Đề thi giữa học kì 1 Ngữ văn 7 Phòng GD & ĐT Thạch Hà (2022-2023) | Đề 02
Phần I. Đọc hiểu
Đọc bài thơ sau:
Lời ru của mẹ
| Lời ru ẩn nơi nàoGiữa mênh mang trời đấtKhi con vừa ra đờiLời ru về mẹ hát.Lúc con nằm ấm ápLời ru là tấm chănTrong giấc ngủ êm đềmLời ru thành giấc mộng.Khi con vừa tỉnh giấcThì lời ru đi chơiLời ru xuống ruộng khoaiRa bờ ao rau muống. | Và khi con đến lớpLời ru ở cống trườngLời ru thành ngọn cỏĐón bước bàn chân con.Mai rồi con lớn khônTrên đường xa nắng gắtLời ru là bóng mátLúc con lên núi thămLời ru cũng gập ghềnhKhi con ra biển rộngLời ru thành mênh mông. |
(Thơ Xuân Quỳnh - Kiều Văn chủ biên, NXB Đồng Nai, 1997)
Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
Dựa vào số tiếng ở mỗi dòng thơ và cách tổ chức các dòng thơ để xác định thể thơ.
Thể thơ 5 chữ
Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong bài thơ?
Xác định mục đích biểu đạt nổi bật của văn bản.
Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm
Tìm phó từ có trong hai câu thơ: “Khi con vừa ra đời/ Lời ru về mẹ hát”
Tìm từ đứng trước động từ hoặc tính từ, bổ sung ý nghĩa về thời gian, mức độ, sự tiếp diễn...
Số từ: bảy
Chỉ ra cách ngắt nhịp phổ biến của bài thơ trên?
Đọc các dòng thơ và xác định chỗ ngắt tự nhiên theo nhịp điệu của câu thơ năm chữ.
Cách ngắt nhịp phổ biến của bài thơ là 3/2, 2/3
Các vần “ông” trong các tiếng “rộng - mông” ở những dòng thơ sau sử dụng kiểu gieo vần nào? “Khi con ra biển rộng/Lời ru thành mênh mông"
Xác định vị trí của các tiếng có phần vần giống nhau trong câu thơ.
Gieo vần chân – liền
Câu thơ “Lúc con nằm ấm áp/Lời ru là tấm chăn” sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó?
Xác định hình ảnh được gọi tên thay thế cho sự vật khác và dựa vào mối quan hệ tương đồng.
- Biện pháp tu từ so sánh lời ru là tấm chăn
- Tác dụng: Gợi nên niềm yêu thương và tấm lòng của người mẹ. Phải có trái tim nhân hậu, giàu tình thương dành cho con tác giả mới phát hiện và ghi lại một cách chân thành và sâu sắc đến thế.
Bài thơ nhắn gửi đến chúng ta thông điệp gì?
Khái quát nội dung và tình cảm được thể hiện xuyên suốt bài thơ để rút ra thông điệp.
Thông điệp mà tác giả muốn nhắn gửi đó là tình mẫu tử là thiêng liêng, cao cả, vĩnh hằng. Dẫu con lớn khôn, trưởng thành thì tình mẹ vẫn luôn bên con chia sẻ ngọt bùi, che chở đời con, giúp con vững bước trên đường đời. Vì thế hãy biết ơn, tự hào, trân quý cha mẹ mình.
Em hiểu gì về hình ảnh lời ru được tác giả sử dụng trong bài thơ?
Dựa vào các hình ảnh “lời ru” xuất hiện xuyên suốt bài thơ để giải thích ý nghĩa biểu tượng.
Lời ru trong bài thơ là hình ảnh ẩn dụ đầy cảm động về tình mẹ. Trong bài thơ, hình ảnh lời ru được nhắc lại nhiều lần tạo nên giọng điệu tha thiết, gợi sức sống, sự bền bỉ của lời ru. Đó cũng chính là tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt.
Phần II. Viết
Viết bài văn phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Gặp lá cơm nếp (Thanh Thảo)
1. Mở bài: Giới thiệu tác giả, nêu ấn tượng cảm xúc chung về bài thơ
2. Thân bài: Trình bày cảm xúc về bài thơ.
+ Nêu ấn tượng chung về nội dung bài thơ.
