Đề khảo sát chất lượng tháng 11 Ngữ văn 7 THCS Phan Bội Châu (2024-2025)
Phần I. Đọc hiểu
Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi:
BUỔI SÁNG QUÊ NỘI
Khi mặt trời chưa dậy
Hoa còn thiếp trong sương
Khói bếp bay đầy vườn
Nội nấu cơm, nấu cám
Đàn trâu ra đồng sớm
Đội cả sương mà đi
Cuối xóm ai thầm thì
Gánh rau ra chợ bán
Gà con kêu trong ổ
Đánh thức ông mặt trời
Chú Mực ra sân phơi
Chạy mấy vòng khởi động
Một mùi hương mong mỏng
Thơm đẫm vào ban mai
Gió chạm khóm hoa nhài
Mang hương đi khắp lối
Buổi sáng ở quê nội
Núi đồi ngủ trong mây
Mặt trời như trái chín
Treo lủng lẳng vòm cây.
(Nguyễn Lãm Thắng, Giấc mơ buổi sáng, NXB Văn học, 2017)
Bài thơ trên thuộc thể thơ nào? Tại sao em xác định được điều đó?
Căn cứ vào số tiếng trong mỗi dòng thơ và cách tổ chức các dòng thơ để xác định thể thơ
- Thể thơ 5 chữ
- Giải thích: mỗi dòng thơ có 5 tiếng
Trong bài thơ, tác giả nhắc đến những ai khi miêu tả buổi sáng trên quê nội?
Đọc toàn bài, tìm các nhân vật/con người được nhắc đến trực tiếp trong những hoạt động của buổi sáng quê nội
- Nội đang nấu cơm
- Những người gánh rau ra chợ bán
Biện pháp tu từ so sánh trong hai câu thơ sau có tác dụng gì?
Mặt trời như trái chín
Treo lủng lẳng vòm cây
Xác định hình ảnh được dùng để so sánh với “mặt trời”, nêu tác dụng của phép so sánh trong việc gợi hình, gợi màu sắc, hình dáng và làm cảnh vật trở nên gần gũi, sinh động.
- Biện pháp tu từ: so sánh “mặt trời như trái chín”
- Tác dụng:
+ Gợi lên hình ảnh mặt trời lên cao, tròn, đỏ, rực rỡ trên nền trời.
+ Cho thấy thiên nhiên làng quê vào buổi tươi đẹp, ấm áp, thơ mộng, gần gũi, bình yên
+ Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt, thể hiện sự cảm nhận tinh tế, tình yêu thiên nhiên, gắn bó với quê hương của tác giả.
Nội dung của bài thơ trên là gì?
Khái quát các hình ảnh, âm thanh, hoạt động và vẻ đẹp thiên nhiên xuất hiện trong bài thơ để xác định nội dung; đồng thời nêu tình cảm của tác giả đối với quê nội.
- Vẻ đẹp tươi sáng, thơ mộng, nhộn nhịp, gần gũi, thanh bình của làng quê vào buổi sáng
- Tình yêu tha thiết, sự gắn bó với quê nội của tác giả
Có ý kiến cho rằng: “Dù đi xa đến đâu, quê hương vẫn là nơi trở về”. Em có đồng tình với ý kiến đó không? Vì sao?
Nêu rõ quan điểm đồng tình/không đồng tình; giải thích ý nghĩa của quê hương đối với mỗi người, phân tích vai trò của quê hương trong đời sống tinh thần và khẳng định trách nhiệm trân trọng, gìn giữ tình yêu quê hương.
+ Đồng ý. Vì:
+ Quê hương là nơi quen thuộc, gắn bó với mỗi người, có gia đình, người thân, tạo thành mối liên kết mạnh mẽ
+ Quê hương là nơi mang đến cảm giác yên bình và an toàn
Phần II. Viết
Viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật người con trong câu chuyện dưới đây:
HAI BÁT PHỞ BÒ
Vào một buổi chiều mùa xuân lạnh lẽo, một cậu con trai dắt người cha mù vào quán. Cậu con trai trạc mười tám, mười chín tuổi, quần áo đơn giản, lộ rõ vẻ nghèo túng, nhưng từ cậu lại toát lên nét trầm tĩnh của người có học. Cậu con trai tiến đến trước mặt tôi nói to: "Cho hai bát mì bò!". Tôi đang định viết hoá đơn, thì cậu ta hướng về phía tôi và nói nhỏ: "Chú ơi ngại quá, chú làm cho cháu một bát phở thịt bò thôi ạ, bát còn lại thì không để thịt, cháu không muốn để cha cháu nghe thấy".
