Đề thi THPT môn Ngữ văn năm 2026 có lời giải

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc văn bản:

(1) Năm 1440, tại một xưởng cơ khí nhỏ nằm lọt thỏm giữa thành phố Mainz nước Đức, Johannes Gutenberg phát minh ra máy in. [...]

(2) Trước năm 1440, tri thức là một dạng tài sản bị giam cầm. Nó nằm im lìm trong các thư viện, tu viện hay sau những cánh cổng sắt của các lâu đài, được lưu giữ trên những cuốn sách chép tay bằng da cừu mà giá trị của mỗi cuốn có thể đổi ngang một trang trại trù phú. Sự

khan hiếm đó không phải là ngẫu nhiên, nó là một trật tự được thiết lập. Khi việc sao chép một văn bản đòi hỏi hàng nghìn giờ lao động thủ công của các tu sĩ, tri thức mặc nhiên trở thành đặc quyền của tầng lớp tinh hoa. Dân chúng không có quyền tiếp cận văn bản gốc, và do đó, họ không có quyền nghi ngờ.

(3) Phát mình của Gutenberg phá vỡ sự độc quyền đó bằng một khái niệm mang tính cách mạng: sự nhân bản công nghiệp của tri thức.

(4) Lần đầu tiên trong lịch sử, tư tưởng của một con người có thể tách rời khỏi thể xác họ và nhân ra hàng ngàn bản sao với chi phí thấp. Sách bắt đầu tràn xuống đường phố. Những ý tưởng, cả vĩ đại lẫn nguy hiểm, bắt đầu thẩm thấu vào đại chúng. William Shakespeare được hậu thế tôn vinh là đại văn hào không chỉ bởi tài năng của ông, mà còn bởi ông sống đúng vào điểm rơi của công nghệ in ấn. Nếu không có những bản in First Folio¹ được xuất bản năm 1623, những vở kịch kinh điển như Macbeth hay Hamlet có lẽ đã tan biến vào hư không ngay sau khi tấm màn nhung của nhà hát Globe khép lại."

(5) Sức mạnh của máy in không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn văn hóa, nó trở thành thước đo cho vận mệnh các quốc gia. Một sự phân hóa rõ rệt bắt đầu xuất hiện trên bản đồ thế giới. Những quốc gia phương Tây như Anh, Hà Lan hay Đức, nơi chấp nhận các phiên bản cải tiến sau này của máy in Gutenberg và để chúng vận hành hết công suất, đã chứng kiến sự bùng nổ chưa từng có về dân trí và khoa học. Tri thức không còn bị độc quyền, nó trở thành nhiên liệu cho Phục Hưng và Cách mạng Công nghiệp, giúp con người phát minh ra động cơ hơi nước và điện.

(6) Ngược lại, ở phía bên kia Địa Trung Hải, các Sultan² của Đế quốc Ottoman hùng mạnh đã đưa ra một quyết định định mệnh khi cấm in ấn bằng tiếng Ả Rập và Thổ Nhĩ Kỳ trong suốt gần 300 năm, vì lo sợ sự lan truyền của những tư tưởng “lệch lạc”. Hậu quả là trong khi châu Âu đang tranh luận sôi nổi về vật lý và thiên văn học trên những trang báo in, thì một đế chế từng là trung tâm văn minh của thế giới lại dần chìm vào sự trì trệ và lạc hậu. Sự thiếu vắng hạ tầng nhân bản tri thức khiến tỷ lệ biết chữ tại đây dậm chân tại chỗ ở mức dưới 5% trong suốt nhiều thế kỷ. Họ bỏ lỡ hoàn toàn chuyến tàu của Cách mạng Khoa học và kỷ nguyên Khai sáng, đơn giản vì các ý tưởng đột phá không có cơ hội được sao chép, lan truyền để tạo ra sự cộng hưởng trí tuệ.

(CODE VÀ CÁT - Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới, Phan Tuấn, NXB Thế giới, 2026, tr.8-10)

¹ Tuyển tập kịch đầu tiên của William Shakespeare.

² Người nắm quyền lực tối cao ở Đế quốc Ottoman.

Câu 1. Theo văn bản, trước năm 1440, tri thức được lưu giữ ở đâu?

Câu 2. Chỉ ra câu văn chứa đựng bằng chứng về vai trò của máy in đối với tác phẩm của William Shakespeare trong đoạn (4).

Câu 3. Anh/Chị hiểu như thế nào về nghĩa của cụm từ tài sản bị giam cầm (đoạn 2) và từ nhiên liệu (đoạn 5) được tác giả sử dụng khi nói về tri thức trước và sau năm 1440?

Câu 4. Nhận xét về mối liên hệ giữa luận đề và các luận điểm trong văn bản.

Câu 5. Trong bối cảnh cần có những đột phá về khoa học công nghệ hiện nay, từ góc nhìn của người trẻ, theo anh/chị, cần sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như thế nào để tạo nên sự cộng hưởng trí tuệ?

