Đề thi học kì 2 Văn 9 THCS Thanh Am (2024-2025)
Phần I. Đọc hiểu
Đọc bài thơ sau:
HƯƠNG VỊ QUÊ NHÀ
(1) Con bây giờ thèm những bữa canh chua
Mà mẹ nấu trong ngày hè nắng cháy
Vị quê ơi, sao mà ngon đến vậy?
Đi suốt đời vẫn ngọt mãi trong tim...
(5) Cá chạch đồng cha bắt được, mẹ rim
Con học về đã thơm từ đầu ngõ
Đêm quê hương, theo cha con xách giỏ
Cánh đồng xa, xiêu vẹo ánh trăng gầy...
(9) Đêm giêng hai, thầm lặng cánh vạc bay
Trong cơn mưa kéo qua ngày giáp hạt
Chẳng thể quên những năm nhà đói khát
Để bây giờ vẫn khắc khoải... trong mơ...
(13) Thương ao làng, những năm tháng tuổi thơ
Theo chân anh, hôi con tôm, con cá
Kho tương gừng sao mà ngon đến lạ?
Xa quê rồi, đọng mãi vị nồng cay....
(17) Canh cua đồng, mẹ nấu với rau đay
Thêm cà muối, vị quê thành nỗi nhớ
Quê hương ơi! Bao tâm tình tuổi nhỏ
Gọi con về ... thương nhớ một miền quê...
(Vũ Tuấn, “Khúc ru quê”, NXB Hội Nhà văn Việt Nam, năm 2022)
*Chú thích:
- Nhà thơ, nhà giáo Vũ Tuấn sinh năm 1977, quê ở xã Đỗ Xuyên, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ. Những bài thơ của anh chủ yếu viết về tình yêu quê hương, đất nước, về những kỉ niệm tuổi thơ, về mẹ…. với giọng thơ nhẹ nhàng, đằm thắm, ngọt ngào.
- Bài thơ “Hương vị quê nhà” tác giả viết về hương vị của quê hương trong nỗi nhớ da diết.
Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào?
Dựa vào đặc trưng thể loại
Thể thơ tám chữ
Trong hai câu thơ sau, việc sử dụng biện pháp tu từ liệt kê mang lại hiệu quả nghệ thuật gì?
“Canh cua đồng, mẹ nấu với rau đay
Thêm cà muối, vị quê thành nỗi nhớ”
Vận dụng kiến thức đã học về biện pháp liệt kê
- BPTT: Liệt kê “canh cua đồng", "rau đay”, “cà muối”
- Tác dụng:
+ Tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt
+ Gợi tả sự phong phú của những món ăn dân dã đậm đà hương vị quê hương
+ Tác giả bày tỏ tình yêu và nỗi nhớ quê da diết, sự trân trọng, niềm tự hào về hương vị quê hương.
Nhân vật trữ tình đã hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ nào? Qua những kỉ niệm ấy, cuốc sống của nhân vật hiện lên như thế nào?
Đọc kĩ bài thơ để nhận ra các chi tiết gợi nhớ tuổi thơ
Nhân vật trữ tình đã hồi tưởng về những bữa cơm dân dã mẹ nấu như canh chua, canh cua đồng với rau đay, cà muối; nhớ món cá chạch đồng cha bắt được, mẹ rim thơm lừng; nhớ những đêm theo cha xách giỏ ra cánh đồng, cánh vạc bay trong mưa giáp hạt; nhớ tuổi thơ gắn với ao làng, kho tương gừng, con tôm con cá. Qua những kỉ niệm ấy, cuộc sống tuổi thơ hiện lên mộc mạc, bình dị, vừa có những tháng ngày no ấm, yêu thương, vừa gắn với cảnh nghèo khó, đói khát. Chính sự giản dị mà thân thương đó đã tạo nên hương vị quê nhà ngọt ngào, trở thành nỗi nhớ da diết trong tâm hồn người con xa quê.
Đọc bài thơ, em thấy mình cần phải làm gì để thể hiện trách nhiệm của bản thân với quê hương?
Liên hệ thực tế
Một số hành động, việc làm thể hiện trách nhiệm của bản thân đối với quê hương:
+ Luôn yêu mến, trân trọng, tự hào về quê hương.
+ Học tập, rèn luyện bản thân để sau này góp một phần nhỏ bé xây dựng quê hương.
+ Giới thiệu, quảng bá về con người, những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, những cảnh quan tiêu biểu của quê hương đến bạn bè trong và ngoài nước.
+ Bảo vệ, tôn tạo cảnh quan quê hương làm cho quê hương ngày một xanh sạch đẹp.
