Đầu đề
Nghĩa & Ví dụ
1.
danh từ
Như đầu bài.
Ví dụ:
Tôi đọc kỹ đầu đề trước khi bắt tay vào bài.
2.
danh từ
Tên của một bài văn, tho.
Ví dụ:
Bài viết cần một đầu đề sáng sủa, gõ vào người đọc ngay từ nhan đề.
3.
danh từ
(id.). Đề tài.
Ví dụ:
Chúng ta chọn một đầu đề rõ ràng trước khi lập kế hoạch.
Nghĩa 1: Như đầu bài.
1
Học sinh tiểu học
- Cô ghi đầu đề lên bảng, cả lớp chép vào vở.
- Em đọc đầu đề rồi mới làm bài toán.
- Đầu đề nêu rõ phải viết một đoạn văn về mẹ.
2
Học sinh THCS – THPT
- Bạn Minh lỡ bỏ qua đầu đề nên làm sai hướng cả bài.
- Nhìn kỹ đầu đề, mình mới nhận ra đề yêu cầu lập dàn ý chứ không phải viết bài hoàn chỉnh.
- Thầy nhắc: bám sát đầu đề, đừng viết lan man kẻo mất điểm.
3
Người trưởng thành
- Tôi đọc kỹ đầu đề trước khi bắt tay vào bài.
- Không ít lần ta sa đà vào cảm hứng mà quên mở bài phải đi thẳng vào yêu cầu của đầu đề.
- Một đầu đề rõ ràng tiết kiệm cho người viết rất nhiều vòng vo.
- Khi chấm, tôi thấy bài nào hiểu đúng đầu đề thì lập luận sáng sủa hẳn.
Nghĩa 2: Tên của một bài văn, tho.
1
Học sinh tiểu học
- Bài thơ có đầu đề là Mưa Rơi.
- Em ghi đầu đề Bức Tranh Làng Em lên trang vở.
- Cô dặn phải viết rõ đầu đề ở dòng đầu tiên.
2
Học sinh THCS – THPT
- Tác giả đặt đầu đề Làng để gói cả nỗi nhớ quê trong một chữ.
- Một đầu đề ngắn mà gợi, đọc lên đã thấy không khí bài viết.
- Mình đổi đầu đề bài nghị luận cho súc tích hơn.
3
Người trưởng thành
- Bài viết cần một đầu đề sáng sủa, gõ vào người đọc ngay từ nhan đề.
- Đầu đề đôi khi là lời mời, đôi khi là lời thách: anh có dám bước vào văn bản này không?
- Có những đầu đề sống lâu hơn cả bài viết, như một nhãn hiệu thời gian.
- Tôi thường viết xong rồi mới đặt đầu đề, để tên bám đúng linh hồn bài.
Nghĩa 3: (id.). Đề tài.
1
Học sinh tiểu học
- Câu chuyện hôm nay có đầu đề là Tình Bạn.
- Cả nhóm chọn đầu đề Bảo Vệ Cây Xanh.
- Cô giao đầu đề: Kể về một kỉ niệm vui.
2
Học sinh THCS – THPT
- Nhà trường phát động cuộc thi với đầu đề hướng về biển đảo.
- Nhóm mình thống nhất một đầu đề đủ rộng để ai cũng có ý tưởng.
- Bạn ấy luôn tìm đầu đề từ những điều rất nhỏ quanh mình.
3
Người trưởng thành
- Chúng ta chọn một đầu đề rõ ràng trước khi lập kế hoạch.
- Xã hội thay đổi, đầu đề nghiên cứu cũng phải cập nhật nhịp sống mới.
- Một đầu đề hấp dẫn thường nảy từ một câu hỏi chưa có lời đáp.
- Đôi khi chính nỗi băn khoăn riêng tư lại mở ra đầu đề cho cả một dự án dài.
Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp
1
Ngữ cảnh sử dụng
- Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Không phổ biến.
- Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Thường dùng để chỉ tên hoặc tiêu đề của một bài viết, bài báo, hoặc tài liệu.
- Trong văn chương / nghệ thuật: Sử dụng để chỉ tên hoặc chủ đề của một tác phẩm văn học hoặc nghệ thuật.
- Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Dùng để chỉ tiêu đề của các báo cáo, nghiên cứu hoặc tài liệu kỹ thuật.
2
Sắc thái & phong cách
- Thường mang tính trung lập, không biểu lộ cảm xúc hay thái độ.
- Phù hợp với văn viết, đặc biệt trong các ngữ cảnh trang trọng hoặc chuyên nghiệp.
3
Cách dùng & phạm vi
- Nên dùng khi cần chỉ rõ tên hoặc tiêu đề của một tác phẩm, bài viết, hoặc tài liệu.
- Tránh dùng trong giao tiếp hàng ngày khi không cần thiết phải chỉ rõ tiêu đề.
- Không có nhiều biến thể, thường được dùng nhất trong ngữ cảnh viết.
4
Lưu ý đặc biệt
- Người học dễ nhầm lẫn với từ "đề tài" khi chỉ chủ đề chung chung.
- Chú ý không dùng từ này để chỉ nội dung chi tiết của bài viết hay tác phẩm.
1
Chức năng ngữ pháp
Danh từ, thường làm chủ ngữ hoặc bổ ngữ trong câu.
2
Đặc điểm hình thái – cấu tạo
Là từ ghép, không có phụ từ đặc trưng đi kèm.
3
Đặc điểm cú pháp
Thường đứng ở đầu câu khi làm chủ ngữ hoặc sau động từ khi làm bổ ngữ; có thể làm trung tâm của cụm danh từ, ví dụ: "đầu đề bài viết", "đầu đề thơ".
4
Khả năng kết hợp ngữ pháp
Thường kết hợp với các tính từ, động từ và danh từ khác như "mới", "chính", "bài viết".
