Dẫn chứng về chủ đề Đổ lỗi

Đổ lỗi là hành vi trốn tránh trách nhiệm cá nhân bằng cách quy kết sai sót, thất bại của bản thân cho người khác, hoàn cảnh hoặc yếu tố khách quan, thay vì nhìn nhận phần trách nhiệm của mình.

• Biểu hiện: Elizabeth Holmes từng được tung hô là “Steve Jobs phiên bản nữ”, nhưng khi công nghệ xét nghiệm máu của Theranos không hoạt động đúng như quảng cáo, cô đã không dũng cảm thừa nhận sai sót kỹ thuật. Thay vào đó, Holmes liên tục đổ lỗi cho các đối thủ cạnh tranh, cho rằng họ cố tình hãm hại công ty, đồng thời quy trách nhiệm cho nhân viên cấp dưới vì không làm việc đúng quy trình.
• Kết quả: Việc liên tục né tránh trách nhiệm đã dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng khi hàng ngàn bệnh nhân phải nhận kết quả xét nghiệm sai, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ và niềm tin của xã hội. Cuối cùng, sự thật bị phanh phui, Theranos sụp đổ, và Elizabeth Holmes phải đối mặt với bản án 11 năm tù.

• Biểu hiện: Trong vụ bê bối nghe lén Watergate, khi sự việc bị phanh phui, Tổng thống Mỹ Richard Nixon đã không trực tiếp nhận trách nhiệm với tư cách là người đứng đầu nhà nước. Thay vào đó, ông tìm cách đổ lỗi cho các trợ lý cấp dưới, đồng thời viện dẫn những “âm mưu chính trị” từ phe đối lập nhằm làm suy yếu uy tín của mình.
• Kết quả: Việc liên tục phủ nhận trách nhiệm và đổ lỗi cho người khác đã khiến niềm tin của công chúng Mỹ vào chính phủ bị xói mòn nghiêm trọng. Áp lực từ dư luận và các cuộc điều tra ngày càng gia tăng, buộc Richard Nixon phải từ chức, trở thành Tổng thống đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ rời nhiệm sở trong bê bối.

• Biểu hiện: Trong Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, Trịnh Hâm vì đố kỵ tài năng và lòng ích kỷ đã nhẫn tâm hãm hại Lục Vân Tiên, đẩy chàng xuống sông giữa lúc hoạn nạn. Tuy nhiên, sau hành động tàn độc ấy, Trịnh Hâm không hề có sự ăn năn hay dám đối diện với tội lỗi của mình. Trái lại, hắn luôn tìm cách bao biện, đổ lỗi cho hoàn cảnh, cho số phận hoặc những lý do mơ hồ nhằm che giấu bản chất hèn hạ. Sự đổ lỗi ấy không xuất phát từ vô thức mà là một lựa chọn có chủ ý để bảo vệ cái tôi ích kỷ và sự giả dối của bản thân.
• Kết quả: Qua hình tượng Trịnh Hâm, Nguyễn Đình Chiểu đã phê phán kiểu người “vừa ăn cướp vừa la làng”, dùng sự đổ lỗi như một tấm lá chắn để trốn tránh trách nhiệm và lương tâm. Nhân vật này trở thành lời cảnh tỉnh sâu sắc về hậu quả đạo đức của việc không dám nhận lỗi, đồng thời khẳng định rằng sự đổ lỗi không thể che đậy cái ác, mà chỉ làm con người ngày càng tha hoá và tự đẩy mình ra ngoài chuẩn mực nhân nghĩa.

• Biểu hiện: Khi con tàu du lịch sang trọng bị chìm năm 2012, thuyền trưởng Schettino đã bỏ trốn lên xuồng cứu sinh trước hành khách. Khi bị xét hỏi, ông ta đổ lỗi cho người lái tàu (helmsman) không hiểu lệnh, đổ lỗi cho bản đồ sai và thậm chí đổ lỗi cho... trọng lực (nói rằng mình bị trượt chân ngã vào xuồng cứu sinh).
• Kết quả: Ông bị truyền thông gọi là "Thuyền trưởng hèn nhát", chịu án tù 16 năm và huỷ hoại hoàn toàn danh dự của một người đi biển.

• Biểu hiện: Khi bị phát hiện cài phần mềm gian lận khí thải, ban lãnh đạo cấp cao của Volkswagen ban đầu đã chối bỏ trách nhiệm, đổ lỗi cho "một nhóm nhỏ kỹ sư biến chất" tự ý làm điều này mà cấp trên không hay biết.
• Kết quả: Sự dối trá này không qua mắt được cơ quan điều tra. Volkswagen bị phạt hàng chục tỷ USD, CEO phải từ chức, và uy tín thương hiệu "xe Đức" bị tổn hại nghiêm trọng trên toàn cầu.

• Biểu hiện: Trong suốt nhiều năm sử dụng doping, khi bị các nhà báo hay đồng đội cũ tố cáo, Armstrong không thừa nhận mà quay sang tấn công ngược lại họ. Anh ta đổ lỗi cho truyền thông là "kẻ thù ghét", gọi các cáo buộc là một cuộc "săn phù thuỷ" và kiện những người nói thật ra toà.
• Kết quả: Sự thật bị phơi bày, Armstrong bị tước 7 danh hiệu Tour de France, bị cấm thi đấu suốt đời và từ một người hùng trở thành kẻ lừa dối vĩ đại nhất lịch sử thể thao.

