Soạn bài Cây khế SGK Ngữ văn 6 tập 2 Kết nối tri thức với cuộc sống chi tiết

Ngoài đảo hoang đó có thể có những hang động chứa nhiều vàng bạc, đá quý đủ màu sắc lấp lánh,… 

Em đang ở một hòn đảo ngoài khơi xa lắc, cách xa đất liền. Ngay trước mắt là những bãi cát vắng vẻ, tĩnh lặng chỉ có những bụi cây nhỏ mọc thưa thớt. Cảm giác vô cùng  hoang sơ. Nước biển có độ mặn cao, trong suốt, nhìn rõ cả cát dưới đáy. Phía trước trông ra biển cả mênh mông, phía sau và 2 bên là vách núi như bức tường thành. Muốn đến được hòn đảo phải vượt núi hoặc chui qua đường hầm. Ở đây con người sẽ xây dựng những "thủy cung", có thể trực tiếp quan sát các đàn cá heo, tôm hùm, rùa biển, mực ống, cá mập lượn lờ bên những cụm san hô đầy màu.

Nếu được đặt chân đến một hòn đảo ngoài khơi xa lắc, chưa ai đến, em sẽ được chứng kiến nhiều điều kì diệu:

- Cây cối xanh um, cao lớn với nhiều hình dáng, kích thước

- Các loài hoa, loài quả to lớn, có màu sắc rực rỡ

- Các loài động vật kì thú, có bộ lông sặc sỡ, có tiếng kêu, tiếng hót kì lạ

- Thời gian: ngày xửa, ngày xưa. 

- Địa điểm: một nhà kia.

Thời gian: ngày xửa, ngày xưa → thời gian không cụ thể và cách đây rất lâu

Địa điểm: một ngôi nhà kia

Thời gian: ngày xửa ngày xưa

Địa điểm: ở một nhà kia

=> Thời gian, không gian phiếm chỉ, không xác định.

Chim sẽ báo đáp lại vợ chồng người em vì họ đã cho chim ăn khế chín. 

Chim ăn hết khế trên cây rồi bay đi nơi khác, khiến gia đình người em không còn gì để ăn

Chim ăn khế thì sẽ đem đến một cái khác để trao đổi với gia đình người em, giúp họ có cuộc sống tốt hơn

Chim ăn quá nhiều sẽ hết mất quả khế. Người vợ đứng đợi con chi ăn khế xong, liền cầu xin nó không ăn khế nữa.

Một hang lớn đầy vàng, kim cương, thủy tinh, hổ phách, … trông lấp lánh, đầy màu sắc.

Đó là một cái hang động khổng lồ, bên trong vàng, kim cương, thủy tinh, hổ phách chồng chất lên nhau thành từng ngọn núi nhỏ, bám đầy trên vách tường, lối đi, phát ra ánh sáng lấp lánh, chói chang

Tưởng tượng: Hang động rất rộng lớn, lại lấp lánh ánh sáng của vàng, kim cương…

Cái túi quá to nên khi đựng đầy vàng và kim cương chim sẽ bay lượn khó khăn, có thể dẫn đến kết cục xấu. 

Cái túi của vợ chồng người anh quá to so với lời chim dặn. nếu hắn lấp đầy cái túi đó thì cân nặng sẽ rất lớn, chim sẽ không thể chở được, lúc này có hai trường hợp có thể xảy ra:

- Người anh bị bỏ lại đảo vàng một mình

- Trên đường về, do quá nặng, người anh sẽ bị rớt xuống

Cái túi may quá to so với yêu cầu của con chim, người anh sẽ mang nhiều kim cương, vàng bạc về khiến chim không thể bay được, rơi xuống biển.

- “Cây khế” kể về chuyện người em hiền lành được báo đáp xứng đáng và người anh tham lam phải chịu kết cục thê thảm khi cùng được chim trả công sau khi ăn khế. Đây là câu chuyện về bài học đền ơn đáp nghĩa, niềm tin ở hiền sẽ gặp lành và may mắn của nhân dân.

- Em thích nhất chi tiết chim đưa người em đến đảo hoang ngoài biển với nhiều loại đá quý, vàng bạc, kim cương lấp lánh, đủ màu sắc. 

Cây khế là một trong những câu truyện cổ tích Việt nam được nhiều người yêu thích, đây là một trong những bài học giáo dục cho con người. Với những yếu tố thần kỳ đưa vào câu truyện, tác giả dân gian muốn đem đến một bài học nhẹ nhàng cho con người về tình yêu thương cho gia đình, sự lương thiện, thật thà.

