Đề thi kì 1 Ngữ văn 9 THCS Hồng Hưng (2024-2025)
Phần I. Đọc hiểu
Đọc đoạn trích sau và thực hiện yêu cầu bên dưới:
TAY TRONG TAY
Một ngày hè, tôi ngồi trên bãi biển và ngắm nhìn hai đứa trẻ đang chơi trên cát. Chúng say sưa xây một lâu đài có đủ cổng, tháp, hào và có cả khách tham quan. Khi công trình gần hoàn thành thì một cơn sóng lớn ập đến phá tan tất cả. Giờ thì chỉ còn một đống cát ướt mà thôi. Tôi tưởng bọn trẻ sẽ khóc vì sóng đã phá tan những gì chúng kỳ công xây dựng. Nhưng không! Chúng lại cùng chạy ra xa con nước, cười giòn, tay nắm tay và… xây dựng một lâu đài mới. Chúng đã dạy tôi một bài học quan trọng. Tất cả mọi thứ trong cuộc sống dù quý giá đến đâu thì cũng không khác gì những tòa lâu đài trên cát. Chỉ có tình yêu, tình bạn là vững bền. Trước sau gì thì cơn sóng cũng sẽ đến và mang đi tất cả những gì chúng ta có công xây đắp. Nhưng bao giờ thì những cơn sóng sẽ đến? Không ai biết trước được! Chỉ biết rằng với những ai có được bàn tay của người khác để nắm chặt, để cùng chia sẻ những thành công, thất bại thì mới có thể cười vang và vượt qua mọi khó khăn.
(Theo Songdep.xitrum.net – sống đẹp tập II NXB. Giáo dục Việt Nam, tr. 117)
Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản?
Dựa vào nội dung và cách triển khai của văn bản để xác định phương thức biểu đạt chính.
Phương thức biểu đạt chính của văn bản: tự sự
Hãy chỉ ra bài học “bọn trẻ” đã dạy cho nhân vât “tôi”?
Tìm chi tiết “bài học quan trọng” mà nhân vật “tôi” nhận ra sau khi quan sát hai đứa trẻ; khái quát thành bài học về tình yêu thương, tình bạn và sự đồng hành.
Bọn trẻ đã dạy cho nhân vât “tôi” bài học:
- Tất cả mọi thứ trong cuộc sống dù quý giá đến đâu thì cũng không khác gì những tòa lâu đài trên cát.
- Chỉ có tình yêu, tình bạn là vững bền
Xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong câu: "Chúng ta cùng chạy ra xa, con nước, cười giòn, tay nắm tay và...xây dựng một lâu đài mới."
Quan sát cách các hoạt động được sắp xếp liên tiếp trong câu; xác định biện pháp tu từ và nêu tác dụng trong việc nhấn mạnh hành động, tạo nhịp điệu và làm nổi bật sự lạc quan của bọn trẻ.
Biện pháp liệt kê
Trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa nhan đề “Tay trong tay”?
Giải thích ý nghĩa trực tiếp của “tay trong tay” → nghĩa biểu tượng → liên hệ với nội dung văn bản để làm rõ ý nghĩa của sự gắn bó, sẻ chia, đồng hành.
- Nhan đề “Tay trong tay”.
- Ý nghĩa nhan đề văn bản: Thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó, sẻ chia, đồng cảm giữa người với người để vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống.
Theo em, thông điệp nào có ý nghĩa nhất được rút ra từ đoạn trích?
Xác định thông điệp nổi bật nhất từ văn bản; giải thích vì sao thông điệp đó có ý nghĩa và liên hệ với cuộc sống.
- Thông điệp ý nghĩa nhất với em là thông điệp được nêu ra ở cuối bài: “Với những ai có được bàn tay của người khác ... thì mới có thể vượt qua khó khăn thử thách”.
- Giải thích: Thông điệp cho thấy tầm quan trọng của sự đồng cảm, chia sẻ và thấu hiểu giữa con người với con người. Nó tạo nên động lực to lớn giúp con người vượt qua tất cả mọi gian nan, thử thách của cuộc đời.
Phần I. Đọc hiểu
Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích hình ảnh “hạt gạo” trong đoạn thơ sau:
Hạt gạo làng ta
Có bão tháng bảy
Có mưa tháng ba
Giọt mồ hôi sa
Những trưa tháng sau
Nước như ai nấu
Chết cả cá cờ
Cua ngoi lên bờ
Mẹ em xuống cấy…
(Trích Hạt gạo làng ta, Trần Đăng Khoa, dẫn theo https://www.thivien.net/)
Phân tích các hình ảnh gắn với “hạt gạo” để làm rõ sự khắc nghiệt của thiên nhiên và nỗi vất vả của người nông dân, qua đó thể hiện sự trân trọng, biết ơn đối với thành quả lao động.
- Hình ảnh hạt gạo trong đoạn trích.
+ Trải qua bao khó khăn, trở ngại của thiên nhiên: bão tháng bảy, mưa tháng ba, nước như ai nấu.
+ Là kết quả của quá trình lao động nhọc nhằn, vất vả của người lao động: giọt mồ hôi sa, mẹ em xuống cấy.
+ Hình ảnh hạt gạo được tái hiện qua một số biện pháp nghệ thuật như liệt kê, so sánh, ẩn dụ.
Nhận xét: Hình ảnh hạt gạo là một hình ảnh đặc sắc, thể hiện giá trị của lao động. Qua đó, cho ta thấy được tình cảm và tài năng trong việc lựa chọn hình ảnh của tác giả.