Nhà bếp nhanh nhẹn bê lên ngay hai bát mì nóng hổi. Cậu con trai chuyển bát mì bò đến trước mặt cha, ân cần chăm sóc: "Cha, có mì rồi, cha ăn đi thôi, cha cẩn thận kẻo nóng đấy ạ!". Rồi cậu ta tự bưng bát mì nước về phía mình. Người cha không vội ăn ngay, ông cầm đũa dò dẫm đưa qua đưa lại trong bát. Mãi lâu sau, ông mới gắp trúng một miếng thịt, vội vàng bỏ miếng thịt vào bát của người con. "Ăn đi con, con ăn nhiều thêm một chút, ăn no rồi học hành chăm chỉ, sắp thi tốt nghiệp rồi, nếu mà thi đỗ đại học, sau này làm người có ích cho xã hội". Người cha nói với giọng hiền từ, đôi mắt tuy mờ đục vô hồn, nhưng trên khuôn mặt đầy nếp nhăn lại sáng lên nụ cười ấm áp. Điều khiến cho tôi ngạc nhiên đó là, cái cậu con trai đó không hề cản trở việc cha gắp thịt cho mình, mà cứ im như thóc đón nhận miếng thịt từ bát của cha, rồi lại lặng lẽ gắp miếng thịt đó trả về. Cứ lặp đi lặp lại như vậy, dường như thịt trong bát của người cha cứ gắp lại đầy, gắp mãi không hết. "Cái quán này thật tử tế quá, một bát mì mà biết bao nhiêu là thịt". Ông lão cảm động nói. Kẻ đứng ngay bên cạnh là tôi, chợt toát hết cả mồ hôi, trong bát chỉ có vài mẩu thịt tội nghiệp, quắt queo bằng móng tay, lại mỏng chẳng khác gì xác ve. Người con trai nghe vậy vội vàng tiếp lời cha: "Cha à, cha ăn mau đi, bát của con đầy ắp không biết để vào đâu rồi đây này". "Ừ... ừ, con ăn nhanh lên, ăn mì bò thực ra cũng có chất lắm đấy".
Hành động và lời nói của hai cha con đã làm chúng tôi rất xúc động. Chẳng biết từ khi nào, bà chủ cũng đã ra đứng cạnh tôi, lặng lẽ nhìn hai cha con họ. Vừa lúc đó, cậu Trương đầu bếp bê lên một đĩa thịt bò vừa thái, bà chủ dẩu dẩu môi ra hiệu bảo cậu đặt lên bàn của hai cha con nọ. Cậu con trai ngẩng đầu tròn mắt nhìn một lúc, bàn này chỉ có mỗi hai cha con cậu ngồi, cậu ta vội vàng hỏi lại: "Anh để nhầm bàn rồi thì phải, chúng tôi không gọi thịt bò". Bà chủ mỉm cười bước lại chỗ họ: "Không nhầm đâu, hôm nay chúng tôi kỉ niệm ngày mở quán, đĩa thịt này là quà biếu khách hàng". Cậu con trai cười cười, không hỏi gì thêm. Cậu lại gắp thêm vài miếng thịt vào bát người cha, sau đó, bỏ phần còn thừa vào trong một cái túi nhựa. Chúng tôi cứ im lặng chờ cho hai cha con ăn xong, rồi lại dõi mắt tiễn hai cha con ra khỏi quán. Mãi khi cậu Trương đi thu bát đĩa, đột nhiên kêu lên khe khẽ. Hoá ra, đáy bát của cậu con trai đè lên mấy tờ tiền giấy, vừa đúng giá tiền của một đĩa thịt bò, được viết trên bảng giá của cửa hàng. Cùng lúc, tôi, bà chủ, và cả cậu Trương chẳng ai nói lên lời, mỗi người theo đuổi một ý nghĩ riêng.
(Hữu Bằng, http://songdep.xitrum.net/nghethuatsong/689.html)
Giới thiệu nhân vật người con và hoàn cảnh xuất hiện; lần lượt phân tích các đặc điểm nổi bật qua hành động, lời nói, cách ứng xử với người cha và chi tiết trả tiền bát thịt bò; từ đó đánh giá phẩm chất hiếu thảo, yêu thương, tinh tế, giàu lòng tự trọng và khái quát ý nghĩa nhân vật.
* Giới thiệu được nhân vật, ấn tượng khái quát về nhân vật
* Bối cảnh câu chuyện: tại một quán phở, có hai cha con, người cha bị mù vào quán. Người con gọi hai bát phở, một bát có thịt và một bát không có thịt, sau đó người con dành cho cha bát phở có thịt.
* Phân tích đặc điểm nhân vật
- Hoàn cảnh: khó khăn
+ Tuổi: 18, 19 -> thanh niên
+ Trang phục: đơn giản
+ Lộ rõ vẻ nghèo túng
+ Gọi một bát phở thịt và một bát phở không thịt -> bớt tiền hoá đơn
- Hiếu thảo
+ Dành cho cha những điều tốt đẹp: bát phở thịt
+ Quan tâm, ân cần chăm sóc: nhắc cha "Cha, có mì rồi, cha ăn đi thôi, cha cẩn thận kẻo nóng đấy ạ!"
- Tinh tế, có lòng tự trọng
+ Hiểu cha luôn dành những điều tốt đẹp cho con -> gọi to hai bát phở bì để cha thấy yên tâm
+ Khi cha gắp thịt cho mình, không phản đối mà thầm gắp lại -> để cha thể hiện tình yêu thương
+ Được tặng đĩa thịt thì nhận lòng tốt, không từ chối nhưng vẫn trả đầy đủ tiền
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật
- Ý nghĩa hình tượng
+ Bồi dưỡng tình yêu thương gia đình, hiếu thảo với cha mẹ
+ Nhắc nhở lối sống tự trọng
* Nêu ấn tượng và đánh giá về nhân vật.





