Đề thi thử giữa học kì 1 Văn 10 - Đề số 9
I. ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau:
NỮ THẦN MẶT TRỜI VÀ MẶT TRĂNG
Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng là hai chị em, con của Trời. Công việc của Trời giao phó hàng ngày phải thay phiên nhau đi xem xét thế gian. Bọn khiêng kiệu gồm có hai lớp già và trẻ thay phiên nhau. Gặp phải bọn khiêng kiệu già đi chậm, cô Mặt Trời phải ngồi lâu, ngày ở dưới trần hóa dài ra. Đến lượt bọn trẻ khiêng kiệu đi mau, cô Mặt Trời được chóng công việc về sớm thì ngày ngắn lại.
Cô em Mặt Trăng tính tình nóng nảy không kém gì cô chị làm cho thiên hạ ở mặt đất suốt cả ngày đã phải chịu nóng bức vì cô chị, đến đêm lại cũng phải khó chịu vì cô em. Loài người than thở đến tai nhà Trời, bà mẹ mới lấy tro trát vào mặt cô Mặt Trăng. Từ đó, cô em đổi tính ra hết sức dịu dàng, khác hẳn với cô chị, nên được người dưới trần ai cũng thích. Mỗi khi có ngoảnh mặt nhìn xuống trần là lúc đỏ trăng rằm, ngoảnh lưng lại là ba mươi, ngoảnh sang phải, sang trái là trăng thượng huyền hay hạ huyền. Hôm nào trăng quầng là lúc vết tro trát mặt hiện ra.
Người ta nghe nói rằng chồng của hai nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng là một con gấu. Mỗi lần gấu đến với vợ là sinh ra nguyệt thực hay nhật thực, lúc đó người dưới trần làm ầm ĩ lên đánh trống, khua chiêng, gõ mõ, để cho gấu xa ra, vì gấu đi lại với vợ, che lấp Mặt Trời, Mặt Trăng làm hại cho mùa màng.
(Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng - Truyện thần thoại Việt Nam - TheGioiCoTich.Vn)
Xác định các từ ngữ chỉ thời gian, không gian của truyện.
Vận dụng kĩ năng đọc hiểu văn bản tự sự, xác định các từ ngữ, chi tiết trực tiếp gợi thời gian và không gian diễn ra câu chuyện.
- Thời gian: Từ đó, mỗi khi, hôm nào, mỗi lần.
- Không gian: Thế gian, mặt đất.
Dấu hiệu nào giúp anh/chị nhận biết truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng là một truyện thần thoại ?
Vận dụng kiến thức về đặc trưng thể loại truyện thần thoại, tập trung vào các phương diện: không gian, thời gian, nhân vật, cốt truyện và yếu tố kì ảo.
Những dấu hiệu giúp nhận biết truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng là truyện thần thoại:
- Nhân vật: Các vị thần có sức mạnh siêu nhiên như Trời, nữ thần Mặt Trời, nữ thần Mặt Trăng; bên cạnh đó còn có các nhân vật kì ảo như con gấu.
- Không gian: Không gian vũ trụ rộng lớn, gắn với thế gian, mặt đất và thế giới của các vị thần.
- Thời gian: Thời gian phiếm chỉ, không xác định cụ thể, mang tính chất xa xưa.
- Yếu tố kì ảo: Các hiện tượng tự nhiên được lí giải thông qua những hoạt động, hành động và mối quan hệ của các vị thần.
Nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong câu: Người ta nghe nói rằng chồng của hai nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng là một con gấu.
Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ và kĩ năng phân tích tác dụng của biện pháp tu từ trên hai phương diện: nghệ thuật và nội dung.
- Biện pháp tu từ so sánh: “Chồng của hai nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng” được so sánh với “một con gấu
- Tác dụng:
+ Giúp câu văn thêm sinh động, hấp dẫn
+ Gợi hình ảnh mạnh mẽ, hoang dã, nguyên sơ của nhân vật được nói tới đồng thời thể hiện đặc điểm kì ảo, huyền thoại trong cách nhìn của người xưa.
Sự kiện “Loài người than thở đến tại nhà Trời, bà mẹ mới lấy tro trát vào mặt cô Mặt Trăng” được tác giả dân gian tạo ra nhằm lí giải điều gì?
Vận dụng kiến thức về đặc trưng truyện thần thoại, chú ý mối quan hệ giữa sự kiện, chi tiết kì ảo với hiện tượng tự nhiên mà câu chuyện muốn giải thích.
