Đề thi tham khảo giữa học kì 1 Văn 10 - Đề số 9
I. ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau và thực hiện yêu cầu:
VỊ THẦN ĐIỀM ĐẠM
Tích xưa theo thần thoại Nhật Bản, các vị thần ở trên cõi trời, có một khi cùng tranh nhau quyền bá chủ thế gian. Bất kỳ là vị nào, cũng đều cho mình là quyền lực trên hết tất cả Trời Đất. Các vị thần mới nhất định bầu ra một người làm trọng tài trong cuộc thi, coi ai được làm bá chủ. Vị trọng tài này có trí phán đoán và tính ngay thẳng đặc biệt, lại cũng là người cao tuổi hơn hết.
Trong các vị thần, một vị bước ra và nói:
– Các ngài hãy xem đây, sẽ thấy rõ sức mạnh phi thường của tôi như thế nào.
Tức thời, một ánh chớp lạnh xanh, liền theo đó, tiếng sấm nổ vang, làm rung động cả không trung, dường như cả thế gian đều rung rinh sắp đổ. Các vị thần đều tái mặt. Lúc bấy giờ, không còn một ai còn dám nghĩ rằng mình là người bất khả xâm phạm nữa.
Vị thần Bão Tố bước ra nói:
– Sức mạnh của tôi, còn ghê gớm hơn nữa. Hãy xem dưới kia, cánh đồng mênh mông, lặng lẽ…
Vừa dứt lời, bỗng mặt nước biển dâng lên. Ban đầu từ từ… kế đó sóng nổi gió tung… Nước càng dâng, gió càng lớn, sóng càng to… cuồn cuộn ầm ầm… Chỉ còn có một vùng nước mênh mông trắng xóa. Những ngọn núi cao, sóng đánh lấn riết, không còn thấy mặt. Sóng càng lúc càng cao, gió càng lúc càng lớn, hăm he chìm ngập đến cõi trời. Các vị thần thất sắc, cầu khẩn xin tha. Thần Bão tố vẫy tay một cái: Sóng lặng, gió êm, bấy giờ nước biển lao xao, sóng chạy lăn tăn trên bãi cát.
Các vị thần vừa tỉnh trí hoàn hồn, thì nghe có một giọng nói lanh lảnh cất lên:
– Sức mạnh không phải ở nơi sự phô trương của sức tàn bạo, vì nó chỉ có phá hoại mà không tạo lập. Sức mạnh ở cái khuất phục con người và giữ gìn họ ở trong khuất phục ấy bằng ý muốn của họ. Người ta cảm vì sự dịu dàng mà chịu khuất phục, chứ không phải vì bị khủng khiếp mà chịu khuất phục.
Dứt lời, vị thần Âm nhạc lấy ống tiêu thổi lên một hơi, nhẹ nhàng êm ái như thế nào mà hết thảy các vị thần mê mẩn tâm thần, như ngây, như dại. Tất cả đều như bị sức âm nhạc lôi cuốn vào giấc ngủ thôi miên.
Nhưng có một vị thần thái độ huyền bí, dường như thản nhiên bất động. Vị này không thấy sấm sét mà chói mắt. Sóng bủa, nước dâng cũng không khiến gương mặt trầm tĩnh của ông thay đổi. Mà tiếng nhạc du dương, thâm trầm, huyền ảo kia cũng không cảm động lòng ông chút nào cả.
Vị trọng tài day qua hỏi:
– Ngài có phải bị mù, điếc gì không?
– Không. Tôi thấy và tôi nghe.
– Tại sao Ngài không động lòng. Sấm nổ, nước dâng không làm cho quả tim Ngài dao động lên sao? Nhạc thần, tiêu thánh không làm cho tâm hồn Ngài xao xuyến sao?
– Ngài lầm! Quả tim tôi cũng đập, tâm hồn tôi cũng xao.
– Nhưng sao gương mặt Ngài, tôi không thấy lộ vẻ lo sợ hay vui sướng gì cả?
– Không. Tôi là thần Điềm Đạm. Tôi là kẻ huấn luyện cảm giác. Tôi là kẻ đã làm chủ cảm giác tôi rồi. Còn các Ngài, các Ngài chỉ là những người làm tôi mọi nó vì chính các Ngài đã không thể chế ngự nó.
Có ích gì lo đi chế trị sự vật quanh mình, trong lúc mà, một tiếng nhạc tiêu tao cũng đủ làm cho cái tay cầm sét kia phải rụng rời như rũ liệt..
Còn nói đến uy lực nỗi gì, kẻ có tài mê hoặc người kia, khi thấy nước dâng, nghe sấm nổ, cũng vẫn lao nhao lo sợ như ai..
Các vị thần cúi mặt làm thinh.
