Đề thi giữa kì 1 Ngữ văn 7 THCS Lộc Trì (2025-2026)
Phần I. Đọc hiểu
Đọc văn bản sau:
ÔNG NGOẠI
(Lược phần đầu: Người nhà Dung đi nước ngoài, Dung sang ở với ông ngoại. Ban đầu Dung không hòa nhập được với cuộc sống mới, than thở với mẹ và người mẹ khuyên cố gắng chăm ông thay mẹ…)
Dung anh ách lái xe về nhà ngoại, cậu đi để lại chiếc Chaly màu xanh, Dung dùng đi học. Hồi sáng này, ông ngoại dắt xe ra đến cửa Dung hỏi:
– Ngoại định đi đâu?
– Ông lên quận một chút.
Dung ngăn:
– Thôi, ngoại già rồi, không nên lái xe, có đi, con chở ông đi.
Ông tỏ vẻ giận, quầy quả vào nhà. Ôi, người già sao mà khổ đến vậy.
Thế nghĩa là có hai thế giới ở trong ngôi nhà. Thế giới của ông là mấy ông bạn già, là mấy chồng nhựt báo, là cái radio đâu hồi còn đánh nhau, là trầm tư suy ngẫm, là mảnh sân hoa trái. Thế giới của Dung là tiếng nhạc gào thét xập xình, là sắc màu xanh đỏ, là quả đất như nằm gọn trong bàn tay. Sáng nó dậy thật sớm để nấu cơm, sau đó đi học, chiều lại học, buổi tối nó vù xe đến bạn chơi hoặc về nhà nghe mấy đứa em cãi nhau ỏm tỏi. Hai thế giới vừa giành giựt vừa hoà tan nhau.
Mặc dầu Dung đang ở trong thế giới của ông, mà không biết mình đang chìm dần vào đấy…
Có những sự thay đổi Dung không thể ngờ được. Bây giờ mỗi đêm Dung trở mình nghe ông ngoại ho khúc khắc. Nghe cây mai nhỏ nứt mình, nảy chồi Dung nghiện hương trầm tối tối ông thắp lên bàn thờ bà ngoại. Lắm khi lũ em Dung sang, chúng nó phá phách quậy tung cả lên, Dung mắng, chúng nó trề môi “Chị hai khó như một bà già”, Dung giật mình. Có lẽ quen với cái tĩnh lặng trong sân mà mỗi chiều Dung giúp ông tưới cây, cái khoảng không xanh lạc lõng trong khói bụi, đâu đó, trên tàng me già, dăm chú chim hót líu lo Dung quen dáng ông ngoại với mái tóc bạc, với đôi mắt hõm, cái cằm vuông, quen mỗi tháng một lần cọc cạch lên phường lương hưu. Có một điều Dung ngày càng nhận ra tiếng ho của ông ngày càng khô và rời rạc như lời kêu cứu. Chủ nhật Dung cắm cúi lau chùi bên dàn karaoke phủ bụi, ông đứng lên nheo mắt:
– Sao con không hát, con hát rất hay mà.- Dung thoáng ngỡ ngàng, nó hỏi:
– Ngoại có thích nghe không?
Rồi mở máy. Hôm ấy Dung rất vui, lần đầu tiên nó hát cho riêng ông nghe và quan trọng nhất là ông đã ngồi lại đấy, gật gù.
…
Hết mùa me dốt, ông cháu Dung nhặt lá mai đón Tết. Cậu gửi thư và quà về. Ông ôm chầm lấy thư bảo Dung.
– Con đọc ngoại nghe.
Dung đọc một lèo, lúc ngước lên đã thấy mắt ông đỏ rưng. Ông đến bàn thờ bà, đốt nén hương, mùi trầm ngào ngạt, Dung hỏi:
– Ngoại thương cậu như vậy, sao không theo cậu?
Ông trìu mến:
– Ngoại muốn mỗi năm cùng con đón giao thừa và nghe con hát”.