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm) Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk,... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Câu 2 (4,0 điểm) Anh/Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ sau:

NHỮNG CHIẾC LÁ

Nguyễn Đình Thi

Chiều lạnh cóng, vườn cây vắng tanh, gió thổi bay lao xao, những chiếc lá rụng trên mặt cỏ

Những chiếc lá nâu, đen, rách quăn queo

Đâu những ngày xuân, chúng ta xòe biếc đón về ríu rít những đàn chim.

Những buổi trưa hè, chúng ta um tùm che mát cho người đi đường mồ hôi nhễ nhại.

Những chiều thu nhẹ trong, chúng ta thắp vàng trên đầu bao đôi người yêu.

Đến hôm nay, gió bấc đã rút chúng ta, ném xuống đất bụi.

Chiều lạnh cóng, những chiếc lá rụng bay lao xao trong vườn cây.

Ai bé nhỏ vừa đi tới.

Giữa gió buốt, chủ bé lụi hụi xuýt xoa, loạt xoạt, loạt xoạt, chiếc chổi tre quét trên mặt cỏ.

Sắp tối rồi. Chú bé ôm từng ôm lá nén vào chiếc bao tải dần căng phồng.

Đi đâu, chú bé vác bao tải to, trên con đường đầu ô bụi bặm.

Đây rồi, dưới mái bếp tranh, chú bé ngồi vốc từng nắm lá khô nhóm lửa, đặt nồi đợi mẹ đi làm về.

Khỏi hắc hắc thơm thơm bay lên.

À, à, vậy chứ, vậy chứ, - những chiếc lá reo phù phù, nhảy nhót.

(Thơ Nguyễn Đình Thi, NXB Kim Đồng, 2025, tr.87-88)

Đáp án

Phần I. Đọc hiểu 

Câu 1.

Theo văn bản, trước năm 1440, tri thức được lưu giữ ở: các thư viện, tu viện, sau những cánh cổng sắt của các lâu đài (dưới dạng các cuốn sách chép tay bằng da cừu).

Câu 2.

Câu văn chứa đựng bằng chứng là: “Nếu không có những bản in First Folio được xuất bản năm 1443, những vở kịch kinh điển như Macbeth hay Hamlet có lẽ đã tan biến vào hư không ngay sau khi tấm màn nhung của nhà hát Globe khép lại.”

Câu 3.

- “Tài sản bị giam cầm” (đoạn 2): là cách nói ẩn dụ chỉ tri thức trước năm 1440 bị giới hạn trong phạm vi nhỏ, không được phổ biến rộng rãi đến công chúng, chỉ thuộc về tầng lớp tinh hoa và những người có điều kiện tiếp cận.

- “Nhiên liệu” (đoạn 5): là cách nói ẩn dụ chỉ vai trò thúc đẩy, tạo động lực mạnh mẽ của tri thức đối với sự phát triển của xã hội. Khi được phổ biến rộng rãi nhờ máy in, tri thức trở thành nguồn lực quan trọng giúp thúc đẩy thời kỳ Phục Hưng, Cách mạng Khoa học và Cách mạng Công nghiệp.

=> Hai hình ảnh đã làm nổi bật sự thay đổi vị thế của tri thức: từ chỗ bị giam giữ, độc quyền trở thành nguồn sức mạnh thúc đẩy sự phát triển của nhân loại.

Câu 4.

HS dựa vào nội dung văn bản, chi tiết được đưa và nêu cách hiểu phù hợp.

Gợi ý: Mối liên hệ giữa luận đề và các luận điểm:

- Luận đề: Sức mạnh của công nghệ trong việc giải phóng, nhân bản và lan truyền tri thức, từ đó xoay chuyển, định hình vận mệnh của các quốc gia và nền văn minh thế giới.

- Các luận điểm triển khai luận đề:

+ Trước năm 1440, tri thức bị độc quyền và khó tiếp cận.

+ Máy in Gutenberg phá vỡ sự độc quyền ấy bằng khả năng nhân bản tri thức hàng loạt.

+ Máy in góp phần bảo tồn và lan truyền các giá trị văn hóa.

+ Sức mạnh của máy in trở thành thước đo cho vận mệnh của các quốc gia.

=> Các luận điểm được sắp xếp phù hợp, từ đó làm sáng tỏ và tăng sức thuyết phục cho luận đề.

Câu 5.

HS dựa vào nội dung văn bản, chi tiết được đưa và nêu cách hiểu phù hợp.

Gợi ý: Trong bối cảnh cần những đột phá về khoa học công nghệ hiện nay, người trẻ cần sử dụng AI để tạo nên sự cộng hưởng trí tuệ bằng cách:

- Chủ động khai thác AI như một công cụ hỗ trợ học tập, nghiên cứu và sáng tạo tri thức mới.

- Kết hợp giữa kiến thức của bản thân với khả năng xử lí dữ liệu nhanh của AI để nâng cao hiệu quả làm việc.

- Rèn luyện tư duy phản biện, kiểm chứng thông tin thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào AI.

- Tuân thủ các nguyên tắc đạo đức số, sử dụng AI có trách nhiệm, tôn trọng bản quyền và quyền riêng tư.

- ...