+ Nêu ý nghĩa, chủ đề của bài thơ.
+ Nêu cảm nhận về từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ, thông điệp của tác giả…
3. Kết bài: Khái quát tình cảm, cảm xúc về bài thơ
Trong văn học Việt Nam, đề tài người mẹ luôn là nguồn cảm hứng bất tận, khơi gợi những rung động sâu xa nhất trong lòng độc giả. Nếu như Xuân Quỳnh có “Tiếng gà trưa” thức dậy những ký ức tuổi thơ bên bà, thì nhà thơ Thanh Thảo lại mang đến cho chúng ta một nốt nhạc trầm đầy xao xuyến qua bài thơ Gặp lá cơm nếp. Tác phẩm không chỉ là tiếng lòng của một người con nhớ mẹ, mà còn là một bức tranh tâm hồn đẹp đẽ của người lính Trường Sơn – nơi tình yêu gia đình hòa quyện sâu sắc với tình yêu quê hương đất nước.
Bài thơ mở ra với hình ảnh người con xa nhà đã nhiều năm, đang hành quân giữa rừng già Trường Sơn. Giữa không gian gian khổ ấy, một mùi hương “lạ lùng” bỗng chợt thoảng đến – mùi lá cơm nếp và khói bếp chiều. Mùi hương ấy như một chiếc chìa khóa mở cánh cửa ký ức, đưa người con trở về mái nhà xưa, với bát cơm mùa gặt dẻo thơm và những ngày tháng bình yên. Hình ảnh mẹ hiện lên giản dị mà đầy yêu thương: “Mẹ ở đâu, chiều nay / Nhặt lá về đun bếp”. Động từ “nhặt” gợi lên sự tần tảo, chắt chiu và tình thương vô bờ bến của mẹ. Bếp lửa, khói bếp trở thành biểu tượng của sự ấm áp, của một miền quê gắn với tình mẫu tử.
Cao trào cảm xúc của bài thơ nằm ở khổ thơ thứ ba:
“Ôi mùi vị quê hương
Con quên làm sao được
Mẹ già và đất nước
Chia đều nỗi nhớ thương”
Tiếng gọi “Ôi” đầy thảng thốt và trìu mến. Mùi cơm nếp của mẹ chính là “mùi vị quê hương” – đơn sơ mà thiêng liêng. Hình ảnh “Mẹ già và đất nước / Chia đều nỗi nhớ thương” cho thấy sự hòa quyện tuyệt vời giữa tình cảm cá nhân và cộng đồng. Người lính hiểu rằng bảo vệ Tổ quốc cũng là bảo vệ mẹ, bảo vệ quê hương, và tình yêu mẹ chính là động lực để anh chiến đấu.
Khép lại bài thơ là hai dòng thơ ngắn nhưng dư vị sâu: “Cây nhỏ rừng Trường Sơn / Hiểu lòng nên thơm mãi…”. Biện pháp nhân hóa giúp cảnh vật trở nên gần gũi, đồng cảm với nỗi nhớ xa xứ của con người. Nhịp điệu thơ năm chữ linh hoạt, vừa đều đặn vừa trầm lắng, kết hợp cùng hình ảnh gần gũi như lá cơm nếp, bếp lửa, tạo nên một giai điệu tâm tình sâu sắc và giàu nhạc tính.
Bài thơ Gặp lá cơm nếp không chỉ là lời tri ân gửi đến mẹ già mà còn là minh chứng cho tình yêu quê hương, tình cảm gia đình hòa quyện với trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc. Thanh Thảo đã khéo léo sử dụng hình ảnh dân dã, gần gũi để chạm tới cảm xúc của mỗi người, nhắc nhở chúng ta về giá trị của nguồn cội, của tình thương và lòng yêu quê hương. Đây thực sự là một tác phẩm giàu tính nhân văn và nghệ thuật, xứng đáng là hành trang tinh thần cho mỗi học sinh khi trưởng thành.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