(Trích Ông ngoại, Nguyễn Ngọc Tư, Nhà xuất bản trẻ 2001)
* Chú thích: Nguyễn Ngọc Tư: sinh năm 1976, quê ở Cà Mau, là nữ nhà văn trẻ của Hội nhà văn Việt Nam. Nguyễn Ngọc Tư thường viết về những điều bình dị, gần gũi xung quanh cuộc sống của mình. Giọng văn chị đậm chất Nam Bộ, là giọng kể mềm mại mà thâm trầm, sâu cay về những cuộc đời éo le, những số phận chìm nổi. Cái chất miền quê sông nước ngấm vào các tác phẩm, thấm đẫm cái tình của làng, của đất, của những con người chân chất hồn hậu nhưng ít nhiều gặp những bất hạnh. Truyện ngắn “Ông ngoại” với một cốt truyện đơn giản nhưng chủ đề, đề tài có giá trị nhân văn cao, khiến người đọc phải suy ngẫm về nhiều điều có giá trị của cuộc sống.
Văn bản trên thuộc thể loại nào?
Vận dụng kiến thức về các thể loại để nhận diện
Thể loại: truyện ngắn
Xác định ngôi kể trong văn bản.
Vận dụng kiến thức về các ngôi kể để xác định
Ngôi kể: Ngôi thứ ba.
Nêu đề tài của văn bản.
Đọc kĩ văn bản để xác định đề tài
Đề tài: Tình cảm gia đình, đặc biệt là tình cảm giữa ông và cháu
Tìm phó từ trong câu sau:
“Mặc dầu Dung đang ở trong thế giới của ông, mà không biết mình đang chìm dần vào đấy…”
Vận dụng kiến thức về phó từ để nhận diện
Phó từ: đang
Nêu nội dung chính của văn bản.
Đọc kĩ văn bản để xác định nội dung chính
Nội dung chính: Đoạn trích kể về bé Dung sang sống với ông ngoại sau khi cha mẹ ra nước ngoài. Ban đầu, Dung thấy buồn bã, xa lạ và không hòa hợp với cuộc sống mới. Nhưng dần dần, bằng tình yêu thương, sự quan tâm và giản dị của ông, Dung cảm nhận được tình cảm ấm áp, gắn bó với ông hơn. Đoạn trích thể hiện tình yêu thương, sự cảm thông giữa các thế hệ trong gia đình.
Trình bày sự thay đổi trong tâm lý và tình cảm của nhân vật Dung qua các giai đoạn trong truyện.
Đọc kĩ văn bản để nhận xét, đánh giá
Sự thay đổi của Dung: ban đầu hời hợt, thờ ơ; sau biết yêu thương, quan tâm, hát cho ông nghe, cùng đón Tết.
Qua văn bản, tác giả muốn gửi đến người đọc thông điệp gì?
Sau đây là một vài gợi ý:
- Biết yêu thương, trân trọng người thân trong gia đình.
- Biết hi sinh, chia sẻ, quan tâm, gắn kết các thành viên trong gia đình.
- Gia đình là nơi che chở, giúp con người trưởng thành.
Qua câu chuyện về Dung và ông ngoại, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư muốn gửi đến chúng ta một thông điệp thật sâu sắc về tình cảm gia đình. Đó là hãy biết yêu thương, trân trọng những người thân ngay bên cạnh mình, bởi gia đình chính là tổ ấm che chở, là nơi nuôi dưỡng tâm hồn và giúp ta trưởng thành. Thông điệp ấy nhắc nhở mỗi chúng ta cần biết quan tâm, sẻ chia, gắn kết với các thành viên trong gia đình, đặc biệt là những người lớn tuổi, để vượt qua mọi khoảng cách thế hệ và tìm thấy hạnh phúc thực sự trong sự bình yên, ấm áp của tình thân.
Từ câu chuyện của Dung và ông ngoại, em có đồng tình với sự thay đổi trong tình cảm của Dung không? Vì sao?
