Soạn bài Bắc Sơn (chi tiết)
Soạn bài Bắc Sơn trang 159 SGK Văn 9. Câu2. Trong các lớp kịch này, tác giả đã xây dựng được một tình huống bất ngờ, gay cấn. Đó là tình huống nào? Tình huống ấy có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện xung đột và phát triển của hành động kịch?
ND chính
Video hướng dẫn giải
| Đoạn trích thể hiện những xung đột diễn ra trong nội tâm nhân vật Thơm, thúc đẩy diễn biến tâm trạng nhân vật để đi tới bước ngoặt quan trọng, làm nổi bật vẻ đẹp và sự chuyển biến trong nhận thức của nhân vật Thơm. |
Câu 1
Video hướng dẫn giải
Câu 1 (trang 166 SGK Ngữ văn 9, tập 2)
Thuật lại diễn biến sự việc và hành động trong các lớp kịch trích ở hồi bốn.
Trả lời:
Lấy bối cảnh là cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, vở kịch tập trung vào gia đình cụ Phương, một nông dân dân tộc Tày. Cụ và con trai là Sáng, hăng hái tham gia chiến đấu, còn cụ bà và Thơm, con gái cùng chồng là Ngọc lại sợ hãi lẩn tránh. Giành được thắng lợi bước đầu của cuộc khởi nghĩa, ông giáo Thái được tổ chức Đảng giao nhiệm vụ củng cố phong trào. Nhờ có Ngọc dẫn đường, quân Pháp đã kéo vào chiếm lại được Vũ Lăng, thẳng tay đàn áp một cách dã man quần chúng cách mạng và truy lùng những cán bộ lãnh đạo. Quân khởi nghĩa đã rút cả vào rừng. Cụ Phương khi tìm vào đó để dẫn đường cho lực lượng cách mạng đã bị giặc Pháp bắn. Cha chết, em trai chết, lại dần dần nhận ra bộ mặt phản động của Ngọc. Thơm rất đau xót và ân hận. Giáo Thái và một đồng chí là Cửu bị giặc Pháp truy lùng vô tình chạy nhầm vào nhà Thơm. Nhanh trí, Thơm đã che giấu và cứu thoát hai người. Thế là Thơm đã dứt khoát đứng hẳn vào hàng ngũ cách mạng. Biết được tin Ngọc dẫn đường cho giặc Pháp lẻn đánh quân du kích, Thơm đã luồn rừng đi suốt đêm đến báo cho họ kịp thời đối phó. Lúc trở về, Thơm gặp Ngọc và bị y bắn. Nhưng chính Ngọc lại bị trúng đạn của giặc Pháp và chết.
Đó là tóm tắt của vở kịch Bắc Sơn.
Câu 2
Video hướng dẫn giải
Câu 2 (trang 166 SGK Ngữ văn 9, tập 2)
Trong các lớp kịch này, tác giả đã xây dựng được một tình huống bất ngờ, gay cấn. Đó là tình huống nào? Tình huống ấy có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện xung đột và phát triển của hành động kịch?
Trả lời:
- Tình huống: trong lúc lẩn trốn sự truy lùng của Ngọc và đồng bọn, Thái và Cửu lại chạy đúng vào nhà Ngọc, lúc ấy chỉ có một mình Thơm ở nhà. Tình huống này khiến Thơm phải dứt khoát lựa chọn bằng việc che giấu hai người. Nói rõ hơn là Thơm đã đứng hẳn về phía cách mạng. Tình huống này cũng cho Thơm thấy rõ bộ mặt phản động của chồng mình.
- Tác dụng thể hiện xung đột: xung đột này diễn ra giữa lúc cuộc khởi nghĩa bị đàn áp kẻ thù đang ráo riết truy lùng những chiến sĩ Cách mạng. Xung đột kịch đoạn này còn diễn ra ngay trong nhân vật Thơm và đã có bước quyết định khiến cô đã lựa chọn là đứng về phía cách mạng.
Câu 3
Video hướng dẫn giải
Câu 3 (trang 166 SGK Ngữ văn 9, tập 2)
Phân tích tâm trạng và hành động của nhân vật Thơm. (Chú ý: hoàn cảnh của nhân vật, tâm trạng và thái độ của Thơm với chồng, hành động của cô cứu Thái, Cửu.)
Trả lời:
- Hoàn cảnh Thơm: quen cuộc sống an nhàn, được chồng chiều chuộng, mặc dù cha và em trai theo cách mạng thì cô vẫn đứng ngoài khởi nghĩa. Cha và em trai hi sinh, mẹ hóa điên, chỉ còn Ngọc là người thân nhưng y lại chính là phản động.
