Đề học kì 1 Ngữ văn 7 THCS Định Công năm (2025-2026)
Phần I. Đọc hiểu
Đọc văn bản sau:
BÍ MẬT CỦA NA VÀ MẸ
- Na à, có thấy cái ná thun của anh Hai đâu không?
- Em không thấy…
Khi trả lời tỉnh queo như vậy, Na không giật mình khi anh hỏi và mắt cũng không chớp chớp rồi nhìn xuống chân lo lắng như mấy lần trước nữa.
Cũng như những lần trước mà đồ chơi của anh Hai đột nhiên biến mất, lần này, Na cũng biết rất rõ cái ná thun của anh ở đâu bởi vì chính Na đã giấu nó vào trong một chiếc hộp bí mật rồi chui vào gầm giường trong phòng mình, nhét sâu vào một góc.
Sở dĩ Na phải làm như vậy và không nói sự thật với anh Hai bởi vì chỉ có bằng cách đó, Na mới có thể bảo vệ lũ chim sẻ trên cây mận sau nhà. Thật kinh khủng, anh Hai đã dùng cái ná thun xấu xí đó để bắn những con chim bé nhỏ đáng thương…
Nhưng may là hỏi Na vài lần thì anh quên và lại bày ra một trò chơi mới.
Khi anh Hai đi qua nhà cu Bin chơi, Na lại chui vào gầm giường, lấy chiếc hộp ra, xem cái ná thun có còn ở trong đó không.
Thật ra trong chiếc hộp đó còn có những món vũ khí lợi hại khác của anh Hai tự chế mà Na bí mật đem giấu. Này là mấy viên đạn bằng giấy cứng cuộn lại mà anh Hai dùng để bắt thằn lằn cho con cá tai tượng nhà cu Bin xơi tái. Còn đây là cái hộp giấy mà anh nhốt con cuốn chỉ, tất nhiên Na đã thả con vật có đôi cánh màu xanh biếc có cái chấm màu cam ấy đi rồi. Đây nữa, cái vợt lưới này, anh Hai hay đem ra ngoài vườn chụp bắt mấy con bươm bướm. Sau cái lần làm con bướm vàng xinh đẹp bị rách cánh thì Na đã bí mật cho cây vợt chui vào hộp nằm cùng với đám vũ khí xấu xí kia…
Gần Tết, mẹ dọn dẹp nhà, khi quét gầm giường của Na, mẹ phát hiện ra chiếc hộp.
- Na, sao con giấu đồ chơi của anh Hai mà bảo là không thấy? Con có biết nói dối là xấu lắm không?
- Dạ con biết, nhưng mà…
Thế là Na vừa thút tha thút thít vừa nói cho mẹ nghe toàn bộ sự thật.
Tưởng mẹ sẽ mắng cho Na một trận, không ngờ, mẹ ôm Na vào lòng dịu dàng nói:
- Na của mẹ rất nhân hậu, biết thương yêu những con vật bé nhỏ. Từ giờ, chiếc hộp này sẽ là bí mật của hai mẹ con mình, Na của mẹ có đồng ý không?
Tất nhiên là Na đồng ý bằng cách hôn lên má của mẹ một cái chụt rõ kêu.
(Trích từ sách “Ba Kể Con Nghe - Bí Mật Của Na Và Mẹ” - Trần Tùng Chinh)
Chú thích:
Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Ai là người kể chuyện?
Dựa vào cách xưng hô và lời kể để xác định ngôi kể, đồng thời xác định người trực tiếp kể lại câu chuyện.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba
- Người kể chuyện giấu mình (không tham gia vào câu chuyện)
Khi quét gầm giường và phát hiện chiếc hộp của Na, mẹ đã có những hành động và lời nói ra sao? Qua cách ứng xử với Na, em thấy mẹ là người như thế nào?
Tìm các chi tiết miêu tả hành động, lời nói của mẹ khi phát hiện chiếc hộp và dựa vào cách ứng xử để nhận xét phẩm chất của nhân vật.
a. Hành động và lời nói của mẹ khi phát hiện chiếc hộp:
- Hành động: Nghe Na kể sự thật, mẹ không mắng, mà ôm Na vào lòng,
- Lời nói:
+ Mẹ hỏi Na vì sao giấu đồ chơi của anh Hai và nhắc rằng “nói dối là xấu lắm”.
+ Mẹ dịu dàng khen Na “rất nhân hậu, biết thương yêu những con vật bé nhỏ”.
+ Mẹ còn nói chiếc hộp sẽ là “bí mật của hai mẹ con”.
b. Qua cách ứng xử với Na, ta thấy mẹ Na:
- Dịu dàng, bao dung, nhân hậu
- Người mẹ tâm lý, biết lắng nghe và thấu hiểu, tôn trọng con.
- Giáo dục con bằng tình yêu thương, không nóng nảy, không trách phạt.