“Tại mẹ nên con mới thế”, “Tại bạn ấy cứ đuổi nên con mới ngã”, “Tại trời mưa/tắc đường/hỏng xe… nên em đi học muộn”, “Tôi không thể làm xong báo cáo vì bên A chưa cung cấp đủ dữ liệu…”, “Mất mùa là tại thiên tai…”,…
Đó là hàng loạt chiêu đổ lỗi/né tránh của con người dù là trẻ con hay người trưởng thành trước khi nhận trách nhiệm của mình trong đó. Anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) thuyết phục người khác từ bỏ thói quen đổi lỗi/né tránh trách nhiệm.
Triển khai bài văn nghị luận theo trình tự giải thích → thực trạng → nguyên nhân → hậu quả → giải pháp → bài học.
a. Mở bài:
- Giới thiệu vấn đề (trực tiếp hoặc gián tiếp).
- Khẳng định đó là vấn đề đáng quan tâm.
b. Thân bài:
* Giải thích
- Thói quen đổ lỗi/né tránh trách nhiệm là gì?
“Đổ lỗi/né tránh trách nhiệm” là hành vi con người cố tình chối bỏ lỗi lầm của mình, hoặc viện cớ do lí do khách quan, hoặc đổ tội cho người khác. Đây là một hiện tượng đáng buồn thường gặp trong cuộc sống hằng ngày.
* Bàn luận/chứng minh
- Biểu hiện của thói quen đổ lỗi/né tránh trách nhiệm
+ Các nhà thầu xây dựng yếu kém, ăn bớt vật liệu khiến công trình sụp đổ, gây tai nạn, không chịu nhận trách nhiệm mà đổ lỗi do địa hình, khí hậu.
+ Thất bại trong cuộc sống, nhiều người đổ lỗi do hoàn cảnh khó khăn, nghèo khó mà quên mất rằng cũng nhiều người nhờ nỗ lực không ngừng mà làm giàu từ hai bàn tay trắng.
+ Học sinh lười biếng, không chăm chỉ học tập đạt kết quả kém lại đổ lỗi cho chương trình sách giáo khoa nặng nề, giáo viên dạy khó hiểu…
- Nguyên nhân của thói quen đổ lỗi/né tránh trách nhiệm
+ Do sự lười nhác, không cống hiến mà chỉ mong thụ hưởng của nhiều người. Khi nhìn thấy sai lầm của người khác hoặc bản thân gây ra sai lầm, họ vẫn vô tâm, không tích cực ngăn chặn hoặc khác phục để hạn chế tổn hại.
+ Do con người hèn nhát, không dám đối mặt với lỗi lầm của mình. Nhiều người chỉ vì quá hèn nhát, sợ hãi khi xảy ra sai lầm, họ đã trốn tránh, thoái thác trách nhiệm, đổ lối cho người khác khiến cho hậu quả của hành động ấy còn lớn hơn hậu quả do sai làm ấy gây ra.
+ Do con người ích kỉ, thiếu trách nhiệm, chỉ muốn đùn đẩy phần khó khăn cho người khác. Nhiều người chỉ biết đến lợi ích của bản thân mình, không quan tâm đến người khác. Khi sai lầm xảy ra, họ chỉ cố sức bảo vệ mình, bỏ mặc người khác dù hậu quả có thế nào đi chăng nữa. Những kẻ vô tâm ấy thường gây nên những tổn thất rất lớn cho xã hội.
+ Do lòng tham khiến cho con người mở mắt, sẵn sàng làm những việc trái với lương tâm và tìm cách đổ vạ cho người khác… Để vét đầy túi tham, nhiều kẻ đã bất chấp lương tâm, làm những việc tàn nhẫn chỉ để có được điều mình mong muốn.
- Hậu quả của thói quen đổ lỗi/né tránh trách nhiệm
+ Hiện tượng đổ lỗi gây mất đoàn kết trong tập thể, khi không ai nhận trách nhiệm về mình cứ cứ đùn đẩy cho người khác.
+ Hiện tượng đổ lỗi không giúp khắc phục hậu quả gây ra, mà trái lại càng làm việc khắc phục hậu quả thêm trì trệ, khiến hậu quả càng nghiêm trọng.
+ Hiện tượng đổ lỗi khiến chúng ta trở thành kẻ vô trách nhiệm, tự huyễn hoặc bản thân rằng mình không bao giờ sai, từ đó không thể tiến bộ, hoàn thiện mình.
+ Nếu xã hội ai cũng chỉ biết đổ lỗi mà không có tinh thần trách nhiệm, khắc phục sai lầm, thì xã hội đó sẽ trở nên trì trệ, chậm phát triển.
* Bài học nhận thức
- Dám nhận lỗi là một hành động dũng cảm, là sống có trách nhiệm đối với công việc, bản thân và người khác. Vì thế:
+ Bạn cần biết tự ý thức, có tinh thần trách nhiệm, dũng cảm nhận lỗi, sửa lỗi.
+ Gia đình, nhà trường giáo dục con em hình thành ý thức nhận lỗi; người lớn phải làm gương cho trẻ em, không ngần ngại nói “Xin lỗi” khi mình mắc sai lầm và có cách thức cụ thể, thiết thực để sửa chữa lỗi lầm.
+ Ngoài ra, bạn và mọi người cũng nên khoan dung tạo điều kiện cho người mắc sai lầm có cơ hội được sửa sai.
+ Có nhiều người khi phạm phải lỗi lầm đã hèn nhát lẫn trốn và đổ lỗi cho người khác. Với những người như thế thật đáng lên án, bạn cần góp phần phát hiện, tố giác và cần thiết phải đề xuất xử lí kịp thời.
c. Kết bài:
- Khẳng định lại vấn đề
- Rút ra bài học cho bản thâna
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
