Soạn bài Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học (truyện) SGK Ngữ văn 9 tập 1 Kết nối tri thức

Nguyễn Du là đại thi hào dân tộc, cũng là người đã mang văn học của Việt Nam vươn xa ra thế giới qua tác phẩm Truyện Kiều. Tác phẩm là lời phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội phong kiến với bộ mặt tàn bạo của tầng lớp thống trị, là tiếng kêu đau thương của những số phận bị áp bức trong thời kì ấy. Và thông qua đó, ta có thể thấy được lòng thương cảm, tình yêu thương con người sâu sắc của tác giả. Đoạn trích "Kiều ở lầu Ngưng Bích" là một trong những đoạn trích hay nhất được trích từ tác phẩm này.

Đoạn trích nằm ở phần thứ hai "Gia biến và lưu lạc". Sau khi biết mình bị lừa vào chốn lầu xanh, Kiều uất ức định tự vẫn. Tú Bà sợ mất vốn, bèn lựa lời khuyên giải, cho người mua thuốc thang và hứa hẹn khi nàng bình phục, sẽ gả nàng cho một người đàn ông tốt nhưng thực chất là giam lỏng Kiều ở lầu Ngưng Bích, chờ thời cơ thực hiện âm mưu mới. Đoạn trích là những lời tự bộc bạch, là nỗi lòng cô đơn, buồn tủi của Kiều khi nhớ về người yêu, khi nghĩ về số phận đớn đau của đời mình.

Sáu câu thơ đầu gợi tả thiên nhiên nơi lầu Ngưng Bích với không gian và thời gian:

"Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân
Vẻ non xa, tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông
Cát vàng cồn nọ, bụi hồng dặm kia
Bẽ bàng mây sớm, đèn khuya
Nửa tình, nửa cảnh như chia tấm lòng"

Khung cảnh thiên nhiên được nhìn dưới con mắt của Thúy Kiều. Lầu Ngưng Bích, nơi giam lỏng nàng chính là nơi khóa tuổi xuân của Kiều lại. Hai chữ "khóa xuân" mà Nguyễn Du dành cho Kiều sao mà đớn đau, buồn bã đến thế! Một mình nơi lầu Ngưng Bích bao la, rộng lớn, Kiều chỉ có đám mây cùng với ngọn đèn bầu bạn. Nghệ thuật đối lập: "non xa" - "trăng gần" gợi một không gian rợn ngợp, không một bóng người, chỉ có mình Kiều với nỗi cô đơn, trống trải. Những cồn cát vàng gối đầu lên nhau, những bụi hồng ở xa kia dù biết Kiều đang chơi vơi, trơ trọi nhưng cũng không thể nào đến gần, bầu bạn với nàng được. Trước khung cảnh đượm buồn của buổi chiều tà, Kiều cảm thấy lòng mình như chia đôi, diễn tả nỗi chua xót, đau đớn của Kiều trong một vòng tuần hoàn khép kín của "mây sớm đèn khuya". Ngày nào cũng như vậy, vẫn những cảnh vật đó không hề thay đổi, chỉ có lòng người ngày càng buồn hơn.

Chính trong hoàn cảnh cô đơn nơi đất khách quê người, Kiều càng thấy nhớ người yêu:

"Tưởng người dưới nguyệt chén đồng
Tin sương luống những rày trông mai chờ"

Nhớ người yêu, Kiều nhớ đến khi nàng cùng Kim Trọng uống chén rượu thề dưới ánh trăng, nguyện ở bên nhau đến trọn đời. Ấy vậy mà giờ đây, tất cả chỉ còn là quá khứ. Nàng không thể ở bên người mình yêu, cũng không thể cùng chàng thực hiện lời nguyện ước. Ở bên ngoài kia, Kim Trọng vẫn luôn chờ đợi nàng, chàng đâu hề hay biết lời hứa năm nào đã tan thành mây khói, mà vẫn ngóng trông tin tức về Thúy Kiều. Càng thương Kim Trọng, Kiều càng đau xót cho thân phận của chính mình, bởi lẽ tấm lòng thủy chung, son sắt của nàng giờ không thể nào gột rửa được:

"Bên trời góc bể bơ vơ
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai"

Sau khi nhớ người yêu, nàng nhớ tới cha mẹ của mình:

"Xót người tựa cửa hôm mai
Quạt lồng ấp lạnh những ai đó giờ?
Sân Lai cách mấy nắng mưa
Có khi gốc tử đã vừa người ôm"