Gợi ý:
- Đồng tình với ý kiến vì:
+ Đó là một sự thay đổi tự nhiên, hợp lí và rất đáng trân trọng.
+ Ban đầu, Dung còn nhỏ, phải xa cha mẹ, sống trong môi trường mới nên cảm thấy buồn bã, xa lạ là điều dễ hiểu.
+ Khi cảm nhận được tình yêu thương âm thầm, sự chăm sóc tận tụy của ông ngoại, em dần hiểu rằng ông chính là chỗ dựa tinh thần quý giá.
+ Sự thay đổi ấy cho thấy Dung biết trân trọng tình thân, biết yêu thương và thấu hiểu hơn, đó là biểu hiện của sự trưởng thành trong tâm hồn.
Em hoàn toàn đồng tình với sự thay đổi trong tình cảm của nhân vật Dung. Đó là một quá trình tự nhiên, hợp lý và vô cùng đáng trân trọng. Ban đầu, khi mới phải xa cha mẹ, sống trong một môi trường mới với những thói quen khác biệt của ông ngoại, việc Dung cảm thấy buồn bã, xa lạ và có phần hời hợt là điều dễ hiểu. Thế nhưng, chính bằng tình yêu thương âm thầm, sự chăm sóc tận tụy và kiên nhẫn của ông, Dung đã dần cảm nhận và thấu hiểu. Em nhận ra rằng ông ngoại chính là chỗ dựa tinh thần vững chắc, là gia đình thực sự của mình lúc này. Sự thay đổi ấy, từ một cô bé chỉ biết đến thế giới của mình trở thành một người cháu biết quan tâm, lo lắng, sẻ chia và hy sinh vì ông, chính là minh chứng đẹp đẽ nhất cho sự trưởng thành trong tâm hồn. Nó cho thấy Dung đã biết trân trọng tình thân, biết yêu thương thực sự từ trái tim, và đó là điều mà mỗi chúng ta đều nên học tập.
Phần II. Viết
Trong các tác phẩm văn học, em đã được làm quen với nhiều nhân vật văn học thú vị. Hãy viết bài văn phân tích đặc điểm của một nhân vật trong một tác phẩm truyện mà em yêu thích.
* Mở bài: Giới thiệu tác phẩm văn học và nhân vật; nêu khái quát ấn tượng về nhân vật.
* Thân bài:
- Phân tích đặc điểm của nhân vật (chỉ ra được đặc điểm của nhân vật dựa trên các bằng chứng trong tác phẩm) .
- Nhận xét được về nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn.
* Kết bài: Nêu ấn tượng và đánh giá về nhân vật.
Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Nguyên Hồng được mệnh danh là nhà văn của những người cùng khổ, với một tấm lòng chan chứa yêu thương. Đọc hồi ký “Những ngày thơ ấu”, người đọc không khỏi xúc động và ám ảnh trước số phận đầy cay đắng nhưng tâm hồn vô cùng trong sáng, mãnh liệt của cậu bé Hồng. Đặc biệt, trong đoạn trích “Trong lòng mẹ”, nhân vật bé Hồng đã để lại trong lòng ta một ấn tượng sâu sắc khó phai về một tình yêu mẹ thiêng liêng, bất diệt, vượt lên trên mọi hủ tục và thành kiến tàn ác.