- Tâm trạng:
+ Sự ân hận, day dứt của Thơm: người cha lúc hi sinh, những lời cuối cùng của ông, khẩu súng trao lại cho Thơm, sự hi sinh của em trai, hình ảnh người mẹ hóa điên ám ảnh cô
+ Sự nghi ngờ của cô đối với Ngọc tăng: Thơm dò xét nhưng Ngọc lảng tránh, cô không dễ gì từ bỏ cuộc sống nhàn nhã mà chồng tạo ra
+ Tình huống bất ngờ xảy ra: Thái và Cửu chạy trốn vào nhà cô, cô phải lựa chọn giữa việc báo cho chồng biết hoặc che dấu cho hai chiến sĩ cách mạng
→ Đặt nhân vật vào tình huống gay cấn, căng thẳng để bộc lộ đời sống nội tâm, nỗi day dứt, đau xót, ân hận của Thơm để nhân vật lựa chọn đứng hẳn về phía cách mạng
- Tác giả khẳng định ngay cả khi cuộc đấu tranh bị đàn áp khốc liệt, cách mạng vẫn không bị tiêu diệt do sự bảo vệ, che chở của người dân.
Câu 4 => 5
Video hướng dẫn giải
Câu 4 (trang 166 SGK Ngữ văn 9, tập 2)
Phân tích các nhân vật Ngọc, Thái, Cửu. Chú ý những điểm sau:
- Bằng những thủ pháp nào tác giả đã để cho nhân vật Ngọc bộc lộ bản chất của y, và đó là bản chất gì?
- Những nét nổi rõ trong tính cách của Thái, của Cửu là gì?
Trả lời:
- Ngọc: Đến đây, Ngọc đã lộ rõ nhất bản chất của y. Là anh nho lại thấp kém, Ngọc nuôi tham vọng ngoi lên tìm được địa vị, quyền lực và tiền tài. Khi cuộc khởi nghĩa nổ ra, bộ máy cai trị bị đánh đổ, Ngọc thù hận cách mạng. Y nhất quyết làm tay sai cho giặc, dẫn quân Pháp về đánh trường Vũ Lăng căn cứ của cuộc khởi nghĩa. Y ra sức lùng sục những người cách mạng nhất là Thái và Cửu. Cố che giấu với Thơm, Ngọc càng chiều chuộng vợ. Nhưng tâm địa hắn cứ lộ ra trước Thơm. Ngọc là một nhân vật phản diện không đơn giản.
- Thái và Cửu: Trong tình thế nguy nan, bị giặc truy đuổi phải chạy nhầm vào nhà Ngọc, Thái vẫn bình tĩnh, sáng suốt khiến Thơm tin vào những người cách mạng. Còn Cửu nóng nảy, thiếu sự chín chắn. Anh nghi ngờ Thơm, mãi khi được Thơm cứu thoát anh mới hiểu và tin cô.
Câu 4 (trang 166 SGK Ngữ văn 9, tập 2)
Nhận xét về nghệ thuật viết kịch của Nguyễn Huy Tưởng trong các lớp kịch này, chú ý các phương diện xây dựng tình huống, tổ chức đối thoại, biểu hiện tâm lí và tính cách nhân vật.
Trả lời:
- Thể hiện xung đột: xung đột cơ bản của vở kịch đến hồi bốn đã bộc lộ gay gắt trong sự đối đầu giữa Ngọc với Thái, Cửu, trong hoàn cảnh cuộc khởi nghĩa bị đàn áp và Ngọc cùng đồng bọn đang truy lùng những người cách mạng. Đồng thời xung đột kịch cũng diễn ra trong nội tâm nhân vật Thơm, thúc đẩy diễn biến tâm trạng nhân vật để đi tới bước ngoặt quan trọng.
- Xây dựng tình huống: tình huống éo le, bất ngờ, bộc lộ rõ xung đột và thúc đẩy hành động kịch phát triển.
- Ngôn ngữ đối thoại: tác giả đã tổ chức được các đối thoại với những nhịp điệu, giọng điệu khác nhau, phù hợp với từng giai đoạn của hành động kịch, (đối thoại giữa Thái, Cửu với Thơm của lớp II có nhịp điệu căng thẳng gấp gáp, giọng lo lắng, hồi hộp). Đối thoại đã bộc lộ nội tâm và tính cách nhân vật (đặc biệt ở lớp III).
Luyện tập
Câu 1 (trang 166 SGK Ngữ văn 9, tập 2)
Chia mỗi nhóm bốn em, tập đọc và phân vai theo các nhân vật trong trích đoạn kịch này.
HS tự làm.
