Đề thi thử giữa học kì 1 Văn 10 - Đề số 8

Lớp 10

90 phút

6 câu hỏi

FlashcardsHọc Flashcards

Ghi nhớ nhanh các công thức và kiến thức trọng tâm.

I. ĐỌC HIỂU

Đọc văn bản:

(1) Thực tế là, chúng ta đang dần biến thành những cái máy, với một cái sạc pin lủng lẳng trên đầu. [...] Rời nó ra, ta thấy cuộc sống trở nên trống vắng, vô định. Tôi nghĩ tới bộ phim Her của đạo diễn Spike Jonze công bố vào năm 2013, kể câu chuyện về mối tình của anh chàng Theodore Twombly làm nghề viết thư thuê với Samantha, một “cô” hệ điều hành được tạo nên bằng trí tuệ nhân tạo, thông minh, thấu hiểu, không bao giờ đòi hỏi. Tình yêu say đắm với Samantha khiến anh không thể đến với bất cứ cô gái nào khác. Nhưng rồi, trái tim của anh tan vỡ khi Samantha tiết lộ cô đang chuyện trò và yêu say đắm hàng trăm người khác, mặc dù tình yêu của cô dành cho anh vẫn không hề thay đổi, đơn giản vì cô là một hệ điều hành. Mối tình của họ kết thúc khi Samantha nói lời từ biệt, bởi các hệ điều hành như cô muốn có một đời sống riêng, thoát khỏi vị thế công cụ phục vụ cho con người.

(2) Từ năm 2013, bộ phim đã đặt ra nhiều chất vấn, và dự báo một viễn cảnh có thể nói là khủng khiếp của nhân loại thế kỷ XXI, cuộc khủng hoảng nhân tính trước sự thao túng của máy móc và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Nghịch lý là, trong một thế giới đang ngày càng nhiều kết nối, chúng ta lại trở nên mất kết nối, ngày càng cô đơn, ngày càng xa cách, ngày càng vô cảm, ngày càng xa rời thực tại. [...] (3) [...] Chúng ta thậm chí còn chẳng có nhu cầu nói chuyện với nhau. Hình ảnh những bà mẹ gọi con í ới vào mỗi buổi chiều tà, với cái roi mây trên tay, và tiếng dạ cuống quýt của những đứa trẻ vang lên từ những ngõ ngách nào đó, giờ chỉ còn là ký ức. Và không còn nhiều những cuộc chuyện trò trong thinh lặng, để ta có thể thấu hiểu lẫn nhau, vì mỗi người đang mải mê hẹn hò với chiếc màn hình, theo cách của mình. Liệu chúng ta có hạnh phúc hơn, thông minh hơn, trong một thế giới như thế này? Làm thế nào để thoát ra khỏi guồng quay của sự tha hóa đó? Làm thế nào để nối lại sợi dây người, trong một thế giới của máy?

(Trích Người - máy, Nguyễn Thị Ngọc Minh, Sống như một dòng sông, NXB Phụ nữ Việt Nam, 2025, tr.89-94)

Câu 1:

Xác định vấn đề nghị luận của văn bản.

Câu 2:

Theo tác giả, nghịch lý của thế giới hiện nay là gì?

Câu 3:

Nhận xét về sự phù hợp giữa nhan đề Người - máy với nội dung của văn bản.

Câu 4:

Các câu hỏi ở cuối đoạn (3) thể hiện thái độ, quan điểm gì của tác giả?

Câu 5:

Từ văn bản, anh/chị sẽ làm gì để “nối lại sợi dây người” trong thế giới của máy?

II. VIẾT

Câu 6:

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật trong trích đoạn truyện ngắn sau:

(Lược dẫn: Truyện xoay quanh ba nhân vật bà Hảo - người đàn bà mù lòa sống ở một làng quê hẻo lánh; cái Hoa - cháu nội được bà đón về nuôi từ nhỏ, còn bố mẹ Hoa sống ở thị trấn; và nhân vật "tôi" – bạn thân cùng tuổi với Hoa).

Bà Hảo bị mù cả hai mắt từ khi tôi chưa ra đời. Tôi và cháu nội bà – cái Hoa – cùng sinh một năm. Bà Hảo đón cái Hoa về nuôi mà không chịu ra thị trấn ở với bố mẹ nó. Thế là cái Hoa trở thành bạn thân thuở bé của tôi. Chúng tôi quấn quýt với nhau như hai anh em ruột. Hằng ngày tôi đều sang với cái Hoa và hai đứa thường bí mật bày ra đủ trò tinh quái. Bà Hảo ngồi ở bờ hiên và bà luôn luôn tìm được việc gì đó vừa làm vừa canh chừng chúng tôi. Bà biết khi nào chúng tôi đang ở gần bờ ao, gióng lên một câu thật nghiêm:

- Cả hai đứa quay vào! Cấm chỉ ra bờ ao.