Trong truyện, em thích nhất chi tiết: Khi chim lạ đến ăn khế, câu nói của chim chính là điểm đáng chú ý nhất để lại nhiều suy nghĩ trong người đọc: “Ăn một quả, trả cục vàng, may túi ba gang đem đi mà đựng”. Người em tốt bụng chỉ nghĩ chim nói vậy để được ăn khế thôi, nên cũng không suy nghĩ đến chuyện chim sẽ thực hiện đúng lời hứa của mình. Nhưng thật bất ngờ khi mấy hôm sau chim đã quay lại và đưa người em đến hòn đảo vàng bạc như đúng là lời hứa mà chim đã nói vậy. Đó là một điều đáng khen ngợi về đức tính biết giữ lời hứa và trả ơn cho người đã giúp đỡ mình.

- Cây khế kể về câu chuyện xoay quanh 2 người anh em trong 1 nhà nhưng có tính cách đối lập nhau. Người em hiền lành, chăm chỉ, tốt bụng, trung thực được hưởng hạnh phúc, ấm no, còn người anh xấu xa, tham lam, độc ác thì nhận hậu quả nặng nề. Qua đó, tác giả dân gian thể hiện niềm tin vào chân lí ở hiền gặp lành, gieo gió gặt bão trong cuộc sống.

- Chi tiết em thích:

+ Chi tiết con chim chở người em đến hòn đảo toàn đá trắng, đá xanh, đá đỏ, đá ngũ sắc

+ Chi tiết người anh xấu xa rơi xuống biển, bị sóng cuốn đi cùng tay nải vàng và châu báu

Ngày xưa ở một nhà kia có hai anh em, cha mẹ mất sớm để lại cho một khối gia tài. Vợ chồng người anh tham lam giành hết chỉ chừa lại cho người em một gian nhà lụp xụp, trước cửa có một cây khế ngọt. Vợ chồng người em chăm chỉ làm ăn và chăm sóc cây khế chu đáo. Đến mùa khế ra rất nhiều quả. Bỗng một hôm có con chim lạ đến ăn khế. Vợ chồng người em than thở và chim lạ liền bảo người em may túi ba gang để chim trả ơn. Hôm sau, chim đưa người em ra đảo lấy vàng và trở về. Từ đó, người em trở nên giàu có. Người anh hay tin, lân la đến dò hỏi và đổi cả gia tài của mình để lấy túp lều cùng cây khế. Đến mùa khế chín, chim đại bàng lại đến và cũng ngỏ ý sẽ trả ơn. Người anh vì tham lam nên đã may túi to để dựng được nhiều vàng. Trên đường đi lấy vàng về vì quá nặng nên người anh đã bị rơi xuống biển và chết.

Gia đình nọ có hai anh em, cha mẹ mất sớm và để lại cho anh em một khối gia tài. Vợ chồng người anh tham lam giành hết chỉ chừa lại cho người em một mảnh vườn nhỏ có cây khế. Vợ chồng người em chăm chỉ làm ăn và chăm sóc cây khế chu đáo. Đến mùa khế ra rất nhiều quả. Bỗng một hôm có con chim lạ đến ăn khế. Người em than khóc và đại bàng liền bảo người em may túi ba gang để chim trả ơn. Chim đưa người em ra đảo lấy vàng và người em trở nên giàu có nhất vùng.

Người anh hay tin, lân la đến dò hỏi và đổi cả gia tài của mình để lấy mảnh vườn có cây khế. Đến mùa khế chín, chim đại bàng lại đến và cũng ngỏ ý sẽ trả ơn. Người anh vì tham lam nên đã may túi to để dựng được nhiều vang. Trên đường đi lấy vàng về vì quá nặng nên người anh đã bị rơi xuống biển và chết.

Câu chuyện kể về hai anh em trai xoay quanh cây khế ngọt. Người anh là kẻ lười biếng lại tham lam, đã chiếm hết gia sản, đuổi vợ chồng người em ra khỏi nhà, chỉ cho một túp lều cũ và cây khế ngọt. Tuy vậy, hai vợ chồng người em vẫn làm việc chăm chỉ, không một lời kêu ca. Năm ấy, khế rất sai trái, nên đã thu hút một con chim lớn đến ăn. Để trả công cho hai vợ chồng, nó đã chở người em ra đảo dấu rất nhiều vàng. Nhờ thế, hai vợ chồng người em được sống cuộc sống giàu sang và hạnh phúc. Người anh thấy thế, lòng tham nổi lên, đòi đổi hết gia sản lấy cây khế. Sau đó, hắn bắt chước người em kêu ca với chim và được chở ra đảo giấu vàng. Tuy nhiên, do quá tham lam, hắn nhặt quá nhiều vàng bạc, khiến chim khó bay nổi, lại gặp mưa dông nên rơi xuống biển, bị sóng cuốn trôi. Thật đáng đời cho kẻ gian ác.