Vị trọng tài nói tiếp:
– Quyền bá chủ, là người này. Sức mạnh thật, nơi tâm hồn điềm tĩnh của người này! Hơn cả sự điều khiển sự vật, người này đã khéo léo biết điểu khiển dục tình của mình. Bất kỳ là một thế lực nào, nếu còn bị một thế lực khác đánh ngã, không còn gọi được là sức mạnh nữa. Người này không phô trương những thế lực vô ích như thế, rõ là người có sức mạnh trên hết. Cho dù là những ám thị những dẫn dụ nào, cũng không làm nao núng tâm hồn người này được. Trái lại, người này đã thấy hết, và khéo léo lợi dụng cả thảy để làm tôi mọi cho mình. Nếu các vị tin cậy nơi sự phê phán của tôi, thì tôi xin nói thật: "Vị thần Điềm Đạm này xứng đáng là chúa tể của tất cả chúng ta!".
(Truyện thần thoại Nhật Bản, TheGioiCoTich.Vn)
Xác định ngôi kể, điểm nhìn của truyện.
- Dựa vào người kể chuyện và cách xưng hô để xác định ngôi kể
- Xác định điểm nhìn dựa vào vị trí, phạm vi quan sát và mức độ tham gia của người kể đối với câu chuyện.
- Văn bản được kể theo ngôi thứ ba.
- Điểm nhìn trần thuật chủ yếu là điểm nhìn bên ngoài
Nêu đặc điểm không gian, thời gian của truyện?
- Vận dụng kiến thức về các yếu tố không gian, thời gian nghệ thuật trong truyện thần thoại.
- Chú ý những từ ngữ chỉ địa điểm, phạm vi không gian và thời điểm diễn ra câu chuyện.
- Không gian: Không gian rộng lớn, mang màu sắc thần thoại, trải từ cõi trời đến thế gian, có sự xuất hiện của biển cả, cánh đồng, núi cao...
- Thời gian: Thời gian xưa, không xác định cụ thể, được mở đầu bằng cụm từ “Tích xưa theo thần thoại Nhật Bản”.
Nêu các yếu tố kì ảo trong truyện và tác dụng của chúng?
- Vận dụng kiến thức về yếu tố kì ảo trong truyện thần thoại
- Tìm những nhân vật, sự việc, năng lực vượt khỏi giới hạn của đời sống thực; sau đó xác định tác dụng về nội dung và nghệ thuật.
- Các yếu tố kì ảo tiêu biểu trong truyện:
+ Các vị thần có năng lực siêu nhiên và tranh nhau quyền bá chủ thế gian.
+ Thần có thể tạo ra sấm sét, bão tố, sóng biển với sức mạnh khủng khiếp.
+ Thần Bão Tố chỉ bằng một cái “vẫy tay” đã khiến “sóng lặng, gió êm”.
+ Thần Âm nhạc chỉ thổi một hơi tiêu đã khiến các vị thần “mê mẩn tâm thần, như ngây, như dại”.
+ Thần Điềm Đạm có khả năng làm chủ hoàn toàn cảm giác, dục tình của bản thân, không bị những tác động bên ngoài chi phối.
- Tác dụng:
+ Tạo nên màu sắc huyền thoại, hấp dẫn, kì bí cho câu chuyện.
+ Làm nổi bật sức mạnh phi thường của các vị thần, qua đó tạo tiền đề để so sánh, đối lập các dạng sức mạnh.
+ Góp phần thể hiện bài học: sức mạnh lớn nhất không nằm ở khả năng chế ngự thế giới bên ngoài mà trước hết nằm ở khả năng chế ngự chính bản thân.
Tại sao thần Điềm Đạm lại giành chiến thắng?
- Vận dụng kĩ năng tìm hiểu nguyên nhân, phân tích hành động và lời nói của nhân vật
- Chú ý đến lời nhận xét của vị trọng tài ở cuối truyện.
Thần Điềm Đạm giành chiến thắng vì:
- Ông không bị những sức mạnh bên ngoài chi phối: sấm sét, bão tố, sóng biển hay âm nhạc đều không khiến ông mất đi sự bình tĩnh.
- Ông nhận thức rõ cảm xúc của bản thân: “Quả tim tôi cũng đập, tâm hồn tôi cũng xao” nhưng không để cảm xúc điều khiển mình.
- Ông đã làm chủ cảm giác và dục tình của chính mình, tức là có khả năng tự kiểm soát bản thân. Trong khi các vị thần khác có sức mạnh lớn nhưng lại bị chính cảm xúc của mình khuất phục, thần Điềm Đạm có thể chế ngự chính mình.
Bài học sâu sắc nhất sau khi đọc văn bản trên là gì? Vì sao? (Viết khoảng 8 dòng)
- Vận dụng kĩ năng rút ra thông điệp/bài học từ văn bản
- Lựa chọn một bài học có ý nghĩa nhất với bản thân, sau đó lí giải
Gợi ý: Mỗi người cần học cách làm chủ cảm xúc và giữ sự bình tĩnh trong cuộc sống.
- Vì:
+ Cảm xúc là một phần tự nhiên của con người nhưng nếu không kiểm soát, cảm xúc tiêu cực có thể chi phối suy nghĩ và hành động.
+ Sự bình tĩnh giúp con người suy nghĩ sáng suốt, nhìn nhận vấn đề khách quan và đưa ra quyết định đúng đắn.
+ Làm chủ cảm xúc cũng giúp con người tránh những lời nói, hành động bốc đồng gây tổn thương cho bản thân và người khác.