Phần II. Viết
Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích hai khổ thơ đầu trong bài thơ “Hương vị quê nhà” dẫn ở phần đọc hiểu.
- Nội dung chủ đề: nỗi nhớ quê hương da diết của tác giả
+ Nhớ về những kỉ niệm tuổi thơ gắn với những món ăn đậm đà hương vị quê hương: canh chua mẹ nấu trong những ngày hè nắng cháy, cá chạch đồng mẹ rim…
+ Nhớ về những kỉ niệm tuổi thơ gắn với hình ảnh của mẹ, cha.
- Đặc sắc nghệ thuật: Liệt kê, câu hỏi tu từ, nhân hóa,…
Hai khổ thơ đầu trong bài Hương vị quê nhà đã gợi lên nỗi nhớ quê hương da diết của nhân vật trữ tình. Nỗi nhớ ấy trước hết hiện về trong hương vị của những món ăn dân dã, bình dị mà thấm đẫm tình quê: bát canh chua mẹ nấu trong ngày hè nắng cháy, cá chạch đồng cha bắt được mẹ rim thơm từ đầu ngõ. Đó không chỉ là những thức ăn nuôi lớn tuổi thơ, mà còn là “hương vị quê” in đậm trong trái tim người con, đi suốt đời vẫn ngọt ngào không phai. Song song với đó là những kỉ niệm gắn bó với cha, mẹ: bàn tay cha lam lũ mò cá, dáng mẹ tần tảo bên bếp lửa. Cả hai khổ thơ thấm đẫm tình thân và sự chan chứa yêu thương, để từ đó bộc lộ nỗi nhớ khắc khoải của người con xa quê. Về nghệ thuật, tác giả sử dụng phép liệt kê để tái hiện những kỉ niệm tuổi thơ, kết hợp câu hỏi tu từ đầy cảm xúc “Vị quê ơi, sao mà ngon đến vậy?”, cùng những chi tiết gợi tả giàu hình ảnh. Tất cả đã góp phần làm nổi bật nỗi nhớ quê hương tha thiết, đồng thời khẳng định vẻ đẹp mộc mạc, ngọt ngào của tình quê trong tâm hồn mỗi con người.
Em hãy viết một bài văn ngắn (khoảng 400 chữ) trình bày suy nghĩ của em về vấn đề: "Là học sinh, theo em làm thế nào để cân bằng giữa việc học tập và các hoạt động giải trí?”
Xác định vấn đề cần bàn luận
Liên hệ thực tế
Vận dụng thao tác lập luận, kĩ năng viết bài
1. Mở bài
- Giới thiệu vấn đề: Học sinh ngày nay vừa cần học tập chăm chỉ, vừa cần có thời gian giải trí.
- Nêu vấn đề nghị luận: Cần biết cách cân bằng giữa học và chơi để phát triển toàn diện.
2. Thân bài
a. Giải thích vấn đề:
- Học tập: nhiệm vụ chính, giúp trang bị kiến thức, kỹ năng, nền tảng cho tương lai.
- Giải trí: hoạt động vui chơi, thư giãn, giải tỏa căng thẳng, nuôi dưỡng cảm xúc và sức khỏe tinh thần.
- Cân bằng: biết sắp xếp, điều tiết thời gian hợp lý để vừa học hiệu quả vừa giải trí lành mạnh.
b. Biểu hiện, ý nghĩa:
- Nếu chỉ học mà không giải trí → dễ căng thẳng, kiệt sức.
- Nếu chỉ chú trọng giải trí → lơ là học tập, kết quả sa sút.
- Biết cân bằng → học hiệu quả hơn, tinh thần thoải mái, sức khỏe tốt, phát triển hài hòa trí tuệ và tâm hồn.
c. Giải pháp, cách làm cụ thể:
- Lập kế hoạch học tập khoa học, ưu tiên việc quan trọng.
- Sau giờ học nên dành thời gian nghỉ ngơi, tham gia thể thao, đọc sách, nghe nhạc, giao lưu bạn bè.
- Tránh lạm dụng các hình thức giải trí thiếu lành mạnh như chơi game quá mức, mạng xã hội vô bổ.
- Tập thói quen kỷ luật, biết tự giới hạn thời gian cho từng hoạt động.
d. Phản đề:
- Một số bạn chưa biết cân đối, dễ sa đà vào giải trí, hoặc học quá sức gây áp lực. → Cần thay đổi nhận thức, rèn luyện bản thân.
3. Kết bài
- Khẳng định tầm quan trọng của việc cân bằng giữa học tập và giải trí.
- Nêu suy nghĩ cá nhân: mỗi học sinh hãy chủ động rèn luyện ý thức, quản lý thời gian để vừa học tốt vừa sống vui khỏe.





