Nguyễn Khoa Điềm đã định nghĩa bằng thơ về đất nước


Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi……Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ.

DÀN BÀI

I. MỞ BÀI

   Đất nước là nguồn cảm hứng chủ đạo trong sáng tác văn học, đặc biệ trong thơ ca hiện đại. Một trong những nhà thơ tiêu biểu của thời kì chống Mĩ Nguyễn Khoa Điềm. Ông đã thể hiện những cảm nhận và suy nghĩ của mình về đất nước trong trường ca Mặt đường khát vọng. Hai mươi chín dòng thơ đầu có thể xem như một số định nghĩa về đất nước qua những hình tượng cụ thể, động, gợi cảm, với giọng thơ sôi nổi, thiếl tha (ghi lại đoạn thơ đề bài),

II. THÂN BÀI

   Hình ảnh đất nước trong đoạn thơ muôn màu muôn vẻ, sinh động lạ thường lắng đọng trong tâm tưởng ta qua những liên tưởng kì thú. ý nghĩa về đất nước được nhà thơ diễn đạt qua chiều dài của thời gian - đất nước đã có từ lâu đời và qua chiều rộng của không gian - đất nước là cội nguồn của dân tộc.

   1. Đất nước đã có từ lâu đời

   a)Không định nghĩa bằng những dữ liệu, những khái niệm trừu tượng, nhưng nhà thơ đã giúp ta cảm nhận ý nghĩa đất nước bằng những điều thật cụ thể, thân thuộc, bình dị. Đất Nước đã có từ ngày đó... qua Sự tích trầu cau, qua truyền thuyết Thánh Gióng:

Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi                                                    

Đất Nước có trong những cái "ngày xửa ngày xưa..." mẹ thường hay kể

Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn                                 

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc.                 

    Sự tích trầu cau biểu hiện tình nghĩa vợ chống gắn bó thuỷ chung. Truyện Thánh Gióng thể hiện tinh thần bất khuất chống xâm lược của dân tộc ta từ thời dựng nước. Qua lời kể của người mẹ thân yêu, tuổi thơ ta thâm nhuần những." tình cảm đầu đời về đất nước thân yêu.

   b) Đất nước còn hình thành những mĩ tục thuần phong. Hình ảnh:

Tóc mẹ thì bới sau đầu,

   Gợi lại cội nguồn dân tộc, là một trong những nét đặc thù của văn hoá Việt Nam không bao giờ bị ngoại lai, dù phải trải qua hàng ngàn năm Bắc thuộc.

   Đất nước cũng hình thành từ lối sống giàu tình nặng nghĩa:

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặng

   gợi nhớ từ câu ca dao:

Tay nâng đĩa muối chấm gừng

Gừng cay muối mặn, xin đừng quên nhau.

   - Theo tiến trình phát triển, dân tộc ta tiến lên nền văn minh nông nghiệp, từ việc xây dựng mái nhà che mưa trú nắng:

   Cái kèo, cái cột thành tên cuộc sống lao động nông nghiệp vất vả để lo cái ăn:

Hạt gạo phải một nắng hai sương, xay, giã, giần, sàng,

Đất Nước có từ ngày đó...                                       

   d) Ý thơ chợt quay về hiện thực đời thường thật cụ thể, gần gũi, gấn bó với mỗi người chúng ta:

Đất là nơi anh đến trường,

Nước là nơi em tấm,        

   Đó cũng là nơi khắc ghi những kỉ niệm riêng tư thơ mộng tuyệt vời:

Đất Nước là nơi ta hò hẹn                                                   

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm .    

Đất nước còn là giang sơn yêu quý qua làn điệu dân ca trữ tình:

Đất là nơi "con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc"          

Nước là nơi "con cá ngư ông móng nước biền khơi"                 

   2. Đất nước là cội nguồn của dân tộc

   a) Cùng với thời gian đằng đãng, hình ảnh đất nước còn trải rộng trong không gian mênh mông, nơi phát sinh và phát triển của cộng đồng dân Việt từ sơ khai qua truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên:

   Lạc Long Quân và Âu Cơ Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng Đất là nơi Chim về...

Nước là nơi Rồng ở.       

Của giống dòng Lạc Việt.

   b) Cho nên đất nước luôn tiềm tàng mối quan hệ máu thịt giữa các thế hệ quá khứ, hiện tại và tương lai.

Những ai đã khuất

Những ai bây giờ 

   Và con cháu mai sau. Tất cả đều ý thức sâu sắc về nguồn gốc tổ tiên, không bao giờ được quên cội nguồn dân tộc:

Hàng năm ăn đâu nằm đâu.       

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày dỗ Tổ

để đoàn kết thành một khối, cùng vun đắp và phái triển cho Đất Nước vẹn tròn tolớn.

III. KẾT BÀI

   Nguyễn Khoa Điềm đã nêu những định nghĩa đa dạng, phong phú về đất nước, từ chiều sâu của văn hoá dân tộc, xuyên suốt chiều dài cùa thời gian lịch sử đến chiều rộng của không gian đất nước.

   Nhà thơ cũng vận dụng rộng rãi các chất liệu văn hoá dân gian, từ ca dao dân ca đến các truyền thuyết lịch sử, từ phong tục, tập quán đến sinh hoạt, lao động cùa dân tộc ta qua những hình ảnh, ngôn ngữ nghệ thuật đậm đà tính dân tộc và giàu trí tuệ.

Xem thêm: Video bài giảng môn Văn học

>> Khai giảng Luyện thi ĐH-THPT Quốc Gia 2017 bám sát cấu trúc Bộ GD&ĐT bởi các Thầy Cô uy tín, nổi tiếng đến từ các trung tâm Luyện thi ĐH hàng đầu, các Trường THPT Chuyên và Trường Đại học.

Bài viết liên quan