- Từ ngữ chỉ không gian – thời gian trong truyện cổ tích “Cây khế”: 

+ Thời gian: ngày xửa ngày xưa. 

+ Không gian: ở một nhà kia. 

- Ý nghĩa: có ý phiếm chỉ không gian, thời gian xảy ra câu chuyện, nhằm đưa người đọc vào thế giới hư cấu thuận lợi hơn. 

Truyện cổ tích thường mở đầu bằng những từ ngữ quen thuộc chỉ thời gian trong quá khứ, không gian không xác định. Các từ ngữ đó trong truyện cây khế: Ngày xửa ngày xưa.

- Các từ ngữ quen thuộc chỉ thời gian trong quá khứ, không gian không xác định trong truyện Cây khế là:

+ Từ chỉ thời gian trong quá khứ không xác định: "ngày xửa ngày xưa"

+ Từ chỉ không gian không xác định: "ở một nhà kia"

- Nhận xét: đây là công thức mở đầu, có ý nghĩa phiếm chỉ không gian và thời gian - nơi xảy ra câu chuyện, nhằm đưa người đọc vào một thế giới giới hư cấu

- Con chim đưa hai anh em ra đảo hoang là con vật kì ảo. Vì nó mang 1 số đặc điểm như: 

+ Biết nói tiếng người: “Ăn một quả, trả cục vàng, may túi ba gang, mang đi mà đựng!” 

+ Có phép thần kì, biết chỗ cất giấu của cải, vàng bạc, kim cương,…

Con chim đưa hai anh em ra đảo hoang là con vật kỳ ảo.Chim thần nói “ ăn một quả trả một cục vang, may túi ba gang mang đi mà đựng”. Lời nói của chim tưởng đâu là bâng quơ nhưng người em tin là thật và đã thức đêm chuẩn bị chiếc túi ba gang như lời chim dặn. Sáng hôm sau, con chim đến chở người em ra đảo, một hòn đảo có rất nhiều vàng. Tác giả dân gian xây dựng tình huống truyện cùng với yếu tố kỳ ảo chim thần vi để cho người nhân vật người em được nhận một món quà vô cùng giá trị, nhưng đó cũng là những gì vợ chồng người em xứng đáng nhận được. Đây cũng là lời khẳng định cho một giá trị nhân văn rằng: người tốt nhất định sẽ được báo đáp và ở hiền chắc chăn sẽ gặp lành.

- Con chim đưa hai anh em ra đảo hoang là một con vật kì ảo, thuộc danh sách nhân vật có lực lượng thần kì trong thế giới truyện cổ tích, có chức năng ban thưởng cho nhân vật tốt và trừng phạt nhân vật xấu

- Các đặc điểm giúp xác định con chim trong câu chuyện là nhân vật kì ảo:

+ Biết nói tiếng người (trò chuyện với hai anh em)

+ Sở hữu vật thần kì (vàng bạc, châu báu để đổi khế của hai anh em)

+ Có phép thần kì (biết chỗ giấu của cải, vàng bạc)

- Câu nói của con chim lớn: “Ăn một quả, trả cục vàng, may túi ba gang, mang đi mà đựng!” là câu có vần, dễ thuộc, dễ nhớ. 

- Ngày nay, câu “ăn một quả, trả cục vàng” hay “ăn khế, trả vàng” cũng thường được nhân dân dùng để chỉ một việc làm được trả công hậu hĩnh, có kết quả tốt đẹp. 

Trong lời kể của truyện cổ tích, tác giả dân gian thường xen vào những câu có dáng dấp ca dao, tục ngữ, lời có vần dễ thuộc, dễ nhớ. Trong truyện này, cũng có câu như thế "Ăn một quả, trả một cục vàng, may túi ba gang, mang đi mà đựng". Đây là câu nói của chim thần. 

Câu nói có dáng dấp ca dao, tục ngữ, lời có vần dễ thuộc, dễ nhớ là: "Ăn một quả, trả cục vàng, may túi ba gang, mang đi mà đựng"

Nhân vật đã nói câu này là con chim lớn

- Điều kì diệu ở đảo xa: trên đảo toàn đá trắng, đá xanh, đá đỏ, đá ngũ sắc, … toàn những thứ đá trong như thủy tinh và hổ phách đủ các màu. Có hang sâu và rộng, ngoài cửa có nhiều vàng và kim cương. 

