Soạn bài Chơi chữ

Bình chọn:
4.6 trên 12 phiếu

I. KIẾN THỨC CƠ BẢN. 1. Chơi chữ là gì? 2. Các kiểu chơi chữ

I. KIẾN THỨC CƠ BẢN.

1. Chơi chữ là gì?

Đọc bài ca dao sau và trả lời câu hỏi:

Bà già đi chợ Cầu Đông,

Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?

Thầy bói xem quẻ nói rằng:

Lợi thì có lợi nhưng răng không còn.

a) Hãy nhận xét về nghĩa của các từ lợi trong bài ca dao này.

b) Từ lợi trong câu cuối của bài ca dao đã được sử dụng dựa vào hiện tượng gì của từ ngữ?

c) Việc sử dụng từ lợi như trên có tác dụng như thế nào?

Gợi ý: Hãy so sánh nghĩa của từ lợi trong dự định của “bà già” với từ lợi trong lời nói của thầy bói. “Bà già” dùng từ lợi với nghĩa “lợi lộc, thuận lợi”. Còn từ lợi trong câu nói của thầy bói: nếu chỉ dừng lại ở “Lợi thì có lợi” thì tưởng như không khác với từ lợi theo ý của “bà già”; nhưng trong sự liên kết với vế sau “nhưng răng không còn” thì từ lợi mang hàm ý khác, là từ lợi trong quan hệ với răng – những bộ phận trong khoang miệng. Hoá ra, thầy bói nhắc khéo “bà già”: bà đã già quá rồi (răng không còn) thì lấy chồng làm gì nữa! Sự bất ngờ, thú vị, dí dỏm có được là nhờ việc tráo đổi từ dựa theo hiện tượng đồng âm.

2. Các kiểu chơi chữ

Ngoài kiểu chơi chữ dựa vào hiện tượng đồng âm như trong bài ca dao trên, chúng ta còn có thể gặp những kiểu chơi chữ khác. Hãy đọc những câu sau đây và cho biết những kiểu chơi chữ khác ấy là gì?

(a)                         Sánh với Na-va “ranh tướng” Pháp

                            Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương.

                                                              (Tú Mỡ)

(b)                         Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

                             Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ.

                                                              (Tú Mỡ)

(c)                         Con cá đối bỏ trong cối đá,

                             Con mèo cái nằm trên mái kèo,

                             Trách cha mẹ nghèo, anh nỡ phụ duyên em.

                                                               (Ca dao)

(d)                               Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

                          Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng.

                                   Mời cô mời bác ăn cùng,

                         Sầu riêng mà hoá vui chung trăm nhà.

                                                      (Phạm Hổ)

Gợi ý: Các kiểu chơi chữ:

- Dựa vào hiện tượng gần âm;

- Mượn cách nói điệp âm;

- Nói lái;

- Dựa vào hiện tượng trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa.

II. RÈN LUYỆN KĨ NĂNG

1. Bài thơ sau đây đã sử dụng phép chơi chữ như thế nào?

Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà,

Rắn đầu biếng học chẳng ai tha.

Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ,

Nay thét mai gầm rát cổ cha.

Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối,

Lằn lưng cam chịu dấu roi tra.

Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học,

Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.

(Lê Quý Đôn)

Gợi ý: Chú ý các từ đồng âm và các từ gần nghĩa, cùng chỉ loài rắn: liu điu, rắn, hổ lửa, mai gầm, ráo, lằn, trâu lỗ, hổ mang.

2. Những tiếng nào trong các câu dưới đây chỉ các sự vật gần gũi nhau? Tác dụng của việc sử dụng các tiếng có nghĩa gần gũi ấy là gì?

Trời mưa đất thịt trơn như mỡ, dò đến hàng nem chả muốn ăn.

Bà đồ Nứa, đi võng đòn tre, đến khóm trúc, thở dài hi hóp.

Gợi ý: Chú ý các từ gần nghĩa:

- Gần nghĩa với thịt: mỡ, dò (giò), nem chả.