• Biểu hiện: Con cáo muốn ăn chùm nho nhưng nhảy mãi không tới. Thay vì thừa nhận mình không đủ khả năng leo trèo hay nhảy cao, nó bỏ đi và tự nhủ: "Nho còn xanh lắm, có chín cũng chua loét". Nó đổ lỗi cho chùm nho không ngon.
• Kết quả: Con cáo vẫn đói bụng và mãi mãi không nhận ra hạn chế của bản thân để cải thiện kỹ năng săn mồi. Đây là nguồn gốc của thuật ngữ tâm lý "Nho xanh" (biện hộ cho sự thất bại).

• Biểu hiện: Để leo lên quyền lực, Hitler đã không thừa nhận những sai lầm nội tại của nước Đức sau Thế chiến I. Thay vào đó, hắn đổ mọi tội lỗi (kinh tế suy thoái, thất nghiệp) lên đầu người Do Thái và người Cộng sản, gieo rắc tư tưởng rằng dân tộc Đức khổ là do "kẻ khác".
• Kết quả: Dẫn đến thảm hoạ diệt chủng Holocaust và Thế chiến II, để lại vết nhơ muôn đời trong lịch sử nhân loại và sự sụp đổ hoàn toàn của nước Đức vào năm 1945.

• Biểu hiện: Sau sự cố sập nhịp dẫn cầu Cần Thơ tang thương, thay vì đổ lỗi ngay cho nhà thầu hay thiên tai, Bộ trưởng Bộ GTVT lúc bấy giờ (ông Hồ Nghĩa Dũng) và các lãnh đạo liên quan đã cúi đầu nhận trách nhiệm trước Quốc hội và nhân dân, xin lỗi vì sự yếu kém trong quản lý.
• Kết quả: Hành động dũng cảm nhận trách nhiệm (thay vì đổ lỗi loanh quanh) đã phần nào xoa dịu nỗi đau của dư luận, giúp công tác khắc phục hậu quả và điều tra nguyên nhân sau đó diễn ra minh bạch, quyết liệt hơn.

• Biểu hiện: Khi iPhone và Android bắt đầu trỗi dậy vào những năm 2007-2010, ban lãnh đạo Nokia thay vì thừa nhận hệ điều hành Symbian của mình đã già cỗi và lạc hậu, họ lại đổ lỗi cho thị trường là "nhất thời". Họ cho rằng người dùng sai lầm khi thích màn hình cảm ứng "dễ vỡ" và pin yếu, tin rằng bàn phím vật lý mới là chân ái.
• Kết quả: Từ vị thế "ông vua" thống trị 50% thị phần điện thoại toàn cầu, Nokia tụt dốc không phanh và phải bán mình cho Microsoft. Trong buổi họp báo cuối cùng, CEO Nokia đã nói trong nước mắt: "Chúng tôi không làm gì sai, nhưng bằng cách nào đó, chúng tôi đã thất bại". Câu nói này cho thấy đến phút cuối, họ vẫn chưa thực sự nhận trách nhiệm về sự chậm chạp của mình.

• Biểu hiện: Jose Mourinho là một huấn luyện viên thiên tài, nhưng khi đội bóng bắt đầu thua trận (thường vào mùa giải thứ 3 dẫn dắt), ông hiếm khi nhận trách nhiệm về chiến thuật của mình. Thay vào đó, ông công khai chỉ trích học trò là "phản bội", đổ lỗi cho trọng tài thiên vị, đổ lỗi cho lịch thi đấu, mặt sân xấu, hay thậm chí đổ lỗi cho... nhân viên y tế (vụ nữ bác sĩ Eva Carneiro tại Chelsea) vì vào sân chăm sóc cầu thủ khiến đội bị gián đoạn.
• Kết quả: Tạo ra bầu không khí độc hại (toxic) trong phòng thay đồ, các cầu thủ không còn muốn cống hiến cho ông. Dù có khởi đầu tốt, ông thường bị sa thải trong cay đắng tại các CLB lớn (Chelsea, Real Madrid, Man Utd, Tottenham) vì đánh mất lòng người.

• Biểu hiện: Khi một người (đặc biệt là người già, sinh viên hoặc người thiếu hiểu biết công nghệ) bị lừa tiền qua mạng. Dưới phần bình luận, thay vì lên án kẻ lừa đảo tinh vi, đám đông thường để lại những lời mạt sát nạn nhân: "Tham thì thâm", "Ngu thì chết chứ bệnh tật gì", "Ai bảo tin người quá làm chi".
• Kết quả: Nạn nhân vừa mất tài sản, vừa bị khủng hoảng tinh thần vì sự nhục mạ của cộng đồng. Vì sợ bị chê cười là "ngu", nhiều nạn nhân chọn cách im lặng, không dám báo án. Điều này khiến tội phạm lừa đảo càng lộng hành vì chúng biết nạn nhân sẽ không dám lên tiếng.

Bản thân em từng có lúc đạt điểm không cao trong các bài kiểm tra nhưng thay vì nhìn lại quá trình học tập của mình, em lại đổ lỗi cho đề khó và thời gian làm bài ngắn. Chỉ khi nghiêm túc nhìn nhận sự thiếu chuẩn bị của bản thân, em mới hiểu rằng đổ lỗi không giúp mình tiến bộ.

Trong học tập và sinh hoạt tập thể, em nhận ra rằng khi xảy ra sai sót, việc đổ lỗi cho người khác chỉ khiến mối quan hệ trở nên căng thẳng. Ngược lại, khi dám nhận lỗi, em không những sửa được sai mà còn nhận được sự cảm thông và tôn trọng từ mọi người.