Đề thi học kì 2 Văn 11 Chân trời sáng tạo - Đề số 9

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU

Đọc văn bản sau:

MỢ DU

                                 (Nguyên Hồng)

(Lược phần đầu: Sau cuộc hôn nhân sắp đặt, mợ Du sống với cậu Du không hạnh phúc. Họ bỏ nhau và mợ Du phải rời quê hương, không được nuôi con, vào Vinh kiếm sống. Nhớ con, mợ tìm về quê. Để được gặp con - Dũng, mợ đã nhờ nhân vật tôi - cậu bé An - giúp đỡ).

May quá, tôi vừa tới cửa nhà cậu Du thì thằng Dũng ở trong nhà đâm bổ ra gọi hàng mía. Nó không để tôi nói thêm với nó một nhời, chạy theo tôi ngay và luôn luôn bắt tôi đưa xem đồng hào đôi mới.

Chúng tôi vừa mới đến cổng vườn nhà ông Hào, mợ Du ở một bụi dâm bụt lao sầm ra, ôm chặt lấy thằng Dũng vừa nức nở kêu tên Dũng:

- Dũng! Dũng! Dũng con ơi!

Mợ bế xốc Dũng lên, đẩy cánh cổng chạy vào trong cùng vườn. Tôi theo vào. Mợ Du đặt Dũng xuống đất, mợ quỳ thẳng đầu gối, hai tay choàng lấy người Dũng. Vẫn cái giọng nghẹn ngào ấy:

- Dũng! Dũng! Dũng có nhớ mợ không? Bà có đánh Dũng không? Cậu có bênh Dũng không? Dũng có nhớ mợ không? Có thương mợ không?

Dũng không đáp, ngả đầu vào vai mẹ mếu máo:

- Hự! Hự... mợ về nhà với con cơ...

Mợ Du hôn rối rít vào má, vào trán, vào cằm Dũng rồi khóc nức nở:

- Giời ơi! Giời ơi! Mợ chết mất! Dũng ơi! Dũng ơi!

Ánh trăng vằng vặc đã gội tràn trề xuống hai gương mặt đầm đìa nước mắt áp lên nhau và hai mái tóc ngắn dài trộn lẫn với nhau. Hương hoa cau và hoa lí sáng và ấm đã xao xuyến lên bởi những tiếng khóc dồn dập vỡ lở ở một góc vườn, rì rì tiếng dế.

Tôi dần thấy nghẹn ở cổ. Tôi phải bưng lấy mặt và quay đi chỗ khác: “Mợ ơi! Mợ ơi!”.

Đằng kia Dũng cũng: “Mợ ơi! Mợ ơi!”

Tiếng khóc của Dũng và cả chính tiếng khóc của tôi càng xé lòng tôi ra. Chợt mợ Du đứng vùng lên, hất mạnh mái tóc xõa ra đằng sau.

Thoáng cái, mắt mợ quắc lên sáng ngời và gương mặt trắng mát của mợ tái hẳn đi. Mợ cắn chặt môi dưới, lắc mạnh đầu luôn mấy cái. Ánh trăng càng chảy cuồn cuộn trong những đợt tóc đen ánh trở nên hung dài chấm gót của mợ Dũng.

Mắt người mẹ khốn nạn, mắt đứa con đầy đọa và mắt tôi đắm vào nhau không biết trong bao nhiêu phút, yên lặng và tê mê...

Một lúc sau, mợ Dũng dắt Dũng ra ngoài vườn. Tôi chực chạy ra hè trước, mợ vội chạy theo, kéo tôi lại. Mợ, một tay nắm tay Dũng, một tay xoa đầu tôi, giọng khàn khàn và vẫn nghẹn ngào:

- An và em Dũng về nhà nhé. Mấy hôm nữa mợ lại về. Mợ đã dặn ông Hào rồi đấy, An và Dũng muốn ăn thức gì thì ăn.

Nói đoạn, mợ cúi xuống lại hôn rít, vào trán, vào má, vào cổ, vào gáy Dũng.

Toàn thân tôi lại rung chuyển trước sự quyến luyến này.

