Đẽo
Nghĩa & Ví dụ
1.
động từ
Đưa nhanh dụng cụ có lưỡi sắc vào khối rắn (gỗ, đá) để làm đứt rời từng phần nhỏ, nhằm tạo ra một vật có hình thù nhất định.
Ví dụ:
Thợ mộc đẽo gỗ theo đường phấn để ra đúng khuôn.
2.
động từ
(kng.). Bòn lấy dần.
Nghĩa 1: Đưa nhanh dụng cụ có lưỡi sắc vào khối rắn (gỗ, đá) để làm đứt rời từng phần nhỏ, nhằm tạo ra một vật có hình thù nhất định.
1
Học sinh tiểu học
- Ông thợ dùng dao đẽo khúc gỗ thành chiếc thuyền đồ chơi.
- Ba đẽo cây bút chì cho em viết nét rõ hơn.
- Chú mộc đẽo miếng gỗ vuông để làm chân bàn.
2
Học sinh THCS – THPT
- Người nghệ nhân kiên nhẫn đẽo khúc gỗ thô, dần lộ ra hình con hạc.
- Anh bạn mang dao nhỏ đẽo cán diều, mong nó bay ổn định hơn.
- Tiếng đục đẽo vang đều trong xưởng, bụi gỗ bay mờ ánh nắng.
3
Người trưởng thành
- Thợ mộc đẽo gỗ theo đường phấn để ra đúng khuôn.
- Anh ta đẽo từng lát mỏng, để thớ gỗ tự kể câu chuyện của mình.
- Người thợ đá lặng lẽ đẽo khối cẩm thạch, tìm khuôn mặt ẩn bên trong.
- Đẽo sai một nhát, hình dáng mong muốn có thể lệch hẳn đi.
Nghĩa 2: (kng.). Bòn lấy dần.
Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp
1
Ngữ cảnh sử dụng
- Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Thường dùng khi nói về việc tạo hình từ gỗ hoặc đá.
- Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Ít phổ biến, trừ khi mô tả quy trình thủ công hoặc nghệ thuật.
- Trong văn chương / nghệ thuật: Có thể dùng để tạo hình ảnh sinh động về quá trình sáng tạo.
- Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Thường gặp trong ngành điêu khắc, mộc, hoặc xây dựng.
2
Sắc thái & phong cách
- Thường mang sắc thái trung tính, mô tả hành động cụ thể.
- Phong cách thực tế, thường dùng trong ngữ cảnh kỹ thuật hoặc thủ công.
3
Cách dùng & phạm vi
- Nên dùng khi mô tả quá trình tạo hình từ vật liệu cứng.
- Tránh dùng trong ngữ cảnh không liên quan đến vật liệu cứng hoặc quá trình tạo hình.
- Có thể thay thế bằng từ "tạc" khi nói về điêu khắc nghệ thuật.
4
Lưu ý đặc biệt
- Dễ nhầm lẫn với "tạc" khi nói về điêu khắc, cần chú ý ngữ cảnh.
- Người học dễ quên nghĩa bóng (bòn lấy dần), cần lưu ý khi gặp trong văn cảnh khác.
- Để dùng tự nhiên, cần chú ý đến ngữ cảnh và đối tượng được đẽo.
1
Chức năng ngữ pháp
Động từ, thường làm vị ngữ trong câu.
2
Đặc điểm hình thái – cấu tạo
Từ đơn, không kết hợp với phụ từ đặc trưng.
3
Đặc điểm cú pháp
Thường đứng sau chủ ngữ, có thể làm trung tâm của cụm động từ, ví dụ: "đẽo gỗ", "đẽo đá".
4
Khả năng kết hợp ngữ pháp
Thường kết hợp với danh từ chỉ vật liệu (gỗ, đá), có thể đi kèm với trạng từ chỉ cách thức hoặc mức độ.
