Đề thi tham khảo giữa học kì 1 Văn 10 - Đề số 6
I. ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau:
Con sẽ không đợi một ngày kia
khi mẹ mất đi mới giật mình khóc lóc
Những dòng sông trôi đi có trở lại bao giờ?
Con hốt hoảng trước thời gian khắc nghiệt
Chạy điên cuồng qua tuổi mẹ già nua
mỗi ngày qua con lại thấy bơ vơ
ai níu nổi thời gian?
ai níu nổi?
Con mỗi ngày một lớn lên
Mẹ mỗi ngày thêm già cỗi
Cuộc hành trình thầm lặng phía hoàng hôn.
.... ta quên mất thềm xưa dáng mẹ ngồi chờ
giọt nước mắt già nua không ứa nổi
ta mê mải trên bàn chân rong ruổi
mắt mẹ già thầm lặng dõi sau lưng
Khi gai đời đâm ứa máu bàn chân
mấy kẻ đi qua
mấy người dừng lại?
Sao mẹ già ở cách xa đến vậy
trái tim âu lo đã giục giã đi tìm
ta vẫn vô tình
ta vẫn thản nhiên?
(Trích Mẹ, Đỗ Trung Quân, Thời báo Văn Học Nghệ Thuật, https://arttimes.vn/ban-doc/bai- tho-34me34-cua-do-trung-quan-c50a4731.html)
* Chú thích:
- Đỗ Trung Quân (sinh năm 1955), nhà thơ trưởng thành sau năm 1975, thơ giàu cảm xúc, giản dị, chân thành.
- Bài thơ Mẹ là một trong những bài thơ hay nhất của nhà thơ Đỗ Trung Quân đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả bởi sự chân thành và sâu lắng.
Xác định thể thơ của đoạn trích trên.
Xác định thể thơ dựa vào các đặc điểm hình thức: số tiếng trong mỗi dòng thơ và cách gieo vần, ngắt nhịp
Đoạn trích được viết theo thể thơ tự do.
Trong đoạn thơ, những chi tiết nào miêu tả hình ảnh người mẹ?
Đọc kĩ văn bản, tìm những từ ngữ, hình ảnh trực tiếp khắc họa người mẹ.
Những chi tiết miêu tả hình ảnh người mẹ là: "thềm xưa dáng mẹ ngồi chờ"; "giọt nước mắt già nua không ứa nổi"; "mắt mẹ già thầm lặng dõi sau lưng"
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa được sử dụng trong 2 câu thơ sau:
“Con hốt hoảng trước thời gian khắc nghiệt
Chạy điên cuồng qua tuổi mẹ già nua”.
Xác định biện pháp tu từ, chỉ ra từ ngữ thể hiện biện pháp đó và phân tích giá trị biểu đạt.
- Biện pháp nhân hóa được thể hiện qua hình ảnh: "thời gian... chạy điên cuồng".
- Tác dụng:
+ Giúp hình ảnh thơ thêm hấp dẫn, sinh động, tăng sức gợi hình gợi cảm
+ Làm nổi bật sự trôi chảy nhanh chóng, khắc nghiệt của thời gian.
+ Thể hiện tâm trạng hốt hoảng, xót xa, tiếc nuối của người con khi nhận ra mẹ ngày càng già yếu trong khi bản thân còn nhiều vô tâm.
Xác định cảm hứng chủ đạo của văn bản.
Khái quát nội dung, cảm xúc xuyên suốt của đoạn thơ.
Cảm hứng chủ đạo của văn bản là ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, đồng thời bày tỏ sự xót xa trước sự già đi của mẹ và nhắc nhở mỗi người hãy biết yêu thương, trân trọng, báo hiếu cha mẹ khi còn có thể.
Có ý kiến cho rằng: “Trong cuộc sống hiện đại, con người dễ vô tình trước tình yêu thương của cha mẹ.” Anh/chị có đồng tình với ý kiến này không? Vì sao? (Trình bày bằng đoạn văn khoảng 5-7 dòng)
Nêu rõ quan điểm, lí giải bằng lập luận phù hợp và rút ra bài học.
Gợi ý: đồng tình với ý kiến.
Lí giải:
+ Cuộc sống hiện đại khiến con người bận rộn với học tập, công việc, các mối quan hệ và công nghệ.