(Lược phần cuối: Từ đó trở đi, mỗi lần mợ Dũng trở về, nhân vật tôi đều giúp hai mẹ con gặp nhau. Sau mười bảy, mười tám năm, nhân vật tôi tình cờ biết câu chuyện về mợ Du khi mợ đã qua đời. Di vật cuối cùng của mợ để lại chính là những bức thư và tấm ảnh chụp chung với Dũng cùng với nỗi nhớ con được ghi chú đằng sau bức ảnh.)

                      (Trích Những truyện hay viết cho thiếu nhi, NXB Kim Đồng, 2021, tr.113-115)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Xác định và nêu dấu hiệu nhận biết ngôi kể trong văn bản.

Câu 2. Liệt kê những từ ngữ thể hiện tâm trạng của nhân vật tôi khi chứng kiến cuộc gặp gỡ của hai mẹ con mợ Du.

Câu 3. Chỉ ra lời người kể chuyện và lời từng nhân vật trong đoạn trích sau:

Dũng không đáp, ngả đầu vào vai mẹ mếu máo:

- Hự! Hự... mợ về nhà với con cơ...

Mợ Du hôn rối rít vào má, vào trán, vào cằm Dũng rồi khóc nức nở:

- Giời ơi! Giời ơi! Mợ chết mất! Dũng ơi! Dũng ơi!

Câu 4. Nêu tác dụng của việc sử dụng câu hỏi trong đoạn trích sau:

Dũng! Dũng! Dũng có nhớ mợ không? Bà có đánh Dũng không? Cậu có bênh Dũng không? Dũng có nhớ mợ không? Có thương mợ không?

Câu 5. Từ cuộc gặp gỡ của hai mẹ con mợ Du trong văn bản, em hãy chia sẻ một vài suy nghĩ về vai trò của tình cảm gia đình đối với mỗi người. (Trình bày khoảng 5 – 7 dòng.)

II. VIẾT

Câu 1.

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích vẻ đẹp của tình mẫu tử trong đoạn trích ở phần đọc hiểu.

Câu 2.

           Lắng nghe và thấu hiểu là một yếu tố quan trọng trong cuộc sống con người. Thế nhưng, sự phát triển của xã hội hiện đại đã khiến không ít người trẻ vô tình, thờ ơ với cuộc sống và con người xung quanh.

Viết bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ của em về vấn đề một bộ phận người trẻ trong cuộc sống ngày nay đang dần đánh mất khả năng lắng nghe và thấu hiểu người khác.

--------HẾT--------

Đáp án

I. PHẦN ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về ngôi kể để xác định

- Dấu hiệu nhận biết: dựa vào đại từ nhân xưng được dùng

Cách giải:

- Ngôi kể trong văn bản: ngôi thứ nhất.

- Dấu hiệu nhận biết ngôi kể trong văn bản: Người kể chuyện xưng tôi.

Câu 2:

Phương pháp:

- Đọc kỹ đoạn văn bản

- Tìm các từ ngữ trực tiếp miêu tả cảm xúc, hành động, trạng thái của nhân vật “tôi”.

Cách giải:

Những từ ngữ thể hiện tâm trạng của nhân vật tôi khi chứng kiến cuộc gặp gỡ của hai mẹ con mợ Du: dần thấy nghẹn ở cổ; phải bưng lấy mặt và quay đi chỗ khác; tiếng khóc; xé lòng tôi; mắt tôi đắm vào; toàn thân rung chuyển.

Câu 3:

Phương pháp:

- Phân biệt lời kể và lời thoại

- Lời kể thường tả hành động, cử chỉ, bối cảnh. Lời nhân vật là lời nói trực tiếp.

Cách giải:

Lời người kể chuyện và lời từng nhân vật trong đoạn trích sau đây:

- Lời người kể chuyện:

+ Dũng không đáp, ngả đầu vào vai mẹ mếu máo.

+ Mợ Du hôn rối rít vào má, vào trán, vào cằm Dũng rồi khóc nức nở.

- Lời nhân vật:

+ Lời nhân vật Dũng: Hự! Hự... mợ về nhà với con cơ...

+ Lời nhân vật mợ Du: Giời ơi! Giời ơi! Mợ chết mất! Dũng ơi! Dũng ơi!

Câu 4:

Phương pháp:

- Phân tích tác dụng của việc dùng câu hỏi tu từ trong bối cảnh tác phẩm

Cách giải:

- Tác dụng của việc sử dụng câu hỏi trong đoạn trích:

+ Tạo giọng điệu dồn dập, tha thiết.

