước giàu truyền thống văn hóa với những giá trị đời sống tinh thần rất đa dạng phong phú. Trong đó, những trò chơi dân gian cũng được xem như là những nét đẹp văn hóa làm nên bản sắc cho dân tộc Việt Nam. Một trong những trò chơi thú vị và khá phổ biến là trò chơi kéo co.

Chẳng biết từ bao giờ, trò chơi kéo co đã được phổ biến, len lỏi vào trong đời sống văn hóa giải trí của nhân dân ta một cách rất tự nhiên. Trò chơi kéo co vốn đã xuất hiện từ thời cổ đại. Những hình chạm trổ trên tường ngôi mộ cổ ở Ai Cập cho thấy người Ai Cập cổ đại đã từng tổ chức những cuộc thi đấu kéo co từ năm 2500 trước Công Nguyên. Dần dần trò chơi kéo co là một trò chơi quen thuộc của trẻ em nông thôn Việt Nam. Kéo co là môn thể thao mang tính đồng đội và là môn trọng vào sức mạnh. Nó không chỉ là môn thể thao rèn luyện sức khỏe, mà còn là trò chơi thể hiện tinh thần và mang tính đồng đội cao, đem lại niềm vui, sự thoải mái cho mọi người khi tham gia những trò chơi trong các dịp lễ hội. Ở Việt Nam, kéo co là một trò chơi dân gian truyền thống. Trong các hội hè dã ngoại, trò chơi này luôn hấp dẫn nhiều người tham gia. Vào các dịp lễ tết, kéo co lại là một phần quan trọng trong các lễ hội cổ truyền.

 Để chơi kéo co thì rất đơn giản, không phải chuẩn bị gì nhiều, chỉ cần một cái dây thừng chắc chắn, dài khoảng 10 mét hoặc có thể dài hơn cũng được. Tùy thuộc vào số lượng người chơi để chuẩn bị độ dài dây thừng cho phù hợp. Luật chơi kéo co thì mỗi nơi một khác nhưng nhìn chung thì đều được chia làm hai phe, mỗi phe cùng dùng sức mạnh để kéo cho được bên kia ngã về phía mình, giữa sợi dây có buộc một cái khăn đỏ,bên nào kéo đoạn dây có buộc khăn đỏ qua vạch của mình trước là thắng. Trò chơi kéo co thì không yêu cầu người chơi là nam hay nữ, ai cũng có thể chơi được chỉ cần có sức khỏe tốt là được. Có nơi người ta lấy tay người, sức người trực tiếp kéo co. Hai người đứng đầu hai bên nắm lấy tay nhau, còn các người sau ôm bụng người trước mà kéo. Ðang giữa cuộc, một người bên nào bị đứt dây là thua bên kia. Kéo co cũng kéo ba keo, bên nào kéo thắng hai keo trước là thắng.Trong quá trình thi đấu giữa hai đội người ta cũng cử một người là trọng tài để phân định rõ ràng, thắng thua, khi tiếng còi cất lên hay có tiếng hiệu lệnh, thì cả hai bên phải dồn hết sức mạnh để kéo dây về phía mình. Một trận thi đấu chỉ diễn ra vài giây nhưng cũng có khi căng thẳng hơn kéo dài đến cả vài phút. Trong quá trình chơi phải cần có chiến thuật, kéo hết mình, nhiệt tình dùng hết sức lực . Trò chơi cũng đòi hỏi tinh thần đoàn kết cao, nếu tay hơi bị phồng hoặc bị rát thì người ta vẫn không ngại vất vả, bỏ qua những nỗi đau nhỏ và thi đấu hết mình. Các cổ động viên thì nhiệt tình hò reo, khua chống, chiêng để cổ vũ. Đôi khi sự cổ vũ nhiệt tình của khán giả cũng khiến cho đội chơi chiến thắng nhanh chóng hơn.

Trò chơi kéo co đem lại cho con người rất nhiều sự bổ ích, đem lại niềm vui tiếng cười, biết được tinh thần đoàn kết trong quá trình tham gia thi đấu. Hiện nay xã hội ngày càng phát triển, con người dần bị cuốn theo công nghệ hiện đại, giới trẻ cũng dần chơi những trò chơi hiện đại mà quên đi những trò chơi dân gian truyền thống, bổ ích. Thế nhưng trò chơi dân gian kéo co vẫn đem lại những giá trị tinh dần của văn hóa dân tộc Việt và trở thành một nét đẹp mang bản sắc dân tộc.

Trò chơi kéo co vẫn sẽ mãi là thú vui của những trẻ em. Mỗi lần nhìn thấy trò chơi này, em cũng như được sống lại với kí ức tuổi thơ. Hi vọng rằng mọi người hãy chung tay trân trọng, níu giữ nét đẹp truyền thống này.