Đề thi học kì 2 Văn 11 Chân trời sáng tạo - Đề số 10

Đề thi

I. PHẦN ĐỌC HIỂU

Đọc văn bản:

Mùa xuân ơi

Người gieo hạt trên cánh đồng kỉ niệm

Tháng ba sương khói như lòng

Tôi thả tình tôi trên một dòng sông

Chiều đồng giao thức màu hoa bèo tím

Mặc năm tháng ngày đêm

Kí ức xanh một vùng bến bãi

Nôn nao nỗi niềm hoa cà hoa cải

Dáng con đò gầy như dáng chị tôi

Vàng đi nắng ơi

Cho nỗi buồn tôi rạng ngời hy vọng

Tôi mặc lòng tôi lang thang đầu con sóng

Nghe tiếng chuông nguồn cội nhắc tên mình

Xin được bắt đầu bằng hai chữ bình minh

Cho bài hát hoài niệm về quê cũ

Dẫu tháng năm chưa bao giờ yên ngủ

Và trong tôi hoa gạo vẫn nhọc nhằn

Tôi đi xa để gần gũi ngàn năm

Nỗi đau đáu của một người viễn xứ

Ngày đang mới trong một chiều đã cũ

Gọi tên mùa trong tiếng lá dần xanh.

         (Trích Tự tình tháng ba, Bình Nguyên Trang, Chỉ em và chiếc bình pha lê biết, NXB Văn học 2003, tr16-17)     

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5:

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản.

Câu 2. Tìm những loài hoa xuất hiện trong hoài niệm về tháng ba của nhà thơ.

Câu 3. Chỉ ra và nêu hiệu quả của biện pháp tu từ so sánh trong các câu thơ sau:

“Kí ức xanh một vùng bến bãi

Nôn nao nỗi niềm hoa cà hoa cải

Dáng con đò gầy như dáng chị tôi”

Câu 4. Anh/Chị hãy nhận xét tình cảm của nhân vật trữ tình dành cho quê cũ trong bài thơ.

II. PHẦN VIẾT

Câu 1. Viết đoạn văn nghị luận ( khoảng 150 chữ) phân tích tâm trạng của nhân vật trữ tình trong 2 khổ thơ đầu của bài thơ  Tự tình tháng ba - Bình Nguyên Trang

Mùa xuân ơi

Dáng con đò gầy như dáng chị tôi

Câu 2.

Ước mơ có thể vĩ đại hay nhỏ bé nhưng điều làm cho cuộc sống của mỗi người chúng ta thêm tươi đẹp, ý nghĩa.

Viết bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) bày tỏ suy nghĩ của anh/chị về sự cần thiết phải theo đuổi ước mơ đối với tuổi trẻ.

HẾT

Đáp án

I. PHẦN ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về các thể thơ

- Căn cứ vào các đặc điểm hình thức để xác định

Cách giải:

Thể thơ: Tự do

Câu 2:

Phương pháp:

Đọc kỹ văn bản để tìm các chi tiết phù hợp

Cách giải:

Những loài hoa xuất hiện trong hoài niệm về tháng ba của nhà thơ: hoa bèo tím, hoa cà, hoa cải, hoa gạo.

Câu 3:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ so sánh để nhận biết

- Phân tích ít nhất 2 tác dụng

Cách giải:

- Biện pháp so sánh: Dáng con đò gầy như dáng chị tôi

- Tác dụng:

+ Gợi hình dung đầy ấn tượng về hình dáng con đò vừa gần gũi vừa  nhỏ bé, mong manh như dáng hình người chị tảo tần.

+ Thể hiện tình cảm mến thương của tác giả dành cho sự vật bình dị và con người thân thuộc nơi quê nhà.

+ Giúp lời thơ trở nên sinh động, gợi hình, gợi cảm,...

Câu 4:

Phương pháp:

- Đọc toàn bộ văn bản, tìm các chi tiết, hình ảnh, từ ngữ thể hiện cảm xúc với quê cũ.

- Khái quát thành những nhận xét cụ thể về mức độ, sắc thái tình cảm.

Cách giải:

- Tình cảm của tác giả dành cho quê cũ: Yêu mến thiết tha, gắn bó sâu nặng, đau đáu nhớ nhung về một miền quê lam lũ mà thơ mộng.

- Nhận xét tình cảm của tác giả: Có thể theo hướng: Đó là tình cảm đẹp đẽ của một con người có ý thức về cội nguồn;  tình cảm ấy được thể hiện chân thành, sâu sắc và xúc động.