+ Khắc hoạ cảm xúc lo lắng, quan tâm, yêu thương của mợ Du dành cho con.

+ Thể hiện sự đồng cảm, yêu thương, trân trọng của nhà văn.

Câu 5:

Phương pháp:

Gợi ý:

- Cuộc gặp gỡ của hai mẹ con mợ Du: xúc động, tràn đầy tình yêu thương xen lẫn xót xa, đau đớn.

- HS chia sẻ một vài suy nghĩ về vai trò của tình cảm gia đình. Sau đây là một vài gợi ý: là tình cảm gắn bó thiêng liêng với con người; là điểm tựa tinh thần; là nguồn cổ vũ lớn lao;…

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Cuộc gặp gỡ của mợ Du và Dũng khiến người đọc nghẹn ngào trước tình mẫu tử thiêng liêng, mãnh liệt. Tình cảm gia đình chính là điểm tựa tinh thần vững chắc nhất, là nguồn sức mạnh giúp con người vượt qua mọi nghịch cảnh. Nó nuôi dưỡng tâm hồn, bồi đắp nhân cách và là nơi để mỗi người trở về sau những bộn bề của cuộc sống. Mất đi gia đình, con người dễ trở nên lạc lõng, cô đơn. Vì vậy, hãy trân trọng và vun đắp tình cảm gia đình mỗi ngày.

II. PHẦN VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

- Tình yêu thương của mợ Du dành cho con: niềm xúc động mãnh liệt khi được gặp con lao sầm ra, ôm chặt lấy con, nức nở khóc…; sự lo lắng, hỏi han, quan tâm con giọng nghẹn ngào, hôn rối rít,…; quyến luyến, đau đớn khi phải rời xa con đầm đìa nước mắt, gương mặt tái hẳn đi, cúi xuống hôn rít …

- Tình yêu thương của cậu bé Dũng dành cho mẹ: nũng nịu khi gặp mẹ mếu máo; mong muốn được ở bên mẹ mợ về nhà với con; …

- Tình mẫu tử được thể hiện qua nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật, sử dụng ngôn ngữ giản dị…

- Đánh giá: tình mẫu tử là tình cảm thiêng liêng, sâu nặng; đánh thức trong mỗi người sự đồng cảm, trân trọng đối với những tình cảm tốt đẹp trong cuộc sống.

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Trong đoạn trích “Mợ Du”, nhà văn Nguyên Hồng đã khắc họa một cách chân thực và cảm động vẻ đẹp của tình mẫu tử. Trước hết, đó là tình yêu thương mãnh liệt, dồn nén của người mẹ bất hạnh. Khi được gặp con, mợ Du lao sầm ra, ôm chặt lấy con, nức nở khóc và hôn con rối rít. Những hành động ấy vừa vồ vập, vừa xót xa. Giọng nói nghẹn ngào cùng những câu hỏi dồn dập như “Dũng có nhớ mợ không?”, “Bà có đánh Dũng không?” cho thấy nỗi lo lắng, day dứt thường trực của một người mẹ phải xa con. Đặc biệt, khoảnh khắc phải rời đi, mợ Du đầm đìa nước mắt, gương mặt tái hẳn đi, cúi xuống hôn rít lần cuối. Tất cả diễn tả sự quyến luyến, đau đớn tột cùng. Ở phía con trẻ, cậu bé Dũng cũng bộc lộ tình cảm trong trẻo, sâu sắc qua tiếng khóc mếu máo và lời nói “mợ về nhà với con cơ”, một mong muốn giản dị mà tha thiết được ở bên mẹ. Vẻ đẹp ấy còn được tôn lên nhờ nghệ thuật miêu tả tâm lý tinh tế và ngôn ngữ giản dị, giàu sức gợi của Nguyên Hồng. Qua đó, đoạn trích không chỉ ngợi ca tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng mà còn đánh thức trong lòng người đọc sự đồng cảm, trân trọng đối với những tình cảm gia đình cao quý, bất diệt trước mọi bất hạnh của số phận.