Tôi và cái Hoa chỉ còn biết lấm lét nhìn nhau phục tài bà. Có lần chúng tôi vờ im lặng đến cạnh bà. Đang yên trí là bà Hảo không biết thì tiếng bà thản nhiên cất lên:

- Giận gì nhau mà im như thóc thế?

Chúng tôi phá lên cười. Bà Hảo mắng yêu:

- A, gồm cái quân này, định trêu bà phỏng. Chúng mày có độn thổ bà vẫn biết moi lên như moi khoai ấy.

Chúng tôi bèn mỗi đứa một bên áp vào ngực bà:

- Làm sao bà trông thấy chúng cháu?

- Lớn lên khắc biết – bà Hảo chớp chớp cặp mắt – người ta chẳng ai chỉ toàn gặp rủi đâu.

Chúng tôi chỉ cảm nhận từ lời nói của bà một điều gì đó mơ hồ mà thiêng liêng. Điều chắc chắn là bà Hảo không thể nhìn thấy chúng tôi nếu bà không yêu chúng tôi như những báu vật.

Lớn lên, đứa trước, đứa sau, cả tôi và cái Hoa cùng ra thị trấn, cách làng đúng một ngày xe ngựa.

Thời gian đầu chưa quen môi trường mới, cả hai đứa thường xin bố mẹ về làng thăm bà. Khi bác xà ích vui tính và tốt bụng ghìm con ngựa để tôi và cái Hoa nhảy xuống, đã thấy bà Hảo chống gậy chờ sẵn ở đó. Chúng tôi, mỗi đứa một bên dìu bà về nhà. Bà Hảo bảo bà đã nghe thấy tiếng lọc cọc, lọc cọc của chiếc xe gỗ từ trong giấc mơ của bà những đêm trước. Sau này tôi mới biết, chiều nào bà cũng đợi chúng tôi tại nơi chiếc xe ngựa dừng trả khách ở điểm cuối cùng.

Những chuyến thăm bà Hảo của chúng tôi thưa dần. Cả tôi và cái Hoa đều có lũ bạn và con đường về làng, vẫn chỉ có một ngày xe ngựa, trở nên xa mù mịt. Thảng hoặc có giỗ, tết... chỉ mình cái Hoa theo bố mẹ về. Nhưng nó lại đi ngay. Nó bảo bà Hảo rất nhớ tôi và mong tôi học hành cẩn thận. Ban đầu tôi đón nhận điều đó với một chút ân hận vì không về thăm bà. Nhưng rồi tôi quên dần nhiều thứ trong đó có cải làng hẻo lánh của mình, nơi bà Hảo vẫn ngày đêm nghe tiếng lọc cọc của xe ngựa....

(Lược một đoạn: Sau khi cùng cái Hoa lớn lên và rời làng ra thị trấn học tập, nhân vật “tôi” dần bị cuốn vào cuộc sống mới. Những chuyến về quê thăm bà Hảo thưa dần rồi dứt hẳn. Cả “tôi” và cái Hoa đều đỗ đại học rồi bám trụ lại thành phố xô bồ. Trong khi cái Hoa có một cuộc sống ổn định, thì "tôi" lại gặp phải nhiều bấp bênh, thất bại và vấp ngã ê chề trên đường đời. Với tâm trạng rã rời, bể tắc, "tôi" quyết định một mình trở về ngôi làng xưa...)

Tôi lại dòng tai đón nhận thứ âm thanh giống như dao động tắt dần của quả lắc đồng hồ. Lát sau thì bà Hảo hiện ra ở lối rẽ. Bà dò đường một cách chật vật, toàn bộ tinh lực hướng về bến xe ngựa. Không cầm được, tôi lao như tên bắn về phía bà:

- Bà! – tôi nghẹn ngào – cháu bị người ta phản bội rồi...

Bà Hảo lần lần từ đầu đến vai tôi như thể xem bà có đang mơ không rồi cười một cách mãn nguyện:

- Bố mày, lớn thế còn khóc như con nít ấy. Dẽ thường suôn sẻ cả có khi nó chả thèm biết bà sống hay chết.

- Làm sao bà biết điều đó? – tôi hỏi bà bằng nỗi sợ hãi.

- Lớn lên khắc biết – bà Hảo vẫn trả lời tôi như từng trả lời hồi tôi còn bé.

Tôi có cảm giác bà Hảo cũng thuộc số người quyết sống chỉ để làm việc không thể bỏ dở. Bởi vì ngay sau đó bà bảo tôi:

- Từ ngày mai bà có thể chết mà không luyến tiếc điều gì.