II. PHẦN VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

1. Tâm trạng của nhân vật trữ tình

- Tâm trạng bâng khuâng, man mác buồn trước mùa xuân quê hương: Người gieo hạt trên cánh đồng kỉ niệm, tháng ba sương khói như lòng…

- Nỗi nhớ da diết những hình ảnh bình dị, thân thuộc: màu hoa bèo tím, kí ức xanh một vùng bến bãi, nôn nao nỗi niềm hoa cà hoa cải

- Sự đồng cảm, hóa thân sâu sắc giữa con người và cảnh vật: Sự vật (con đò) và con người (chị tôi) hòa quyện, làm nổi bật cuộc sống vất vả, gian nan và vẻ đẹp bình dị, mộc mạc của người dân quê.

2. Đánh giá:

- Nỗi nhớ quê hương da diết, sâu nặng, mang màu sắc buồn vui lẫn lộn nhưng luôn hướng về cội nguồn và chứa chan niềm tin.

- Thể thơ tự do, ngôn ngữ giàu hình ảnh (ẩn dụ, so sánh), kết hợp hài hòa giữa cảm xúc

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Hai khổ thơ đầu trong bài thơ "Tự tình tháng ba" của Bình Nguyên Trang đã khắc họa một cách tinh tế tâm trạng bâng khuâng, man mác buồn của nhân vật trữ tình trước mùa xuân quê hương. Nhà thơ mở đầu bằng lời gọi "Mùa xuân ơi" như một tiếng lòng thảng thốt, thiết tha. Hình ảnh "gieo hạt trên cánh đồng kỉ niệm" là một ẩn dụ đẹp đẽ cho việc vun xới, trân trọng những ký ức về quê cũ. Câu thơ "Tháng ba sương khói như lòng" vừa gợi không gian mờ ảo của đất trời, vừa diễn tả chính xác nỗi lòng mơ hồ, xao xuyến của người đang nhớ quê. Tiếp đến là nỗi nhớ da diết những hình ảnh bình dị, thân thuộc: màu hoa bèo tím, kí ức xanh một vùng bến bãi, nỗi niềm nôn nao của hoa cà hoa cải. Đặc sắc nhất là hình ảnh so sánh "Dáng con đò gầy như dáng chị tôi". Con đò và người chị hòa quyện làm một, thể hiện sự đồng cảm sâu sắc giữa cảnh vật và con người, từ đó làm nổi bật cuộc sống vất vả, gian nan cùng vẻ đẹp bình dị, mộc mạc của người dân quê. Đánh giá chung, đây là nỗi nhớ quê hương da diết, sâu nặng, mang màu sắc buồn vui lẫn lộn nhưng luôn hướng về cội nguồn và chứa chan niềm tin. Với thể thơ tự do, ngôn ngữ giàu hình ảnh như ẩn dụ, so sánh, tác giả đã khắc họa thành công tình cảm thiêng liêng của người con xa quê.

Câu 2:

Phương pháp:

1. Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận

Giải thích:

+ Ước mơ: là những dự định, khát khao mà mỗi chúng ta mong muốn đạt được trong thời gian ngắn hoặc dài; là động lực để mỗi chúng ta vạch ra phương hướng đường đi để dẫn tới ước mơ.

+ Theo đuổi giấc mơ: là nỗ lực, phấn đấu vượt qua mọi khó khăn, thử thách, bỏ sức lực, trí tuệ để có thể biến ước mơ thành hiện thực.

Phân tích, chứng minh được VĐNL:

+ Khẳng định ý nghĩa và đưa ra vai trò, ý nghĩa của việc theo đuổi ước mơ trong đời sống mỗi người, nhất là các bạn trẻ:

++  Ước mơ có vai trò quan trọng với mỗi người, giúp chúng ta sống cuộc đời có ý nghĩa, cống hiến cho xã hội. Việc theo đuổi ước mơ sẽ giúp ta đạt được mục tiêu đã đặt ra, giúp ta có cơ hội để thể hiện và khẳng định bản thân mình.

++ Nhờ theo đuổi ước mơ mà con người biết sống có kế hoạch, biết vạch sẵn ra những bước đi để biến ước mơ thành hiện thực.

++ Nếu không theo đuổi ước mơ thì cuộc sống của chúng ta sẽ trở nên vô vị, tẻ nhạt, nhàm chán; chúng ta sẽ sống hoài sống phí, và trở thành người tụt hậu bị bạn bè, xã hội bỏ lại phía sau.

HS lấy dẫn chứng về những tấm gương dám theo đuổi ước mơ đến cùng để chứng minh. (Ví dụ: nhà văn An-đéc-xen, tỉ phú Bill Gate, ông chủ của Apple là Steve Jobs,…)

Mở rộng, phản đề:

++ Tuy nhiên, vẫn còn những bạn trẻ sống không có ước mơ, không hiểu mình muốn gì và không có ý chí phấn đấu, sống buông bỏ đời mình theo số phận muốn tới đâu thì tới, sống ỷ lại, thụ động, phụ thuộc vào gia đình.