Phần II. Viết

Câu 1. (2 điểm)

a. Bảo đảm yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

c. Viết đoạn văn bảo đảm các yêu cầu: Lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng, trình bày ý phù hợp theo bố cục của đoạn văn nghị luận.

Bài làm có thể triển khai theo nhiều cách, sau đây là gợi ý của Tuyensinh247.com

1. Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề nghị luận: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

2. Thân đoạn:

a. Giải thích

“Steve Jobs Việt Nam” là cách nói hình tượng, chỉ những người có tài năng, tư duy sáng tạo, khả năng đổi mới, tạo ra những sản phẩm, công nghệ hoặc đem lại giá trị có ích cho quốc gia và thế giới.

b. Bàn luận

Vai trò của những “Steve Jobs Việt Nam”:

- Thúc đẩy sự phát triển của đất nước trong thời đại số.

- Nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của đất nước trong thời đại số.

- Truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về tinh thần sáng tạo, khởi nghiệp và cống hiến.

Đưa ra giải pháp “Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?”

* Với cá nhân mỗi người trẻ

+ Nuôi dưỡng đam mê, khát vọng sáng tạo và tinh thần cống hiến.

+ Chủ động học tập, nghiên cứu khoa học, làm chủ công nghệ.

+ Dám nghĩ, dám làm, chấp nhận thử thách để theo đuổi ý tưởng.

* Với gia đình, nhà trường

+ Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực

+ Khuyến khích người trẻ học hỏi, sáng tạo

+ Phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu và tài năng

* Về phía xã hội:

+ Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học, công nghệ và các quỹ hỗ trợ khởi nghiệp

+ Chế độ phúc lợi hấp dẫn, thu hút nhân tài.

HS lấy dẫn chứng phù hợp

- Mở rộng: Phê phán những người sống thụ động, thiếu ý chí vươn lên, ngại đổi mới

3. Kết đoạn

Khẳng định lại vấn đề nghị luận.

Câu 2. (4 điểm)

a. Bảo đảm yêu cầu về hình thức, dung lượng của bài văn

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận.

c. Viết bài văn nghị luận đảm bảo các yêu cầu: Lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ỷ phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

Bài làm có thể triển khai theo nhiều cách, sau đây là gợi ý của Tuyensinh247.com

1. Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận

2. Thân bài

a. Phân tích nội dung:

* Hình ảnh những chiếc lá trong dòng chảy thời gian và quy luật thiên nhiên

- Cảnh mùa đông hiện tại: "chiều lạnh cóng", "vườn cây vắng tanh", lá hiện lên với vẻ tàn úa "nâu, đen, rách quăn queo". Đây là giai đoạn cuối của một vòng đời.

- Hồi tưởng về quá khứ của lá: mùa xuân đón chim chóc, mùa hè che mát cho con người, mùa thu thắp vàng cho lứa đôi.

- Quy luật của tạo hóa"gió bắc đã rứt chúng ta, ném xuống đất bụi". Sự chia lìa, tan tác là điều không thể tránh khỏi của tạo hóa.

* Bức tranh cuộc sống và sự hồi sinh của ngọn lửa

- Hình ảnh chú bé: "bé nhỏ", "lụi hụi", "xuýt xoa". Giữa cái lạnh giá của thiên nhiên, sự xuất hiện của con người mang lại hơi ấm của sự sống.

- Hành động lao động: Chú bé quét lá, gom lá vào bao tải. Những chiếc lá tưởng chừng bỏ đi nay lại trở nên có ích qua bàn tay lao động.

- Không gian gia đình: "mái bếp tranh", "đợi mẹ đi làm về". Một khung cảnh bình dị, ấm áp tình mẫu tử.

- Những chiếc lá khô trở thành nhiên liệu nhóm lửa. Chúng không mất đi mà hóa thân thành ngọn lửa, thành khói thơm, thành hơi ấm để nấu chín nồi cơm.

- Hình ảnh nhân hóa: Lá "reo phù phù, nhảy nhót". Cái chết của lá không phải là kết thúc, mà là sự bắt đầu của một giá trị mới: sự ấm áp và hạnh phúc gia đình.

- Liên hệ bản thân: Bài học về sự trân trọng những điều nhỏ bé và ý thức về sự cống hiến cho cuộc đời.

b. Giá trị nghệ thuật:

- Xây dựng hình tượng chiếc lá giàu ý nghĩa biểu tượng: Chiếc lá vừa là hình ảnh thực của thiên nhiên vừa tượng trưng cho con người trong hành trình sống và cống hiến.

- Sử dụng linh hoạt các biện pháp tu từ: Nhân hoá, ẩn dụ, điệp cấu trúc, đan xen giữa quá khứ và hiện tại,..

- Kết hợp hài hòa giữa tự sự, miêu tả và biểu cảm

- Ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh: Nhiều từ láy gợi hình, gợi cảm: "lao xao", "lụi hụi", "xuýt xoa", "loạt xoạt". Ngôn ngữ gần gũi nhưng giàu sức biểu đạt.

- Giọng điệu nhẹ nhàng mà sâu lắng.

3. Kết bài: Khẳng định lại vấn đề nghị luận.