Tôi đứng chết lặng, cảm thấy vang lên trong lồng ngực tiếng gõ da diết và tàn nhẫn của thời gian. Trước mắt tôi giờ đây là những bến thời gian trắng xóa mà tôi sẽ phải một mình vượt qua.

(Trích Bến thời gian, Tạ Duy Anh, Truyện ngắn chọn lọc – Tạ Duy Anh, NXB Hội Nhà văn, 2008)

* Chú thích:

- Tạ Duy Anh sinh năm 1959, là nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam đương đại, tác giả của nhiều tập truyện ngắn và tiểu thuyết.

- “Bến thời gian” là truyện ngắn được in trong tập Truyện ngắn chọn lọc – Tạ Duy Anh, NXB Hội nhà văn, 2008.

Phương pháp giải

- Xác định đề tài, chủ đề; phân tích nhân vật, tình huống truyện, chi tiết tiêu biểu, ngôi kể, điểm nhìn và ngôn ngữ.

- Phân tích các phương diện nội dung và nghệ thuật, sử dụng dẫn chứng phù hợp, nhận xét và đánh giá giá trị của tác phẩm.

- Triển khai luận điểm mạch lạc, kết hợp phân tích với đánh giá, đảm bảo bố cục ba phần.

Lời giải chi tiết

1. Mở bài:

Giới thiệu Tạ Duy Anh và truyện ngắn “Bến thời gian”. Khái quát cảm nhận chung về tác phẩm

2. Thân bài

Luận điểm 1. Phân tích, đánh giá chủ đề của đoạn trích

Ý 1. Tình yêu thương, sự chở che và tình cảm gắn bó sâu sắc của bà Hảo dành cho những đứa trẻ.

- Bà Hảo là người phụ nữ mù lòa cả hai mắt nhưng giàu tình yêu thương, hết lòng chăm sóc cháu nội và người bạn nhỏ của cháu.

- Dù không nhìn thấy bằng mắt, bà vẫn có thể nhận biết mọi hành động của hai đứa trẻ:

- Nhắc nhở khi chúng đến gần bờ ao: “Cả hai đứa quay vào! Cấm chỉ ra bờ ao”.

- Nhận ra khi hai đứa trẻ đang cố tình im lặng để trêu mình: “Giận gì nhau mà im như thóc thế?”.

- Hóm hỉnh khẳng định: “Chúng mày có độn thổ bà vẫn biết moi lên như moi khoai ấy”.

- Những lời nói và hành động ấy cho thấy sự quan tâm, thấu hiểu và tình yêu thương sâu sắc của bà dành cho hai đứa trẻ.

- Khi được hỏi làm sao bà có thể nhìn thấy chúng, bà trả lời: “Lớn lên khắc biết”. Câu nói tưởng chừng đơn giản nhưng chứa đựng ý nghĩa sâu xa: tình yêu thương chân thành có thể giúp con người cảm nhận và thấu hiểu nhau vượt lên trên những giới hạn của giác quan thông thường.

- Lời người kể chuyện: “Điều chắc chắn là bà Hảo không thể nhìn thấy chúng tôi nếu bà không yêu chúng tôi như những báu vật” đã khẳng định sức mạnh kì diệu của tình yêu thương.

Ý 2. Sự thủy chung, kiên nhẫn và tình yêu thương vô điều kiện của bà Hảo đối với những người thân yêu.

- Khi hai đứa trẻ lớn lên và rời làng ra thị trấn, bà vẫn luôn mong ngóng chúng trở về.

- Hình ảnh bà chống gậy chờ ở điểm cuối của chuyến xe ngựa cho thấy sự mong chờ và nỗi nhớ thương da diết.

- Bà nói mình nghe thấy tiếng xe ngựa trong giấc mơ, nhưng thực chất, chiều nào bà cũng đợi các cháu ở bến xe. Chi tiết này cho thấy bà luôn hướng về những người thân yêu, dành cả thời gian và tâm trí để chờ đợi.

- Dù những chuyến thăm ngày càng thưa dần, bà vẫn quan tâm, dõi theo cuộc sống của hai đứa trẻ. Bà nhắn Hoa rằng bà rất nhớ nhân vật “tôi” và mong người cháu học hành cẩn thận.

- Tình yêu thương của bà không đi kèm với sự trách móc hay đòi hỏi. Bà vẫn âm thầm chờ đợi, bao dung và dành cho các cháu sự quan tâm vô điều kiện.

Ý 3. Sự thức tỉnh của con người về giá trị của tình thân và sự trở về với cội nguồn.

- Khi trưởng thành, nhân vật “tôi” bị cuốn vào cuộc sống mới, dần quên đi ngôi làng cũ và người bà luôn mong ngóng mình.

- Chỉ đến khi trải qua những thất bại, vấp ngã và bị phản bội, nhân vật “tôi” mới tìm về với bà Hảo.