Trước hết, bé Hồng hiện lên là một cậu bé có tuổi thơ bất hạnh, côi cút và đầy tủi cực. Cha mất sớm, mẹ phải tha hương cầu thực, Hồng sống trong sự ghẻ lạnh của họ hàng giàu có. Hoàn cảnh ấy đã sớm nung nấu trong em một ý thức mạnh mẽ về nỗi đau và sự cô đơn. Thế nhưng, điều khiến người đọc cảm phục chính là tâm hồn trong sáng, nhạy cảm và tình yêu mẹ vô bờ bến của em. Tình yêu ấy được thể hiện rõ nét qua cuộc đối thoại đầy căng thẳng với bà cô cay nghiệt. Trước những lời nói châm chọc, xúc xiểm đầy ác ý nhằm chia rẽ tình mẫu tử, bé Hồng đã nhận ra “những rắp tâm tanh bẩn” của bà. Em cười đáp lại một cách dứt khoát: “Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về”. Câu trả lời ấy không chỉ là sự tự vệ của một đứa trẻ thông minh, mà còn là lời khẳng định niềm tin son sắt vào người mẹ. Tình yêu và lòng tin ấy đã khiến em trở nên cứng cỏi, kiên quyết bảo vệ hình ảnh thiêng liêng của mẹ trong lòng mình, dù phải đối mặt với sự tàn nhẫn của người lớn.
Không chỉ vậy, tình yêu mẹ của bé Hồng còn là một sự khát khao, mong nhớ đến cháy bỏng, mãnh liệt. Niềm khát khao ấy được nhà văn khắc họa đầy xúc động trong khoảnh khắc em gặp lại mẹ. Khi thoáng thấy bóng một người giống mẹ trên xe, tim Hồng đập rộn rã. Và khi nhận ra đúng là mẹ, tiếng gọi “Mợ ơi!” đã bật lên như một tiếng kêu giải thoát, chứa đựng bao nỗi niềm dồn nén bấy lâu. Cảm giác được nằm trong lòng mẹ, được mẹ vuốt ve đã khiến em ngập tràn trong hạnh phúc tột cùng. Những cảm giác ấy thật trong sáng và chân thực: “Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi... Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt”. Đối với Hồng, được ở trong lòng mẹ là được về với thế giới của tình yêu thương, sự bình yên và che chở vô điều kiện. Tình mẫu tử đã xóa tan mọi uất ức, đắng cay, hóa giải mọi lời cay độc, trở thành liều thuốc an thần kỳ diệu cho một tâm hồn trẻ thơ non nớt mà đã phải chịu quá nhiều tổn thương.
Thành công trong việc xây dựng nhân vật bé Hồng, trước hết phải kể đến tài năng của Nguyên Hồng trong việc miêu tả thế giới nội tâm phong phú và phức tạp. Nhà văn đã đặt nhân vật vào những tình huống éo le, những xung đột căng thẳng (giữa tình yêu mẹ và những lời độc địa của họ hàng) để làm bộc lộ chiều sâu tâm trạng. Không chỉ vậy, ngòi bút của ông còn đặc biệt tinh tế khi diễn tả những rung động mong manh, những cảm giác vừa thể xác vừa tinh thần của đứa trẻ khi gặp mẹ. Giọng văn của Nguyên Hồng luôn tha thiết, sôi nổi, tràn đầy cảm xúc. Ông như hóa thân vào nhân vật để nói lên tiếng lòng của chính mình, khiến mỗi câu văn đều thấm đẫm chất trữ tình, lay động trái tim người đọc. Qua đó, nhân vật bé Hồng không còn là một hình tượng văn học đơn thuần, mà trở thành một tiếng nói đại diện cho tình mẫu tử thiêng liêng, bất tử.
Tóm lại, bé Hồng trong “Trong lòng mẹ” là một hình tượng nhân vật đẹp đẽ và đáng thương. Em là hiện thân của một tâm hồn thơ bé trong sáng, giàu tình yêu thương và sức mạnh tinh thần phi thường. Hành trình đi tìm mẹ và được ở trong vòng tay mẹ của Hồng đã trở thành một biểu tượng cảm động về khát vọng hạnh phúc gia đình, về sự vĩnh cửu của tình mẫu tử. Nhân vật ấy không chỉ khiến ta xót xa, cảm thông mà còn dạy ta bài học về lòng tin, sự kiên định và sức mạnh của tình yêu thương. Đó chính là giá trị nhân văn sâu sắc mà Nguyên Hồng đã gửi gắm qua từng trang văn.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