+ Nhiều người quen nhận sự hi sinh của cha mẹ như điều hiển nhiên nên ít quan tâm, chia sẻ.
+ Chỉ khi cha mẹ già yếu hoặc không còn mới cảm thấy tiếc nuối.
II. VIẾT
Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá chủ đề và những đặc sắc nghệ thuật trong đoạn trích Mẹ của tác giả Đỗ Trung Quân, được trích ở phần Đọc hiểu trên.
- Xác định đúng yêu cầu của đề: phân tích chủ đề và đặc sắc nghệ thuật của đoạn thơ.
- Triển khai bài viết theo bố cục ba phần; kết hợp phân tích nội dung với nghệ thuật, sử dụng dẫn chứng tiêu biểu.
- Đánh giá giá trị tư tưởng và nghệ thuật của đoạn trích.
1. Mở bài
Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nêu cảm nhận/ đánh giá khái quát
2. Thân bài
* Khái quát chủ đề:
- Đề cao tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng
- Nỗi xót xa trước sự già nua của mẹ và sự trôi chảy khắc nghiệt của thời gian.
=> Đây là một chủ đề vừa mang tính cá nhân vừa có ý nghĩa phổ quát đối với mọi con người.
* Phân tích chủ đề:
- Nỗi hốt hoảng, thức tỉnh của người con trước sự chảy trôi của thời gian
+ Người con sớm ý thức được quy luật nghiệt ngã của thời gian và không muốn sống trong sự hối tiếc: “Con sẽ không đợi một ngày kia…”
+ Hình ảnh dòng sông trở thành biểu tượng cho dòng chảy của thời gian: “Những dòng sông trôi đi có trở lại bao giờ?”
+ Sự đối lập giữa con và mẹ làm nổi bật quy luật nghiệt ngã của cuộc sống: “Con mỗi ngày một lớn lên/ Mẹ mỗi ngày thêm già cỗi.”
Con trưởng thành bao nhiêu thì mẹ già yếu bấy nhiêu. Hình ảnh "phía hoàng hôn" gợi chặng cuối cuộc đời của mẹ.
=> Qua đó, đoạn thơ khơi gợi nỗi xót xa trước sự già nua của mẹ và nhắc nhở con người biết trân trọng hiện tại.
- Vẻ đẹp của tình mẹ
+ Người mẹ hiện lên trong dáng vẻ lặng lẽ, nhẫn nại và luôn hướng về con: "Thềm xưa", "dáng mẹ ngồi chờ", "mắt mẹ già thầm lặng dõi sau lưng".
+ Những hình ảnh bình dị gợi sự chờ đợi bền bỉ và tình yêu thương vô điều kiện
+ Tình yêu của mẹ được thể hiện qua sự hi sinh không lời: Mẹ không trách móc, không níu kéo; chỉ âm thầm dõi theo từng bước trưởng thành của con; luôn lo lắng cho con dù bản thân ngày càng già yếu.
=> Qua hình tượng người mẹ, tác giả ca ngợi vẻ đẹp cao cả của tình mẫu tử. Tình mẹ bao dung, vị tha, bền bỉ theo suốt cuộc đời con, mẹ luôn là điểm tựa bình yên nhất của mỗi con người.
- Sự ân hận của người con
+ Người con nhìn lại sự vô tâm của chính mình với tâm trạng day dứt, tự trách: “Ta vẫn vô tình”, “ta vẫn thản nhiên” => Điệp ngữ nhấn mạnh nỗi ân hận và sự thức tỉnh muộn màng.
+ Những trải nghiệm của cuộc đời khiến người con càng thấm thía giá trị của mẹ: “Khi gai đời đâm ứa máu bàn chân…”, “Mấy kẻ đi qua, mấy người dừng lại?”
=> Cuộc đời có thể lạnh lùng, chỉ mẹ luôn yêu thương con vô điều kiện.
* Đặc sắc nghệ thuật:
- Thể thơ tự do giúp mạch cảm xúc được bộc lộ tự nhiên và chân thành.
- Hình ảnh thơ giàu sức gợi.
- Ngôn ngữ giản dị mà sâu sắc.
- Nhiều biện pháp tu từ giàu giá trị biểu cảm.
- Chất trữ tình hòa quyện cùng chiều sâu triết lí, tạo nên sức lan tỏa cảm xúc mạnh mẽ.
3. Kết bài
Khẳng định lại giá trị của đoạn thơ
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