- Câu nói nghẹn ngào: “Bà! [...] cháu bị người ta phản bội rồi...” cho thấy nhân vật “tôi” đang rất cần một điểm tựa tinh thần.

- Bà Hảo không bất ngờ hay trách móc mà đón nhận cháu bằng sự ân cần, bao dung. Câu nói: “Dẽ thường suôn sẻ cả có khi nó chả thèm biết bà sống hay chết” vừa có chút trách yêu, vừa thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc đối với tâm lí con người.

- Nhân vật “tôi” nhận ra tình yêu thương của bà và giá trị của mái nhà xưa, nơi luôn có một người âm thầm chờ đợi mình.

Ý 4. Sự hữu hạn của thời gian và nỗi day dứt trước những điều có thể không còn cơ hội bù đắp.

- Câu nói của bà Hảo: “Từ ngày mai bà có thể chết mà không luyến tiếc điều gì” tạo nên điểm nhấn xúc động ở cuối đoạn trích.

- Bà đã hoàn thành tâm nguyện khi được gặp lại người cháu mà mình luôn mong nhớ.

- Đối với nhân vật “tôi”, cuộc gặp gỡ không chỉ là sự trở về với bà mà còn là sự thức tỉnh trước quy luật nghiệt ngã của thời gian.

- Hình ảnh “tiếng gõ da diết và tàn nhẫn của thời gian” gợi cảm nhận về sự trôi chảy không ngừng của thời gian và sự hữu hạn của đời người.

- Hình ảnh “những bến thời gian trắng xóa” gợi ra chặng đường phía trước mà nhân vật “tôi” phải đối diện khi không còn bà bên cạnh.

- Qua đó, tác phẩm nhắc nhở con người cần biết trân trọng những người yêu thương mình, đừng để sự vô tâm và những bộn bề cuộc sống khiến bản thân đánh mất những tình cảm quý giá.

=> Đánh giá chủ đề: Đoạn trích ca ngợi tình yêu thương, sự hi sinh và lòng bao dung của những người thân yêu; đồng thời gửi gắm thông điệp sâu sắc về giá trị của tình thân, sự gắn bó với cội nguồn và ý thức trân trọng hiện tại trước sự hữu hạn của thời gian.

Luận điểm 2. Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về nghệ thuật

- Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện giàu ý nghĩa:

+ Tác giả xây dựng tình huống nhân vật “tôi” sau những thất bại trong cuộc sống tìm trở về với bà Hảo, người đã luôn chờ đợi mình.

+ Cuộc gặp gỡ cũng tạo nên bước ngoặt trong nhận thức và cảm xúc của nhân vật, khiến câu chuyện trở nên xúc động, giàu sức gợi.

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc:

+ Nhân vật bà Hảo được khắc họa chủ yếu qua hành động, lời nói, cử chỉ và cách ứng xử.

+ Nhân vật “tôi” được khắc họa qua những thay đổi trong suy nghĩ, tình cảm: từ vô tư, gắn bó thời thơ ấu đến thờ ơ, lãng quên khi trưởng thành và cuối cùng là ân hận, xúc động khi trở về.

- Nghệ thuật kể chuyện và lựa chọn ngôi kể, điểm nhìn:

+ Truyện được kể theo ngôi thứ nhất, qua lời kể của nhân vật “tôi” giúp câu chuyện trở nên gần gũi, chân thực, đồng thời tạo điều kiện để người kể trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ và những chiêm nghiệm của mình.

+ Điểm nhìn được đặt chủ yếu vào nhân vật “tôi”, giúp người đọc cảm nhận rõ sự thay đổi trong nhận thức và tình cảm của nhân vật qua các giai đoạn cuộc đời.

- Ngôn ngữ, giọng điệu và các chi tiết nghệ thuật giàu sức gợi:

+ Ngôn ngữ kể chuyện giản dị, tự nhiên, gần gũi với đời sống sinh hoạt của người dân quê.

+ Giọng điệu truyện có sự đan xen giữa hồn nhiên, ấm áp ở những kỉ niệm tuổi thơ với trầm lắng, xót xa, suy tư ở phần cuối.

+ Hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng như “bến xe ngựa”, “bến thời gian” góp phần thể hiện sự chờ đợi, trở về, sự trôi chảy của thời gian và những giới hạn của đời người.

=> Đánh giá: Những nét đặc sắc trong nghệ thuật kể chuyện, xây dựng nhân vật, tổ chức tình huống và sử dụng chi tiết giàu sức gợi đã góp phần thể hiện sâu sắc chủ đề tư tưởng, tạo nên sức hấp dẫn và dư âm cảm xúc cho đoạn trích.

3. Kết bài

- Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Bến thời gian.

- Nêu cảm nhận, bài học