Câu 2 (trang 166 SGK Ngữ văn 9, tập 2)
Đọc kĩ lại chú thích (**) về kịch ở bài này, vận dụng để xác định thể loại của những vở kịch mà em đã học hoặc được xem.
Trả lời:
|
Tên vở kịch |
Thể loại |
|
Bắc Sơn |
Chính kịch |
|
Tôi và chúng ta |
Chính kịch |
|
Romeo và Juliet |
Bi kịch |
|
Chèo Quan Âm Thị Kính |
Kịch hát |
|
Quan lớn về làng |
Kịch hát |
BẮC SƠN
(Trích hồi bốn)
Một cảnh nhà vào hạng phong lưu của người Tày.
Có cửa thông sang một căn buồng. Đêm, trong nhà thắp đèn.
LỚP I
Tóm tắt: Cuộc đối thoại giữa Thơm và Ngọc, trước khi Ngọc cùng đồng bọn lùng bắt Thái và Cửu – hai người cách mạng đang trốn tránh, sau khi cuộc khởi nghĩa bị giặc Pháp đàn áp. Mặc dù Ngọc cố quanh co, lừa dối, nhưng Thơm vẫn nghi ngờ và đã dần nhận ra bộ mặt phản động của y. Cô càng đau xót, ân hận khi nghĩ đến cái chết của cha và em trai, tình cảnh điên dại bỏ nhà đi lang thang của mẹ.
LỚP II
THƠM – THÁI - CỬU
CỬU (thất sắc) – Nhằm rồi ! Thôi hỏng ! (chĩa súng định bắn)
THÁI (giữ lại) – Đừng bắn. Cửu I (Cửu rụt súng lại, định quay ra, luống cuống) Đừng ra vội, Cửu! (bước lại gần Thơm) Cô Thơm...
THƠM (xua tay) – Hai ông...
THÁI (bảo Cửu) – Anh cứ yên. Cô Thơm không làm gì đâu. (báo Thơm) Xin cô đừng nói gì.
THƠM (gật đầu se sẽ) - Vâng... Hai ông đi đâu ? (một vài tiếng súng ở gần) Tôi sợ quá!
THÁI – Cô cứ yên tâm. (tươi cười) Cô có định bắt tôi không ?
THƠM – Không, không đời nào. Nhưng sao ông lại vào đây ? Ông định bắt Ngọc phải không ?
THÁI – Không.
THƠM – Tôi cứ lo cho hai ông. Tưởng các ông chạy được xa rồi. (Có tiếng người rầm rầm bên ngoài. Tiếng chó sủa râm ran.)
CỦU (thất vọng và cảm động, lời nói đầy hối hận) - Anh Thái !
THÁI – Anh cứ yên. (cười) Chết là cùng chứ gì.
THƠM (thành thực) – Chết nỗi, hai ông bị chúng nó đuổi phải không ? Làm thế nào bây giờ ? Ngọc nó cũng vừa mới đi, chắc... Tôi không báo hai ông đâu. (thấy Cửu hoài nghi) Tôi chết thì chết, chứ tôi không báo hai ông đâu. Nhưng làm thế nào để hai ông đi được bây giờ ? (luống cuống)
(Tiếng người rầm rầm càng gần, chó sủa ran ran. Tiếng gậy gộc.)
CỬU – Tôi giết anh rồi !
THÁI – Phàn nàn vô ích ! Đừng cuống mới được. Để tôi ra xem (định chạy ra cửa).
THƠM (ngăn lại) - Ông đừng ra, chết nỗi ! Ông đừng nói nữa, nó nghe tiếng. Đế tôi ra hơn, ông đừng ra ! (Nàng rón rén ra.)
CỦU (hoài nghi) – Không được ! (định theo ra)
THÁI – Tôi biết cô Thơm. Anh đừng nghi dòng máu cụ Phương. Tôi tin như thế. Nghe giọng nói thì biết là thật hay không thật chứ.
CỬU – Tôi không tin. Vợ Việt gian thì cũng là Việt gian.
THƠM (hốt hoảng chạy vào) – Nó khám nhà bà Lục mấy nhà bác Chui. Làm thế nào, hai ông ? (cuống quýt gần như khóc) Có cả Tây. Ngọc cũng đi vào đấy. Tôi lo quá... (nghẹn ngào)
THÁI (bảo Cửu) – Chúng ta bắt tay nhau một lần cuối cùng rồi đi. Ở đây, liên luỵ đến cô Thơm, không tiện.
CỦU – Thì ra tôi giết anh à ? Lẽ nào !
(Tiếng chân đi, tiếng gậy lộc cộc càng gần.)