Câu 2:

Phương pháp:

* Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

* Thân bài:

- Giải thích:

+ Lắng nghe là quá trình tập trung, tĩnh lặng để tiếp nhận những âm thanh xung quanh một cách chủ động.

+ Thấu hiểu là khả năng con người biết đặt mình vào vị trí của người khác để đồng cảm, sẻ chia.

+ Một bộ phận người trẻ dần đánh mất khả năng lắng nghe và thấu hiểu người khác là thực trạng một số người trẻ tuổi ít dần quá trình thu nhận, ngẫm suy thấu đáo, không hiểu được suy nghĩ, cảm xúc, hoàn cảnh, giá trị… của những người xung quanh.

- Bàn luận:

+ Thực trạng mất dần khả năng lắng nghe và thấu hiểu người khác thể hiện qua việc kết nối trực tiếp giữa những người trẻ ngày một ít đi. Người trẻ dễ trở nên vô tình, thiếu sự chia sẻ, đồng cảm với những người xung quanh…

+ Nguyên nhân của sự mất dần khả năng lắng nghe và thấu hiểu người khác ở người trẻ: sự phát triển của công nghệ và mạng xã hội khiến người trẻ thiếu sự gắn kết trực tiếp với cộng đồng; lối sống đề cao cái tôi cá nhân của người trẻ…

+ Hậu quả: Việc mất dần khả năng lắng nghe và thấu hiểu người khác dẫn đến người trẻ khó tạo dựng và vun đắp các mối quan hệ tốt đẹp; làm cản trở sự phát triển của xã hội văn minh, thân thiện…

+ Giải pháp:

         ++ Người trẻ cần nhận thức sâu sắc được tầm quan trọng của việc lắng nghe và thấu hiểu con người xung quanh: hiểu được rằng lắng nghe và thấu hiểu là một yếu tố quan trọng trong cuộc sống hiện đại; tích cực giao tiếp, rèn luyện đời sống tâm hồn, trau dồi nhân cách...

         ++ Người trẻ có những hành động rèn luyện khả năng lắng nghe và thấu hiểu người khác: rèn luyện thói quen suy ngẫm; tôn trọng sự khác biệt; bồi đắp cảm xúc, tăng cường sự đồng cảm với người khác; kết nối những hành động chia sẻ đến mọi người...

         ++ Gia đình tạo môi trường giao tiếp yêu thương và tôn trọng lẫn nhau; nhà trường tổ chức các hoạt động ngoại khóa giúp người trẻ có cơ hội được giao tiếp trực tiếp, thấu hiểu lẫn nhau; xã hội tăng cường các chương trình, hoạt động nhân ái, lan toả những giá trị tích cực ra cộng đồng.

- Mở rộng vấn đề, trao đổi với quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác: Bên cạnh một bộ phận người trẻ đang dần đánh mất khả năng lắng nghe và thấu hiểu người khác, vẫn còn có nhiều người trẻ biết lắng nghe, chung tay sẻ chia với cộng đồng; một số người cho rằng trong cuộc sống hiện đại người trẻ chỉ cần tập trung phát triển và theo đuổi lý tưởng của bản thân; lắng nghe và thấu hiểu người khác là quan trọng nhưng cũng cần biết lắng nghe và thấu hiểu chính bản thân mình.

* Kết bài: Khẳng định vấn đề nghị luận.

Cách giải:

Bài viết tham khảo:

Trong thời đại công nghệ số phát triển như vũ bão, con người dường như dễ dàng kết nối với nhau hơn bao giờ hết. Thế nhưng, nghịch lý thay, chính sự kết nối ảo ấy lại đang vô tình đẩy con người xa nhau hơn trong thực tế. Một vấn đề đang nổi lên đáng báo động là một bộ phận người trẻ ngày nay đang dần đánh mất khả năng lắng nghe và thấu hiểu người khác.

Trước hết, cần hiểu rõ thế nào là lắng nghe và thấu hiểu. Lắng nghe không đơn thuần là dùng tai để tiếp nhận âm thanh, mà là một quá trình tập trung, tĩnh lặng và chủ động để cảm nhận những tâm tư, tình cảm mà người khác muốn truyền đạt. Thấu hiểu là khả năng đặt mình vào vị trí của người khác, để đồng cảm, sẻ chia và thông cảm với những niềm vui, nỗi buồn hay khó khăn của họ. Vậy, một bộ phận người trẻ đang dần đánh mất khả năng ấy có nghĩa là họ trở nên vô tâm, ít quan tâm đến cảm xúc, suy nghĩ của những người xung quanh, thậm chí không còn đủ kiên nhẫn để lắng nghe và thấu hiểu.