+ Trong những tình huống khó khăn, người biết kiểm soát bản thân sẽ có bản lĩnh để vượt qua thử thách.
+ Vì vậy, mỗi người cần rèn luyện khả năng nhận diện, điều chỉnh cảm xúc và suy nghĩ trước khi hành động.
II. VIẾT
Viết bài văn (khoảng 600 chữ) ghi lại cảm nghĩ của em sau khi đọc bài thơ:
LẶNG LẼ NHỮNG CON TÀU KHÔNG SỐ
(Tác giả: Lê Anh Phong)
Tàu Không số nên lính mình “không số”
Không quân trang, quân hiệu, quân hàm
Giấu sau màu trang phục thường dân
Lời thề thép: Ra đi là quyết thắng!
Tàu Không số nên lính mình ẩn tích
Không thư từ liên lạc người thân
Bề bộn nhớ thương chia sẻ lo toan
Thao thức chất chồng trang nhật ký.
Tàu Không số ra đi trong lặng lẽ
Trở về trong im lìm
Sóng gió, máu xương những chuyến hải trình
Lòng biển bao la ôm kỷ niệm.
Chục ngàn tấn hàng, trăm chuyến tàu vượt biển
Những con tàu góp lửa với miền Nam
Mà lặng yên như vô tích vô tăm
Dệt “Huyền thoại Đoàn tàu Không số”.
Tàu Không số băng qua thời đạn lửa
Vạch con đường xuyên Việt giữa biển Đông
Tàu Không số đã ghi vào lịch sử
Biểu tượng khiêm nhường của kỳ tích, chiến công.
(Báo Điện tử Hải Quân Việt Nam, ngày 14/ 12/ 2024)
* Chú thích: Nhà thơ Lê Anh Phong sinh năm 1959 tại quê ngoại ở Gia Lạc, Gia Viễn, Ninh Bình; tốt nghiệp Đại học Sư phạm Ngữ văn; hiện nay dạy học và sáng tác tại Hà Nội. Thơ Lê Anh Phong nhiều bài cấu tứ gọn và vững, ngôn ngữ thơ thoáng đạt và biểu cảm.
- Xác định đúng vấn đề nghị luận
- Vận dụng thao tác lập luận giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ và rút ra bài học nhận thức, hành động.
- Kết hợp lí lẽ với dẫn chứng để làm sáng tỏ vấn đề.
- Bố cục bài viết đảm bảo ba phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.
1. Mở bài
- Giới thiệu bài thơ Lặng lẽ những con tàu không số của Lê Anh Phong.
- Nêu cảm xúc chung, đánh giá khái quát
2. Thân bài
a. Giá trị nội dung
* Chủ đề: Ca ngợi lòng yêu nước, sự dũng cảm và những hi sinh thầm lặng của những người lính trên những con tàu không số vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
* Phân tích làm rõ chủ đề:
- Hình tượng những người lính
+ Hiện lên trong hoàn cảnh chiến đấu gian khổ, hiểm nguy, phải đối mặt với nhiều thử thách trên biển.
+ Mang trong mình lòng yêu nước, ý chí kiên cường, tinh thần trách nhiệm với Tổ quốc.
Sẵn sàng hi sinh, cống hiến âm thầm, không màng danh lợi, góp phần làm nên những chiến công quan trọng.
+ Qua đó, người đọc cảm nhận được vẻ đẹp của người lính thời chiến và sự trân trọng, biết ơn của tác giả đối với thế hệ cha anh.
- Hình tượng “những con tàu không số”
+ Là những con tàu âm thầm vận chuyển, chi viện cho chiến trường, gắn với những hành trình đầy gian khổ, nguy hiểm.
+ “Không số” vừa gợi sự bí mật, lặng thầm, vừa trở thành biểu tượng cho những đóng góp không phô trương.
+ Hình tượng con tàu vì thế gắn liền với hình tượng người lính, cùng làm nổi bật sự hi sinh thầm lặng mà lớn lao vì đất nước.
- Cảm xúc, suy ngẫm của người đọc
+ Xúc động, khâm phục trước sự hi sinh của những người lính.
+ Trân trọng giá trị của hòa bình hôm nay.
+ Nhận thức được trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc ghi nhớ quá khứ, biết ơn thế hệ đi trước và sống có trách nhiệm với quê hương, đất nước.
b. Đặc sắc nghệ thuật
- Hình ảnh thơ giàu sức gợi, đặc biệt là hình ảnh “con tàu không số” mang ý nghĩa biểu tượng.
- Những từ ngữ gợi sự âm thầm, lặng lẽ góp phần tạo nên giọng thơ trầm lắng, sâu sắc.
- Các biện pháp nghệ thuật như điệp từ, hình ảnh giàu tính biểu cảm góp phần khắc họa vẻ đẹp của người lính và làm nổi bật chủ đề.
- Giọng thơ trang trọng, xúc động, thể hiện sự trân trọng, biết ơn của tác giả.
3. Kết bài
- Khẳng định lại ấn tượng sâu sắc về bài thơ.
- Khẳng định hình tượng những con tàu không số và những người lính trên tàu