++ Một số khác thì theo đuổi những ước mơ quá xa vời, thiếu thực tế. Một số lại sống bằng lòng với thực tại, ngại khó, ngại khổ, không dám theo đuổi ước mơ.

Khẳng định lại quan điểm cá nhân và rút ra bài học cho bản thân:

+ Mỗi chúng ta cần phải có ước mơ mục đích sống cho riêng mình, nhất là lứa tuổi HS.

+ Để đạt được ước mơ chúng ta cần ra sức rèn luyện học tập, tu dưỡng đạo đức để chuẩn bị những tư trang cần thiết cho con đường đi tới ước mơ của mình.

3. Kết bài : Khẳng định lại vấn đề nghị luận

Cách giải:

Bài văn tham khảo:

Tuổi trẻ là mùa xuân của đời người, là khoảng thời gian đẹp nhất để vun đắp những khát vọng và ước mơ. Ước mơ chính là những dự định, khát khao tốt đẹp mà mỗi người mong muốn đạt được, là ngọn lửa soi sáng và là động lực để ta vạch ra phương hướng cho cuộc đời mình. Theo đuổi ước mơ là hành trình nỗ lực không ngừng nghỉ, vượt qua mọi khó khăn, thử thách, dồn sức lực và trí tuệ để biến những khát khao ấy thành hiện thực. Đối với tuổi trẻ, việc theo đuổi ước mơ không chỉ cần thiết mà còn là yếu tố quyết định ý nghĩa cuộc sống của mỗi con người.

Trước hết, ước mơ đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp chúng ta sống một cuộc đời có ý nghĩa và cống hiến cho xã hội. Khi có ước mơ, con người sẽ có mục tiêu rõ ràng để phấn đấu, từ đó thể hiện và khẳng định được giá trị bản thân. Nhờ theo đuổi ước mơ, ta biết sống có kế hoạch, biết vạch ra những bước đi cụ thể để biến điều không thể thành có thể. Lịch sử đã chứng minh điều đó qua tấm gương của nhà văn Andersen xuất thân từ một gia đình nghèo khổ nhưng nhờ nuôi dưỡng ước mơ viết văn, ông đã trở thành cây bút truyện cổ tích nổi tiếng thế giới. Hay tỉ phú Bill Gates, người đã theo đuổi ước mơ công nghệ từ thuở nhỏ và thành lập Microsoft, làm thay đổi cả thế giới. Ngược lại, nếu không có ước mơ, cuộc sống sẽ trở nên vô vị, tẻ nhạt, con người dễ rơi vào trạng thái sống hoài sống phí, dần bị bạn bè và xã hội bỏ lại phía sau.

Bên cạnh đó, việc theo đuổi ước mơ còn giúp tuổi trẻ rèn luyện bản lĩnh và nghị lực. Trên hành trình ấy, thất bại là điều không thể tránh khỏi, nhưng chính những lần vấp ngã sẽ tôi luyện cho ta sự kiên trì, bền bỉ và khả năng đứng dậy sau mỗi lần gục ngã. Steve Jobs, ông chủ của Apple, từng bị sa thải khỏi chính công ty do mình sáng lập nhưng ông không từ bỏ ước mơ, cuối cùng đã trở lại và đưa Apple trở thành thương hiệu toàn cầu. Điều đó cho thấy, theo đuổi ước mơ chính là con đường ngắn nhất để tuổi trẻ trưởng thành và chạm tay đến thành công.

Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn còn không ít bạn trẻ sống không có ước mơ, không hiểu mình muốn gì, buông xuôi, ỷ lại và thụ động phụ thuộc vào gia đình. Một số khác lại mơ ước quá xa vời, thiếu thực tế hoặc có ước mơ nhưng ngại khó, ngại khổ, không dám hành động. Những lối sống ấy thật đáng phê phán bởi nó khiến tuổi trẻ lãng phí thanh xuân và đánh mất cơ hội khẳng định bản thân.

Là học sinh, mỗi chúng ta cần nhận thức sâu sắc rằng ước mơ là điều thiêng liêng và cần thiết. Hãy dám mơ ước và dám theo đuổi đến cùng. Để biến ước mơ thành hiện thực, chúng ta cần ra sức rèn luyện, học tập, tu dưỡng đạo đức, chuẩn bị hành trang vững chắc cho tương lai.

Tóm lại, theo đuổi ước mơ là điều vô cùng cần thiết đối với tuổi trẻ. Bởi lẽ, chỉ có theo đuổi ước mơ đến cùng, chúng ta mới thực sự sống một cuộc đời ý nghĩa và trọn vẹn. Mỗi ngày hãy hỏi bản thân mình đã làm gì để tiến gần hơn đến ước mơ, bởi tuổi trẻ không chờ đợi một ai, và cơ hội chỉ đến với những ai biết nắm bắt và hành động.