THƠM
Hai ông đừng nói nữa. Ngọc nó về. (Thái và Cửu định ra.) Hai ông đừng đi đâu, hãy tạm vào đây, may ra... (chỉ vào buồng).
(Có tiếng người đi vào. Thái và Cửu ngơ ngác, Thơm ngoan ngoãn và mau lẹ, thân mật như một người em gái kéo hai người đẩy vào trong buồng và nói: "Có lối thông ra ngoài đấy, khép cửa buồng lại".)
LỚP III
THƠM – NGỌC
Thơm ngồi trên ghế gục đầu xuống thúng khâu.
NGỌC (vào, đến lay vợ) – Chết nỗi, gục xuống đấy mà ngủ à ?
THƠM (rũ rượi và buồn bã) - Đã về đấy à ?
NGỌC – Sao mặt mũi bơ phờ thế kia ? Sao không vào buồng mà ngủ ?
THƠM – Từ lúc anh thằng Sáng(?) đi, tôi có ngủ được đâu. Buồn chết ra. Cứ nghĩ đến chú, đến mé thì không làm sao ngủ được. Còn có anh thằng Sáng, thì lúc nãy, tôi lại thế. Tôi nói anh thằng Sáng chả ra cái gì. Tôi nghĩ tôi chán quá. Từ lúc anh thằng Sáng đi, tôi cứ ngồi đứng không yên. Không biết anh thằng Sáng có chấp trách không ?
NGỌC – Cứ biết cho như thế, tôi cũng hả. Thôi, thế là được rồi !
THƠM – Anh thằng Sáng có còn phải đi nữa không ? (có tiếng rầm rầm ở ngoài) Cái gì thế ?
NGỌC – Các ông ấy đợi ở đằng sau nhà.
THƠM (nói to) – Đằng sau nhà 1 Ở chỗ buồng đi ra ấy à ?
NGỌC - Ừ, thì làm sao ?
THƠM (cuống quýt ) – Sao lại đợi ở đấy ? Sao không mời các ông ấy lên
chơi cả cho vui có được không ?
NGỌC – Thổi được, họ thích thế. Lại đi ngay ấy mà.
THƠM – Lại đi ngay à ? Thế còn anh thằng Sáng ?
NGỌC (đĩ thoã) – Tôi ở nhà nhớ ?
THƠM - Tuỳ đấy, tôi biết đâu với công việc của anh thằng Sáng mà. Thôi đi đi, không anh em người ta...
NGỌC (lấy điếu thông điếu) – Người ta làm sao ? Bảo người ta cười phải không ? (đánh diêm hút thuốc say sưa, nhìn vợ ngáp dài)
THƠM – Cười thì mặc người ta, sợ gì ? (vui vẻ)
NGỌC – Ừ, cứ vui như thế mới được. Trông mặt rầu rầu, lắm lúc đến ghét. Thì ta cứ vui đi nào. Thôi thì chẳng may chú(4) mấy(5) thằng Sáng đã như thế, mình thương thì cứ thương trong bụng, rồi còn tính việc làm ăn, chứ cha con, chị em đứt ruột ra được ấy chứ lị. Nhưng một vừa hai phải thôi, chứ buồn suốt đời được à ?
THƠM (xa xăm) – Vâng !
NGỌC – Lại nghĩ cái gì thế ?
THƠM – Không, có nghĩ gì đâu. Chỉ thương anh thằng Sáng vất vả, lo nghĩ nhiều, ngày đã thế, đem lại chẳng được nghỉ ngơi, người cứ hốc hác đi, rồi thì đến mang bệnh, mang tật ấy chứ lị. Rồi bây giờ lại đi chứ ở gì đấy...
NGỌC – Đêm nay muốn tôi ở nhà hay đi nào ?
THƠM – Tôi biết thế nào mà bảo.
NGỌC – Tôi ở nhà nhớ ?
THƠM – Ai biết được, cứ ỡm ờ làm gì ?
(Có tiếng gọi: "Có đi không, bác Ngọc ? Bảo tạt qua nhà một tí mà ngồi từ bấy đến giờ ! Vợ ấy thì còn chết!")
NGỌC (cười, nhìn vợ ) – Nói đùa đấy chứ, cũng phải đi đây. Đi cho xong đi, cho "nó" khỏi cự) mình. Còn hai cái thằng ấy thì còn ăn không ngon, ngủ không yên.
THƠM – Hai thằng nào ?
