Đề bài

Phân tích truyện ngắn "Buổi sáng" của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh

Phương pháp giải

Đọc kĩ truyện ngắn

Dựa vào đặc trưng thể loại để phân tích

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Nhà văn Nga Maxim Gorky từng nói: “Tuổi thơ giống như một buổi sáng trong lành của đời người.” Quả thật, trong kí ức mỗi con người, tuổi thơ luôn hiện về qua những điều rất nhỏ: một ánh nắng sớm, một bữa ăn đạm bạc, một người bạn bên cạnh. Văn chương Nguyễn Nhật Ánh cũng bắt đầu từ những điều giản dị như thế. Ông không viết về những biến cố lớn lao mà lặng lẽ ghi lại những khoảnh khắc rất đỗi đời thường của tuổi thơ, để từ đó làm hiện lên vẻ đẹp trong trẻo của tâm hồn con người. Truyện ngắn Buổi sáng, trích trong tập Út Quyên và tôi, là một câu chuyện như vậy. Chỉ xoay quanh một buổi sáng và một nửa ổ bánh mì, tác phẩm đã gợi lên một tình bạn chân thành, ấm áp, khiến người đọc chợt nhận ra rằng: đôi khi, hạnh phúc và lòng nhân ái bắt đầu từ những sẻ chia thầm lặng nhất.

Truyện ngắn Buổi sáng được in trong tập Út Quyên và tôi, do Nhà xuất bản Trẻ phát hành lần đầu năm 1995. Nội dung truyện xoay quanh cuộc gặp gỡ của hai đứa trẻ là Tuấn và Tí Hoa trong một buổi sáng bình thường. Tí Hoa sang chơi nhà Tuấn, đang đói nhưng ngại nói. Nhận ra điều đó, Tuấn đã quyết định lấy tiền mẹ cho mua tập để mua bánh mì thịt cho bạn. Không chỉ dừng lại ở đó, cậu còn tiếp tục nhường gần hết phần bánh của mình cho Tí Hoa bằng những lời nói hồn nhiên, vụng về nhưng đầy yêu thương. Qua một câu chuyện rất nhỏ, tác giả gửi gắm thông điệp về sự sẻ chia và tình bạn trong sáng của tuổi thơ.

Một trong những điểm đặc sắc đầu tiên của truyện là nhan đề và tình huống truyện. Nguyễn Nhật Ánh chọn nhan đề Buổi sáng – một khoảng thời gian ngắn ngủi, giản dị nhưng gợi nhiều liên tưởng. “Buổi sáng” không chỉ là thời gian diễn ra câu chuyện mà còn là ẩn dụ cho sự tinh khôi, thuần khiết của tâm hồn trẻ thơ. Tình huống truyện được xây dựng rất tự nhiên: một buổi sáng, một cơn đói, một ổ bánh mì. Chính từ tình huống nhỏ bé ấy, vẻ đẹp nhân cách của các nhân vật dần được bộc lộ.

Nhân vật Tuấn hiện lên là một cậu bé hồn nhiên, vô tư, mang đúng tâm lí trẻ con. Ban đầu, Tuấn vì thói quen ích kỉ rất trẻ thơ mà ăn vội củ khoai khi thấy bạn thèm. Nhưng ngay sau đó, cậu nhanh chóng cảm thấy ân hận khi biết Tí Hoa đang đói. Sự lúng túng, ngắc ngứ, những lời nói “nói lộn”, “nói dối” rất vụng về cho thấy Tuấn là một cậu bé nhạy cảm, biết quan tâm đến cảm xúc của người khác. Đặc biệt, hành động dùng tiền mua tập để mua bánh mì cho bạn đã thể hiện rõ tấm lòng nhân hậu, sẵn sàng hi sinh nhu cầu cá nhân vì bạn bè. Đó là vẻ đẹp đạo đức tự nhiên, không phô trương nhưng rất đáng quý.

Nhân vật Tí Hoa lại gây thiện cảm bởi sự hồn nhiên và hiểu chuyện. Dù rất đói, cô bé vẫn giữ ý, không đòi hỏi. Tí Hoa ngạc nhiên, lo lắng khi biết Tuấn dùng tiền mua tập để mua bánh mì cho mình, cho thấy em là một đứa trẻ biết nghĩ cho người khác. Sự vô tư, chân thật của Tí Hoa được thể hiện qua những lời nhận xét ngây ngô nhưng đáng yêu: “Cái gì anh ghét thì em thích”. Chính sự trong trẻo ấy đã làm cho tình bạn giữa hai nhân vật trở nên thật ấm áp.

Thành công của truyện còn nằm ở nghệ thuật xây dựng nhân vật. Nguyễn Nhật Ánh khéo léo kết hợp điểm nhìn bên ngoài và điểm nhìn nội tâm, miêu tả nhân vật qua những cử chỉ nhỏ, ánh mắt, lời nói rất đời thường. Đối thoại trong truyện ngắn gọn, tự nhiên, phù hợp với tâm lí trẻ thơ, giúp nhân vật hiện lên chân thật và gần gũi. Ngôn ngữ truyện giản dị, hóm hỉnh nhưng giàu sức gợi, khiến câu chuyện nhẹ nhàng mà sâu lắng.

Có người từng nói: “Sự tử tế không ồn ào, nó chỉ lặng lẽ tồn tại và chạm đến trái tim.” Buổi sáng của Nguyễn Nhật Ánh chính là minh chứng cho điều đó. Không có hành động anh hùng, không có lời ca ngợi lớn lao, truyện chỉ ghi lại cách một cậu bé nhường cho bạn mình nửa ổ bánh mì trong cơn đói. Nhưng chính từ khoảnh khắc nhỏ bé ấy, vẻ đẹp của tình bạn và lòng nhân ái đã tỏa sáng bền lâu. Khép lại trang truyện, dư vị còn đọng lại không phải là hương vị bánh mì thịt, mà là cảm giác ấm áp về tình người – thứ đã làm nên sức hấp dẫn rất riêng của văn chương Nguyễn Nhật Ánh.

Báo lỗi/Góp ý

Các bài tập cùng chuyên đề

Bài 1 :

Trong phần Đọc, em đã được học các tác phẩm mẫu mực của thể thơ thất ngôn bát cú và tứ tuyệt Đường luật. Em hãy vận dụng các thao tác, kĩ năng đọc hiểu đã được hình thành, rèn luyện để viết bài văn phân tích một bài thơ thất ngôn bát cú hoặc tứ tuyệt Đường luật.

Yêu cầu:

- Giới thiệu khái quát về tác giả và bài thơ (nhan đề, đề tài, thể thơ,…); nêu ý kiến chung của người viết về bài thơ.

- Phân tích được nội dung cơ bản của bài thơ (đặc điểm của hình tượng thiên nhiên, con người; tâm trạng của nhà thơ), khái quát chủ đề bài thơ.

- Phân tích được một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật (một số yếu tố thi luật của thể thơ thất ngôn bát cú hoặc tứ tuyệt Đường luật; nghệ thuật tả cảnh, tả tình; nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ (từ ngữ, biện pháp tu từ,…)

- Khẳng định được vị trí, ý nghĩa của bài thơ.