Đề thi tham khảo giữa học kì 2 Văn 10 - Đề số 11

Căn cứ vào số tiếng trong mỗi dòng thơ và cách gieo vần để xác định thể thơ.

Bản dịch thơ được viết theo thể thơ lục bát.

Dựa vào ngữ cảnh của câu thơ, chú ý hình ảnh ẩn dụ “bụi trần” và hình thức câu hỏi tu từ để làm rõ tâm trạng, suy nghĩ của nhân vật trữ tình.

Nhà thơ như thể hiện sự đúng đắn của mình khi cáo quan về ở ẩn. Nửa đời làm quan Nguyễn Trãi bị những nịnh thần chèn ép. Chính vì thế mà ông chán ghét cảnh quan trường sự tận trung của ông như thế được coi là đã đủ. Câu hỏi “Nửa đời vướng bụi trần hoàn làm chi?” như lời tự nhắc nhở của nhà thơ đối với chính bản thân mình.

Phân tích hình ảnh nhân vật trữ tình trong mối quan hệ với cảnh vật; từ đó, suy luận về tâm hồn, tính cách và lối sống của Nguyễn Trãi.

Gợi ý:

- Cảm nghĩ của em về hình ảnh nhân vật ta ngâm thơ nhàn trong màu xanh mát của trúc bóng râm: Gợi cho ta nghĩ đến hình ảnh một ông tiên đang rất nhàn, không chút vấn vương thế sự. Đó là một thi sĩ đa tình đang thả trọn vẹn tâm hồn với thiên nhiên. “Nhàn” chính là tâm trạng của tác giả lúc này.

- Thử hình dung Nguyễn Trãi ở Côn Sơn là con người yêu thiên nhiên dù ở ẩn nhưng ông vẫn luôn lo cho đất nước, cho nhân dân. Ông luôn là người có nhân cách thanh cao, phẩm chất thi sĩ và nghệ sĩ ở ông.

Vận dụng kiến thức về phép điệp; xác định những từ ngữ được lặp lại, sau đó phân tích tác dụng của chúng đối với việc thể hiện nội dung, cảm xúc và giọng điệu.

- Điệp từ “ta”, “Côn Sơn”, “trong”…

Tác dụng:

- Điệp từ “ta” nhấn mạnh sự hiện diện của nhân vật trữ tình và những hoạt động thư thái của nhà thơ giữa thiên nhiên, qua đó thể hiện tâm thế ung dung, tự tại.

- Điệp từ “Côn Sơn”, “trong” góp phần nhấn mạnh không gian thiên nhiên thanh bình, xanh mát, đồng thời tạo sự liên kết giữa các hình ảnh thơ.

- Phép điệp kết hợp với nhịp thơ lục bát và những hình ảnh so sánh giàu sức gợi đã tạo nên giọng điệu nhẹ nhàng, êm ái, khoan thai, thể hiện niềm vui và sự thanh thản của Nguyễn Trãi khi hòa mình vào thiên nhiên.

Xác định hình ảnh so sánh trong hai đoạn thơ; chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt về đối tượng so sánh, cảm nhận thiên nhiên và sắc thái biểu cảm.

- Điểm giống nhau:

+ Cả Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh đều sử dụng biện pháp tu từ so sánh để miêu tả tiếng suối, khiến âm thanh thiên nhiên trở nên gần gũi, sinh động và giàu sức gợi.

+ Tiếng suối đều được cảm nhận qua tâm hồn nhạy cảm, tinh tế của người nghệ sĩ, cho thấy tình yêu thiên nhiên và khả năng giao hòa với cảnh vật của hai tác giả.

- Điểm khác nhau:

+ Trong thơ Nguyễn Trãi, tiếng suối được ví với “tiếng đàn cầm bên tai”. Cách so sánh gợi âm thanh du dương, êm dịu, tạo cảm giác gần gũi, thân thuộc. Tiếng suối như bản nhạc tự nhiên đem đến sự thư thái cho con người giữa không gian Côn Sơn thanh bình.

+ Trong thơ Hồ Chí Minh, tiếng suối được ví với “tiếng hát xa”. Cách so sánh khiến âm thanh thiên nhiên trở nên trong trẻo, ngân nga, có sức lan tỏa giữa không gian núi rừng tĩnh lặng. Tiếng suối như tiếng hát của con người, làm cho cảnh khuya thêm thơ mộng và ấm áp.

- Đánh giá: Cả hai cách ví von đều thể hiện tâm hồn thi sĩ yêu thiên nhiên, nhưng mỗi tác giả có một cách cảm nhận riêng. Nguyễn Trãi nghiêng về cảm giác thanh nhàn, hòa hợp với thiên nhiên; Hồ Chí Minh làm nổi bật vẻ đẹp trong trẻo, thơ mộng của cảnh khuya.