NGỌC (lúng túng) – Hai cái thằng tướng cướp... Bắt được hai thằng ấy thì cũng được vài ngàn đồng. Chia cho tất cả anh em một nửa, mình lấy một nửa. Cái nhà này, thế là lấy xong rồi. Đẹp đấy chứ ! Tậu được mấy mẫu ruộng nữa ; làm thế nào chạy được cái hàm cửu phẩm, thế mà hơn làm nho kia đấy. Chẳng tiếc nữa. Về làng chúng nó còn đỡ khinh. Rồi em xem, thế nào tôi cũng trị cho được cái thằng Tốn mới nghe. Nó lại muốn mua tranh ruộng của mình à ? Rồi nó xem. Cái ruộng nó tậu được, nó lại phải nhả ra cho mình, mà còn lạy không xong kia. Thời buổi này mà nó dám trêu vào mình thì nó thật dại hơn con chó. Khoe tiền, rồi khóc vì tiền cho mà xem.
THƠM – Thì làm gì cứ phải thâm thù thế ?
NGỌC – Thâm thù gì đâu, nhưng phải cho nó biết tay mình. Mình không mà nó phải nể, thế mới thích. Lại làm thế nào khao được một chuyến, cho chúng nó biết tay, thế mới lại càng thích.
THƠM – Đấy nhớ, cứ đổ tội cho vợ tiêu. Khao, thì là ai tiêu ?
NGỌC – Ai đổ tội ? Thôi, có đi ngủ thì đi đi ! Trông sút đi đấy. Tôi thì tôi phải đi mới được. (để đáp lại một sự bứt rứt trong lòng) Đằng nào thì chúng nó cũng bị bắt, mình chả bắt thì cũng người khác bắt, bắt sớm lại đỡ khổ, dân lại được yên ổn làm ăn, thế lại hơn. (vui vẻ) Nhớ làm cơm cho các ông ấy đánh chén đấy. Những lũ khỉ, đi suốt đêm thế này, ngày mai giá ngủ bù thì phải, lại rủ nhau xóc đĩa...
THƠM – Thôi, tôi van anh thằng Sáng. Mai thì ở nhà mà ngủ cho nó lại sức. Người đã gớm chết ra thế kia !
NGỌC (nhìn vợ ) – Sao độ này lại mặc áo vá thế kia ? Có lấy tiền không ?
THƠM –Thôi, có thì cho mà không thì thôi. Tôi cũng chả cần nữa. Già rồi còn gì!
NGỌC (cười, ngắm vợ ) – Già nhỉ!
[...]
THƠM (nhìn trộm chồng, sốt ruột) – Thế nào, có đi không ?
NGỌC (cau trán) - Đi bây giờ đây. Nhưng để nghĩ xem chúng nó lẩn vào đâu mà mất tích chóng thế được. (lại hút thuốc, trầm ngâm) Không biết nó đi đâu. Ở xóm này, khám hết rồi, thể là không có rồi. Chắc là nó còn ở đấy, lúc nãy, mình trông nhầm nó chạy về đây thì phải. Nhất định là nó còn ở đấy, phải, nhất định. Cứ vây cho đến sáng rồi xông vào, có hai thằng chứ có vạn gì mà không bắt nổi. Không bắt nổi thì tiêu tên tuổi. Lại để cho thằng Sĩ nó bắt được thì rồi "nó" còn tin mình gì nữa. Nhất định là nó còn ở đấy, chưa đi được đâu. Người chứ có phải là thánh đâu. (gật đầu) Dò đúng đến thế mà để xổng thì tự tử đi cho rồi.
THƠM – Tính gì mà tính kĩ thế ?
NGỌC – Tính gì, tính tiền chứ còn tính gì ? Thôi, tôi đi đây ! (cầm đèn bấm và gậy định ra, lại trở vào) Giữ hộ tôi mấy trăm này.
THƠM – Cứ cầm đi có được không ?
NGỌC – Thôi, lão lí cứ đòi vay. Đem đi mà không cho nó vay thì không tiện, mà cho nó vay thì đời nào nó trả mình. Tôi không có cái lối cho vay suông như thế. Đã được cửu phẩm) thì thôi tiền đi là phải. Mình cứ cầm đằng chuôi là hơn hết. (trao tiền cho vợ) Em như cũng hết tiền rồi ?
THƠM (cầm lấy ) – Anh thằng Sáng thật chỉ ăn người.
(Có tiếng gọi : "Có đi không nho Ngọc ? Quan hỏi đấy")
NGỌC (sấp ngửa) – Thôi, ở nhà nhớ ! Đi ngủ đi ! Mà cửa ngõ chẳng đóng gì thế là thế nào ? Có đứa nào vào thì làm sao ? Có ngày thì mất hết. Thôi, tôi đi đây (chạy ra).
Bình luận
Chia sẻ
Danh sách bình luận