Soạn bài Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

Bình chọn:
4.2 trên 94 phiếu

Soạn bài Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ trang 55 SGK Ngữ văn 6 tập 1. Câu 3: Trong một trường hợp cụ thể, một từ thường được dùng với mấy nghĩa?

Lời giải chi tiết

I. TỪ NHIỀU NGHĨA

1. Đọc bài thơ sau:

NHỮNG CÁI CHÂN

Cái gậy có một chân

Biết giúp bà khỏi ngã.

Chiếc com-pa bố vẽ

Có chân đứng, chân quay.

Cái kiềng đun hằng ngày

Ba chân xòe trong lửa.

Chẳng bảo giờ đi cả

Là chiếc bàn bốn chân.

Riêng cái võng Trường Sơn

Không chân, đi khắp nước

(Vũ Quần Phương)

a)   Tra từ điển để biết nghĩa của từ chân.

b)  Tìm thêm một số từ khác cùng có nhiều nghĩa như từ chân.

c)  Tìm một số từ chỉ có một nghĩa.

Trả lời:

a)   Từ chân có một số nghĩa sau:

-  Bộ phận dưới cùng của cơ thể người hay động vật, dùng để đi, đứng: đau chân;

-  Bộ phận dưới cùng của một số đồ vật, có tác dụng đỡ cho các bộ phận khác: chân kiềng, chân giường;

-  Bộ phận dưới cùng của một số đồ vật, tiếp giáp và bám vào mặt nền: chân tường, chân núi.

b)  Một số từ khác có nhiều nghĩa như từ chân:

*  Từ mũi:

-  Bộ phận cơ thể người hoặc động vật, có đỉnh nhọn: mũi người.

-  Bộ phận phía trước của phương tiện giao thông đường thuỷ: mũi tàu, mũi thuyền.

-  Bộ phận sắc nhọn của vũ khí: mũi dao, mũi kim

* Từ chín:

-  Lúa, hoa, quả... phát triển đến thời kì thu hoạch.

-  Lương thực, thực phẩm đã được xử lí, chế biến qua lửa hoặc điện: cơm chín, rau chín...

c)  Một số từ chỉ có một nghĩa: xe đạp, ô tô, sách, vở...

II. HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA CỦA TỪ

1. Tìm mối liên hệ giữa các nghĩa của từ chân.

Trả lời:

Căn cứ vào các nghĩa của từ chân đã tìm được ở câu trên ta thấy:

-   Nghĩa đầu tiên của từ chân là: bộ phận tiếp xúc với đất của cơ thể người hoặc động vật.

-   Nghĩa đầu tiên là cơ sở để suy ra các nghĩa sau. Các nghĩa sau làm phong phú cho nghĩa đầu tiên.

2. Trong một trường hợp cụ thể, một từ thường được dùng với mấy nghĩa?

Trả lời:

Trong một trường hợp cụ thể, một từ thường được dùng với một nghĩa.

3. Trong bài thơ Những cái chân, từ chân được dùng với những nghĩa nào?

Trả lời:

Trong bài thơ Những cái chân, từ chân được dùng với nghĩa chuyển. Muốn hiểu được những nghĩa chuyển ấy, nhất định phải dựa vào nghĩa gốc.

III. LUYỆN TẬP

1. Tìm ba từ chỉ bộ phận cơ thể người và chỉ ra một số ví dụ về sự chuyển nghĩa của chúng.

Trả lời:

Một số từ chỉ bộ phận cơ thể người có sự chuyển nghĩa:

-   tay:

+ đau tay, cánh tay;

+ tay ghế, tay vịn cầu thang;

+ tay anh chị, tay súng.

-   đầu:

+ đau đầu, nhức đầu;

+ đầu sông, đầu nhà, đầu đường;

+ đầu mối, đầu têu.

-  mũi:

+ mũi lõ, mũi tẹt, sổ mũi

+ mũi kim, mũi kéo, mũi thuyền , mũi đất.

2. Trong tiếng Việt có một số từ chỉ bộ phận của cây cối được chuyển nghĩa để cấu tạo từ chỉ bộ phận cơ thể người. Hãy chỉ ra những trường hợp chuyển nghĩa đó

 Trả lời:

Dùng bộ phận của cây côi để chỉ bộ phận cơ thể người.

+ lá: lá phổi, lá lách

+ quả: quả tim, quả thận

3. Dưới đây là một số hiện tượng chuyển nghĩa của từ tiếng Việt. Hãy tìm thêm cho mỗi hiện tượng chuyển nghĩa đó ba ví dụ minh hoạ:

a)   Chỉ sự vật chuyển thành hành động: cái cưa ⟶ cưa gỗ.

b)   Chỉ hành động chuyển thành chỉ đơn vị: gánh củi đi ⟶ một gánh củi.

Trả lời:

a)   Chỉ sự vật chuyển thành hành động:

hộp sơn ⟶ sơn cửa; cái bào ⟶ bào gỗ; cân muối ⟶ muối dưa

b)   Chỉ hành động chuyển thành chỉ đơn vị

đang bó rau ⟶ gánh hai chục bó ra; đang nắm cơm ⟶ ba nắm cơm.

4. -Đọc đoạn trích: Nghĩa của từ bụng trong SGK - tr.57 và trả lời câu hỏi:

a)   Tác giả trong đoạn trích nêu lên mấy nghĩa của từ bụng? Đó là những nghĩa nào? Em có đồng ý với tác giả không?

b)   Trong các trường hợp sau đây, từ bụng có nghĩa gì?

-  Ăn no ấm bụng

-  Anh ấy tôt bụng.

-   Chạy nhiều, bụng chân rất săn chắc.

Trả lời:

a)   Tác giả nêu hai nghĩa của từ bụng:

-   Bộ phận cơ thể của người hoặc động vật chứa dạ dày, ruột.

-   Biểu tượng của ý nghĩ sâu kín, không bộc lộ ra, đối với người, với việc nói chung.

Ta đồng ý với các nghĩa của từ bụng mà tác giả đã nêu ra. Tuy nhiên, còn thiếu một nghĩa nữa: "phần phình to ở giữa của một số sự vật" (bụng chân)

b)   Nghĩa của các trường hợp sử dụng từ bụng:

-   ấm bụng: nghĩa 1

-   tốt bụng: nghĩa 2

-  bụng chân: nghĩa 3.

Loigiaihay.com

>>Học trực tuyến lớp 6, mọi lúc, mọi nơi môn Toán, Văn, Anh, Lý. Các thầy cô giỏi nổi tiếng, dạy hay dễ hiểu

Các bài liên quan