- Điều kì diệu này đã giúp cho vợ chồng người em dần trở nên giàu có. 

Đảo xa nơi con chim đưa người em đến có điều gì kì diệu. Đó là hòn đảo xa có rất nhiều vàng. Hai vợ chồng từ đó sống sung túc hơn, có ruộng vườn nhà cửa. Chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo về chú chim phượng hoàng ăn khế trả vàng là một chi tiết đặc sắc trong câu chuyện. Đó là chi tiết li kỳ giúp cho câu chuyện trở nên hấp dẫn và lôi cuốn. Không những thế, thông qua chi tiết này, tác giả dân gian thể hiện một triết lý sâu sắc. Chỉ cần chăm chỉ, ở hiền ắt sẽ gặp lành. Vợ chồng người em là biểu tượng của người dân lao động xưa luôn chăm chỉ, chịu thương chịu khó và hiền lành nên đã đạt được thành quả tốt đẹp.

- Điều kì diệu nơi đảo xa con chim đưa người em đến là:

+ toàn đá trắng, đá xanh, đá đỏ, đá ngũ sắc

+ có một cái hang toàn các thứ đá trong như thủy tinh và hổ phách đủ các màu

+ ở ngoài hang có đầy vàng và kim cương

- Điều kì diệu này đã giúp hai vợ chồng người em trở nên giàu có

Trong truyện, hai nhân vật người anh và người em luôn đối lập nhau về hành động. Sự đối lập đó là:

- Người anh: Nhân vật người anh trong câu chuyện cổ tích Cây khế là hình ảnh tiêu biểu cho những kẻ tham lam, ích kỉ.

Người anh là người ích kỉ và keo kiệt, khi cha mẹ qua đời anh ta đã chiếm hết mọi ruộng đất và chỉ để lại cho người em mỗi túp lều và cây khế. Bao nhiêu ruộng đất chiếm được, anh ta cho cày thuê nên ngày càng giàu có hơn. Bộ dáng tham lam của anh ta khi tranh ruộng đất với em mình thật khác hẳn với bộ dáng anh ta xun xoe, nịnh nọt người em đổi cho cây khế ngọt để lấy vàng. Anh ta mặc bộ quần áo thùng thình, vai khoác chiếc túi mười hai gang cùng cái bụng phệ loay hoay leo lên lưng chim ra đảo lấy vàng. Nhìn thấy nhiều vàng trên đảo, đôi mắt híp của anh ta sáng rực lên, bộ dạng hấp tấp, tham lam vơ vét, cố ních, cố nhét vào túi và ì ạch vác túi vàng nặng trĩu trên vai leo lên lưng chim để trở về. Nhưng rồi cuối cùng con người tham lam, ích kỉ ấy đã chới với trên lưng chim rồi lăn xuống biển.

Cái chết của người anh là lời cảnh báo cho những kẻ tham lam, chỉ muốn ăn mà không muốn làm, sống cạn tình nghĩa.

- Người em: Nhân vật người em trong câu chuyện cổ tích Cây khế là hình ảnh tiêu biểu cho những người tốt bụng, thật thà, lương thiện

Người em hiền lành, tốt bụng và rất yêu mến anh trai của mình. Khi cha mẹ qua đời, nhà cửa ruộng vườn đều thuộc về anh. Người em chỉ có một túp lều nhỏ và một cây khế ở cuối vườn. Biết phận mình là em nên không dám đòi hỏi gì hơn, người em chỉ ngày ngày chắm chút cho cây khế, mong cây đơm quả ngọt. Điều may đến, người em được chim lạ đưa đi lấy vàng và có một cuộc sống sung túc. Vì tốt bùng, thật thà nên người em đã chia sẻ câu chuyện của mình với mọi người và đặc biệt là anh trai của mình. Khi anh trai nổi long tham muốn đổi gia tài của mình để lấy cây khế ngọt, người em cũng sẵn sàng chia sẻ điều đó với anh trai của mình. 

Hai vợ chồng người em được sống sung túc hơn, có ruộng vườn nhà cửa là cái kết có hậu cho những người "ở hiền gặp lành".

Từ những kết cục khác nhau đối với người anh và người em, tác giả dân gian muốn gửi gắm bài học: 

+ Cần phải luôn chăm chỉ, cần mẫn lao động thì mới có được thành quả tốt

+ Hiền lành, tốt bụng thì sẽ được đền đáp xứng đáng.