Chỉ ra một số từ và một phó từ có trong câu văn sau. Cho biết mỗi số từ, phó từ em vừa tìm bổ sung ý nghĩa gì?
“Tưởng mẹ sẽ mắng cho Na một trận, không ngờ, mẹ ôm Na vào lòng dịu dàng nói...”
Xác định số từ và phó từ trong câu, sau đó dựa vào từ ngữ đi kèm để nêu ý nghĩa bổ sung của chúng.
* Số từ: một
- Bổ sung ý nghĩa: chỉ số lượng
* Phó từ: sẽ, không
- Bổ sung ý nghĩa:
+ Sẽ: Chỉ quan hệ thời gian (tương lai).
+ Không: Chỉ sự phủ định.
Em hiểu như thế nào về chi tiết “Na giấu cái ná thun của anh Hai vào “chiếc hộp bí mật” và nhét sâu vào gầm giường”?
Giải thích ý nghĩa của chi tiết dựa vào hành động, mục đích của Na và tình yêu thương của em dành cho các con vật.
Ý nghĩa chi tiết: Na giấu cái ná thun vào “chiếc hộp bí mật” và nhét sâu vào gầm giường:
- Thể hiện sự cẩn thận, quyết tâm của Na trong việc bảo vệ chim sẻ và các con vật khác.
- Bộc lộ tấm lòng nhân hậu, yêu thương động vật của Na
- Tạo nên “bí mật” của Na, mở ra nút thắt câu chuyện.
Nêu một thông điệp có ý nghĩa nhất mà em nhận thức được từ văn bản trên. Hãy chia sẻ những việc em cần phải làm để thực hiện bức thông điệp đó?
Khái quát nội dung, hành động và phẩm chất của nhân vật để rút ra thông điệp; từ đó liên hệ bản thân và nêu những việc làm cụ thể để thực hiện thông điệp.
- Thông điệp:
+ Hãy biết yêu thương và bảo vệ những điều nhỏ bé xung quanh mình.
+ Lòng nhân ái luôn đem lại điều tốt đẹp và được người khác trân trọng.
+ Hãy thấu hiểu và lắng nghe người khác bằng sự dịu dàng, bao dung.
+ Mỗi hành động xuất phát từ tấm lòng thiện lương đều đáng được ghi nhận.
……
- Việc cần làm để thực hiện thông điệp, có thể là:
+ Giữ gìn môi trường sống của sinh vật (không phá tổ chim, không bẫy bướm…).
+ Yêu thương và quan tâm đến mọi người xung quanh.
+ Học cách lắng nghe, tôn trọng cảm xúc của người khác (giống như mẹ của Na).
……
Phần II. Viết
Viết một bài văn (khoảng 400 chữ) phân tích đặc điểm nhân vật bé Na trong đoạn trích “Bí mật của Na và mẹ” (Trần Tùng Chinh).
Xác định những đặc điểm nổi bật của nhân vật Na qua hành động, lời nói, suy nghĩ và mối quan hệ với các nhân vật khác; phân tích dẫn chứng, nhận xét nghệ thuật xây dựng nhân vật và đánh giá ý nghĩa hình tượng nhân vật.
1. Mở bài
- Giới thiệu được tác phẩm và nhân vật bé Na.
- Nêu được ấn tượng/nhận xét khái quát về nhân vật bé Na.
2. Thân bài
Học sinh triển khai được các đặc điểm nổi bật của nhân vật Na, kèm bằng chứng phù hợp từ văn bản.
a. Hoàn cảnh/ vai trò nhân vật
- Nhân vật chính của truyện, sống cùng mẹ và anh Hai, chứng kiến anh Hai vô tình làm hại các con vật nhỏ.
b. Phân tích đặc điểm nhân vật:
* Đặc điểm 1: Nhân hậu, yêu thương sinh vật nhỏ bé
- Phân tích được các hành động: giấu ná thun, giấu đạn giấy, thả cuốn chỉ, giấu vợt bướm…
* Đặc điểm 2: Can đảm, dám hành động để bảo vệ điều đúng, tinh thần chịu trách nhiệm
- Phân tích được việc Na “nói dối” để bảo vệ chim sẻ, không sợ bị anh Hai phát hiện. Khi mẹ phát hiện, Na dám kể thật toàn bộ sự việc (“thút tha thút thít”).
d. Nghệ thuật
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật thông qua hành động, lời nói, suy nghĩ….
- Cốt truyện, tình huống truyện độc đáo
- Ngôi kể thứ ba
- Chi tiết “chiếc hộp bí mật” giàu giá trị biểu tượng.
e. Ý nghĩa hình tượng nhân vật:
- Qua nhân vật Na, tác giả gửi gắm chủ đề về tầm quan trọng của lòng nhân ái, sự đồng cảm và trách nhiệm bảo vệ thế giới tự nhiên…
3. Kết bài
- Khẳng định vẻ đẹp của nhân vật Na.
- Liên hệ bản thân
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