Thực trạng này đang diễn ra khá phổ biến. Trong gia đình, nhiều bạn trẻ ít trò chuyện với cha mẹ, thường xuyên cáu gắt, khép kín trong thế giới riêng với chiếc điện thoại thông minh. Trong trường học và bạn bè, các mối quan hệ trực tiếp dần thay thế bằng những tương tác ảo qua mạng xã hội, khiến cho sự đồng cảm trước khó khăn của bạn bè ngày càng ít đi. Nhiều người sống theo lối sống “mạnh ai nấy sống”, thờ ơ trước nỗi đau của người khác. Nguyên nhân nào dẫn đến thực trạng đáng buồn này? Trước hết là do sự phát triển của công nghệ và mạng xã hội. Những chiếc điện thoại, máy tính bảng đã trở thành “người bạn đồng hành” không thể thiếu, khiến giới trẻ quen với giao tiếp nhanh, ngắn, thiếu chiều sâu. Bên cạnh đó, áp lực học tập, công việc và cuộc sống hiện đại khiến nhiều người trẻ chỉ biết chạy theo mục tiêu cá nhân mà quên đi việc quan tâm, chia sẻ với người khác. Lối sống đề cao cái tôi cá nhân, thiếu kỹ năng giao tiếp cũng góp phần làm trầm trọng thêm vấn đề này.

Hậu quả của việc đánh mất khả năng lắng nghe và thấu hiểu là vô cùng nghiêm trọng. Nó khiến các mối quan hệ gia đình, bạn bè trở nên rạn nứt, xa cách. Người trẻ dễ rơi vào trạng thái cô đơn, lạc lõng ngay trong chính ngôi nhà của mình. Xa hơn, điều này làm xói mòn các giá trị đạo đức truyền thống, cản trở sự phát triển của một xã hội văn minh, nhân ái và đầy tình người.

Vậy cần làm gì để khắc phục thực trạng này? Trước hết, bản thân mỗi người trẻ cần nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của việc lắng nghe và thấu hiểu. Hãy học cách tắt những thiết bị thông minh, dành thời gian trò chuyện trực tiếp với người thân, bạn bè. Rèn luyện thói quen suy ngẫm, tôn trọng sự khác biệt, bồi đắp cảm xúc và tăng cường sự đồng cảm qua những hành động chia sẻ nhỏ nhất. Về phía gia đình, cha mẹ hãy tạo môi trường giao tiếp yêu thương, tôn trọng lẫn nhau. Nhà trường cần tổ chức các hoạt động ngoại khóa, giáo dục kỹ năng sống để học sinh có cơ hội giao tiếp trực tiếp, thấu hiểu lẫn nhau. Xã hội cần tăng cường các chương trình nhân ái, lan tỏa những giá trị tích cực ra cộng đồng.

Tất nhiên, không phải tất cả người trẻ đều như vậy. Bên cạnh một bộ phận đang đánh mất khả năng lắng nghe và thấu hiểu, vẫn còn rất nhiều bạn trẻ giàu lòng trắc ẩn, biết lắng nghe và hành động vì cộng đồng qua các chiến dịch tình nguyện, tiếp sức mùa thi, chia sẻ với những hoàn cảnh khó khăn. Đồng thời, cũng cần khẳng định rằng lắng nghe và thấu hiểu người khác là quan trọng, nhưng mỗi người cũng cần biết lắng nghe chính bản thân mình, không nên hy sinh một cách thái quá.

Tóm lại, lắng nghe và thấu hiểu là chiếc cầu nối những trái tim, là nền tảng của hạnh phúc và sự phát triển bền vững của xã hội. Việc một bộ phận người trẻ đánh mất khả năng ấy là một hồi chuông cảnh tỉnh. Mỗi chúng ta, đặc biệt là người trẻ, hãy học cách lắng nghe nhiều hơn, thấu hiểu sâu sắc hơn, để cuộc sống này thêm ấm áp và đáng trân trọng.