+ Quá tham lam thì sẽ phải gánh chịu hậu quả.

+ Hãy giúp đỡ người khác khó khăn hơn mình.

Từ những kết cục khác nhau đối với người anh và người em, tác giả dân gian muốn gửi gắm bài học về đền ơn đáp nghĩa, niềm tin ở hiền sẽ gặp lành và may mắn đối với tất cả mọi người. Câu truyện ăn khế trả vàng còn mang tính giáo dục cho trẻ nhỏ để hình thành những đức tính tốt cho cuộc sống sau này.

- Kết cục khác nhau của người anh và người em:

+ Người anh: rơi xuống biển, bị ngọn sóng cuốn đi với tay nải vàng và châu báu đầy người

+ Người em: được sống cuộc sống hạnh phúc, giàu có

⇒ Tác giả dân gian thể hiện mong muốn về một xã hội công bằng, người tốt sẽ được báo đáp, kẻ xấu thì bị trừng trị.

⇒ Từ đó gửi gắm bài học:

+ cần phải chăm chỉ làm việc, không được lười biếng

+ cần phải trung thực, sống giàu tình yêu thương, biết giúp đỡ người khác, không được tham lam, ích kỉ

Sau khi bị rơi xuống biển, người anh trôi dạt vào bờ. Tỉnh lại được người dân cứu giúp và đưa trở về nhà trong tình trạng thê thảm. Từ đó, người anh hiểu ra hậu quả do thói tham lam gây nên và sống tử tế, nhân hậu hơn. Chứng kiến người anh đã thức tỉnh, người em trai hết lòng giúp đỡ anh vực dậy, cùng nhau chia ruộng đất, lao động cần mẫn, chăm chỉ và yêu thương nhau hơn xưa. Thấm thoát cả hai anh em cùng trở nên khá giả. Họ đã bàn với nhau để dành một phần riêng thóc gạo giúp đỡ những người nghèo khổ. Tiếng lành đồn xa, ai ai cũng yêu quý hai anh em nhà ấy.

Một hôm người anh nghe mọi người trong vùng bàn tán xôn xao về sự giàu có bất ngờ của người em.. Sau khi nghe ngóng được toàn bộ câu chuyện, như một giấc mơ, anh vội vàng  đề nghị người em đổi cả gia tài của mình để lấy cây khế của. Người anh làm đúng như người em đã làm, chăm sóc cây khế đến ngày hái quả. Hôm ấy, cả đàn chim Thần đến ăn khế. Người anh ngồi dưới gốc cây giả vờ than khóc. Quả nhiên con chim đầu đàn bảo người anh hãy mang túi ba gang để đựng vàng. Người anh chợt nghĩ, dại gì không may túi lớn hơn để đựng được nhiều vàng. Do đó, người anh đã may túi 12 gang. Đến đảo, hắn thấy vàng bày la liệt, hắn tha hồ hốt đầy túi và nhét thêm vào người. Trên đường về giữa biển,  chim mỏi cánh van nài người anh bỏ bớt. Hắn tiếc  quá không bỏ được, chim không thể gượng nổi chao nghiêng cánh. Thế là người anh cùng túi vàng rơi xuống và không còn biết gì nữa cả.

Tỉnh lại người anh thấy mình nằm trên một hòn đảo. Có lẽ hắn đã bị sóng đánh dạt vào bờ. Trải qua sự việc này, người anh thấy mình thật dại dột đã để lòng tham làm mờ lí trí, hắn đã rút ra được bài học đích đáng cho mình. Từ đó, hắn phải sống cô đơn, lẻ loi trên hoang đảo đến suốt đời.

- Nhắc lại kết thúc hiện đang có của câu chuyện cây khế

+ Người em: sống hạnh phúc, giàu có cùng vợ ở làng

+ Người anh: bị rơi xuống biển, sóng lớn nhấn chìm rồi mất tích

- Tạo ra một kết thúc mới nối tiếp cho nhân vật. Gợi ý:

+ Người anh: không chết mà được sóng đưa vào bờ, nhận thức được sai lầm của mình và làm lại cuộc đời, trở nên chăm chỉ, lương thiện nên được mọi người yêu quý

+ Người em: ra khơi tìm anh trai, đưa anh trở về nhà và chăm sóc chú đáo, người anh xấu hổ và nhận ra sai lầm của bản thân, quyết tâm thay đổi trở thành người anh tốt