Sự kiện “Loài người than thở đến tai nhà Trời, bà mẹ mới lấy tro trát vào mặt cô Mặt Trăng” được tác giả dân gian tạo ra nhằm lý giải: Hiện tượng Mặt trăng có ánh sáng dịu nhẹ, hiện tượng “trăng quầng”....
Hình tượng nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng phản ánh quan niệm, nhận thức gì của người xưa về thế giới tự nhiên?
Vận dụng kĩ năng phân tích hình tượng nhân vật và khái quát ý nghĩa của văn bản để nhận xét về quan niệm, nhận thức của người xưa.
Hình tượng nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng phản ánh quan niệm, nhận thức của người xưa về thế giới tự nhiên:
- Thế giới tự nhiên là một thế lực siêu nhiên chi phối thế giới và cuộc sống của con người.
- Khát vọng chinh phục thế giới tự nhiên của người xưa.
Từ thông điệp mà người xưa gửi gắm qua câu chuyện này, anh/chị hãy thể hiện suy nghĩ về vai trò của thiên nhiên đối với con người.
- Vận dụng kĩ năng rút ra thông điệp từ văn bản và viết đoạn văn nghị luận xã hội ngắn.
- Cần xác định đúng vấn đề, triển khai lí lẽ và dẫn chứng phù hợp, thể hiện nhận thức và bài học của bản thân.
* Gợi ý: Thông điệp mà người xưa gửi gắm qua câu chuyện này là:
+ Thiên nhiên và cuộc sống con người có mối quan hệ gắn bó mật thiết.
+ Thiên nhiên có ảnh hưởng rất lớn đối với cuộc sống của con người.
+ Con người luôn có khát vọng chinh phục thiên nhiên.
II. VIẾT
Viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) đánh giá nội dung và nghệ thuật của truyện kể Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng.
Vận dụng kiến thức, kĩ năng viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm truyện kể. Bài viết cần bảo đảm các yêu cầu:
- Giới thiệu khái quát về tác phẩm, thể loại và vấn đề nghị luận.
- Phân tích, đánh giá những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của truyện.
- Nhận xét, khẳng định giá trị của tác phẩm và rút ra thông điệp, bài học có ý nghĩa.
- Giới thiệu ngắn gọn về xuất xứ, nhân vật chính và nội dung bao quát của truyện kể Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng..
- Tóm tắt truyện.
- Đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm:
+ Về nội dung:
- Câu chuyện kể về về Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng được Trời giao công việc là hàng ngày thay phiên nhau đi xem xét thế gian.
- Lí giải các hiện tượng tự nhiên gắn với Mặt trời có ánh sáng gay gắt vào ban ngày và Mặt trăng có ánh sáng dịu dàng vào ban đêm.
- Thể hiện thế giới tự nhiên là một thế lực siêu nhiên chi phối thế giới và cuộc sống của con người đồng thời thể hiện khát vọng chinh phục thế giới tự nhiên của người xưa.
+ Về nghệ thuật:
- Không gian thời gian: Không gian mang tính huyền ảo, rộng lớn, đặc trưng của thần thoại, thể hiện trí tưởng tượng của người xưa về vũ trụ. Thời gian phiếm chỉ, không xác định cụ thể, mang tính vĩnh hằng.
- Cốt truyện: Đơn giản, không có nhiều cao trào, biến động, các sự kiện, tình tiết không nhiều. Nhiều yếu tố kì ảo
- Nhân vật: Nhân vật Trời, nữ thần Mặt Trời, nữ thần Mặt Trăng, Con gấu, bà mẹ của hai nữ thần. Các nhân vật trong truyện đều mang tính biểu tượng, góp phần giải thích hiện tượng tự nhiên và thể hiện tư duy nhân hoá, trí tưởng tượng phong phú của người Việt cổ. Đồng thời, qua họ, dân gian gửi gắm bài học đạo đức về tính cách con người: nóng nảy gây phiền hà, hiền dịu được yêu mến.
=> Truyện diễn ra trong không gian vũ trụ huyền thoại, thời gian chu kỳ tự nhiên, với các nhân vật thần thoại mang tính biểu tượng, được tổ chức trong mạch cốt truyện logic, gắn với hiện tượng thiên nhiên.
- Nêu được bài học rút ra từ câu chuyện:
+ Giải thích hiện tượng thiên nhiên
+ Gửi gắm bài học đạo đức sâu sắc: con người cần biết sống hiền hòa, biết sửa sai và yêu thương nhau – đó là ánh sáng làm rạng rỡ cả cuộc đời.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