- Gần nghĩa với nứatretrúchóp

3. Năm 1946, bà Hằng Phương biếu Bác Hồ một gói cam, Bác Hồ đã làm một bài thơ để cảm ơn như sau:

Cảm ơn bà biếu gói cam,

Nhận thì không đúng, từ làm sao đây?

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây,

Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai?

Trong bài thơ này, Bác đã dùng lối chơi chữ như thế nào?

Gợi ý: Tra từ điển để hiểu nghĩa của cụm từ Hán Việt “khổ tận cam lai” (khổ: đắng; tận: hết; cam: ngọt;lai: đến). Bài này sử dụng kiểu chơi chữ đồng âm.

 loigiaihay.com

Các bài liên quan: - Văn nghị luận

Soạn bài Ôn tập tác phẩm trữ tình Soạn bài Ôn tập tác phẩm trữ tình

1. Đối chiếu tác phẩm để điền tên tác giả cho chính xác, 2. Sắp xếp tên tác phẩm khớp với nội dung tư tưởng và tình cảm được biểu hiện:

Xem chi tiết
Soạn bài Ôn tập tác phẩm trữ tình (tiếp theo) Soạn bài Ôn tập tác phẩm trữ tình (tiếp theo)

1. Nguyễn Trãi có những câu thơ sau: (1) Suốt ngày ôm nỗi ưu tư. Đêm lạnh quàng chăn ngủ chẳng yên.

Xem chi tiết
Viết những cảm nghĩ của mình về Sài Gòn mùa mưa Viết những cảm nghĩ của mình về Sài Gòn mùa mưa

Sài Gòn không nói có cơn mưa đêm vừa ghé chơi đây… Nhiều người có lẽ sẽ ghét cái lạnh của mưa, ghét những khi kẹt xe và con đường ngập nước do mưa tạo thành, ghét tính thích đùa của mưa

Xem chi tiết
Aragông và bài thơ Enxa ngồi trước gương Aragông và bài thơ Enxa ngồi trước gương

Aragông là nhà văn, nhà thơ lớn của nền văn học hiện đại Pháp trong thế kỷ 20. Hành trình thế kỷ của ông cũng là hành trình của chân lý nghệ thuật và hành trình lý tưởng cách mạng…

Xem chi tiết
Soạn bài Cổng trường mở ra Soạn bài Cổng trường mở ra

Soạn bài Cổng trường mở ra trang 5 SGK Ngữ văn 7 tập 1. Câu 5. Câu văn nào nói lên tầm quan trọng của nhà trường đối với thế hệ trẻ?

Xem chi tiết
Soạn bài Cuộc chia tay của những con búp bê - Ngắn gọn nhất Soạn bài Cuộc chia tay của những con búp bê - Ngắn gọn nhất

Soạn Văn lớp 7 ngắn gọn tập 1 bài Cuộc chia tay của những con búp bê - Khánh Hoài. Câu 1: * Truyện viết về hai anh em Thành – Thủy khi bố mẹ bỏ nhau, hai anh em phải chia tay nhau mỗi người một nơi,

Xem chi tiết
Soạn bài Cuộc chia tay của những con búp bê Soạn bài Cuộc chia tay của những con búp bê

Soạn bài Cuộc chia tay của những con búp bê trang 26 SGK Ngữ văn 7 tập 1. Câu 5. Chi tiết nào trong cuộc chia tay của Thủy với lớp học làm cô giáo bàng hoàng và chi tiết nào khiến em cảm động nhất, vì sao?

Xem chi tiết
Soạn bài Bố cục trong văn bản - Ngắn gọn nhất Soạn bài Bố cục trong văn bản - Ngắn gọn nhất

Soạn Văn lớp 7 ngắn gọn tập 1 bài Bố cục trong văn bản. 2. Bố cục của truyện “Cuộc chia tay của những con búp bê”:

Xem chi tiết

>>Học trực tuyến lớp 7 trên Tuyensinh247.com mọi lúc, mọi nơi với đầy đủ các môn: Toán, Văn, Anh, Lý, Sử cùng các thầy cô giáo dạy giỏi, nổi tiếng.