Ở đây, người đọc có thể cảm thấy một điều vô lí, rằng tại sao Kiều lại nhớ đến người yêu trước khi nhớ về cha mẹ của nàng? Ta có thể hiểu được khi Kiều phải bán mình chuộc cha, hy sinh chữ "Tình" để làm tròn chữ "Hiếu" thì hẳn là ở đây, Kim Trọng là người đau đớn hơn cả. Do đó, Kiều nhớ tới Kim Trọng trước tiên, là áy náy, cảm thấy có lỗi đối với chàng. Khi nhớ về cha mẹ, Nguyễn Du cho Kiều được thể hiện sự đau xót của nàng "Xót người tựa cửa hôm mai". Kiều đau đớn bởi vì nàng không thể phụng dưỡng cha mẹ, chăm sóc cha mẹ khi về già. Ở nơi quê nhà, không biết đã có ai thay Kiều quạt cho cha mẹ những khi trời nóng, chăm sóc cha mẹ khi ốm đau hay chưa? Một loạt thành ngữ "quạt nồng ấp lạnh", "cách mấy nắng mưa" cùng điển cổ "Sân Lai", "gốc tử" cho thấy tài năng tuyệt vời của tác giả.

Sau khi nhớ tới người thân, Kiều nghĩ về thân phận của mình. Tám câu thơ cuối là bức tranh thiên nhiên mang âm hưởng trầm buồn:

"Buồn trông cửa bể chiều hôm
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa
Buồn trông ngọn nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trông nội cỏ dầu dầu
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi."

Điệp từ "buồn trông" được lặp lại bốn lần ở các câu thơ sáu chữ như trở thành điệp khúc, diễn tả nỗi buồn như đang dâng lên thành từng đợt, tạo thành con sóng lòng của Kiều. Nàng nhìn ra cửa bể, thấy thấp thoáng một bóng người bên cánh buồm của họ. Bóng người cô độc giữa non sông rộng lớn giống như sự đơn côi một mình của Kiều nơi lầu Ngưng Bích này. Chỉ có điều, nếu Kiều phải ở mãi nơi đây một mình, chưa biết ngày mai, thì người ngư dân đó đang bận rộn trở về đoàn tụ với gia đình sau một ngày làm việc vất vả. Hướng tầm mắt lại gần, Kiều trông thấy những cánh hoa đang trôi dạt, như là lênh đênh, là vô định trước cuộc đời. Những cánh hoa kia y hệt như cuộc đời của Kiều vậy. Cảnh vật cũng như buồn hơn dưới con mắt của Kiều, nàng nhìn đâu đâu cũng thấy bóng dáng những sự vật đơn độc, lẻ loi...

Hai câu thơ cuối là tâm trạng hoang mang, lo lắng, là khi những đợt sóng lòng của nàng trở nên dữ dội hơn:

"Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi"

Âm thanh của tiếng sóng dồn đến như cơn bão táp của nội tâm, là cực điểm cảm xúc trong lòng Kiều. Kiều sẽ phải làm gì với cuộc đời phía trước đây? Tám câu thơ cuối quả thực là tám câu thơ rất hay, mở ra một bức tranh thiên nhiên đối sóng với tâm trạng của Kiều, qua đó thấy được tài năng tả cảnh cũng như miêu tả tâm lí của nhà thơ.

Đoạn trích "Kiều ở lầu Ngưng Bích" với đoạn mở đầu là bức tranh thiên nhiên, kế đến là lời độc thoại của nhân vật và kết thúc lại bằng một bức tranh thiên nhiên. Điệp khúc vòng cho thấy cái nét độc đáo trong cách làm thơ của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du, đồng thời gieo vào lòng ta niềm thương cảm sâu sắc trước số phận của nhân vật Kiều.

Nam Cao, một tác giả với những tác phẩm gây ấn tượng sâu sắc, đặ lại nhiều cảm xúc và tâm trạng cho độc giả. Mỗi tác phẩm của ông mang đậm dấu ấn của cuộc sống, khắc họa hình ảnh sống động về những con người bình dân, những khổ cực trong xã hội. Trong số đó, truyện ngắn “Lão Hạc” là một tác phẩm cảm động, nói lên về số phận đau buồn của người nông dân trước cách mạng tháng Tám. Tác phẩm là một minh chứng cho sự quý báu của tâm hồn con người trong những hoàn cảnh khó khăn nhất.

Nam Cao đặt nền tảng cho câu chuyện trong bối cảnh lịch sử khó khăn, nước mất, nhà tan, và nhân dân chìm đắm trong nghèo đói. Ông xây dựng nhân vật chính là một nông dân, tượng trưng cho số phận của người nông dân nghèo khó trong xã hội. Người kể chuyện là ông Giáo, người hàng xóm thân thiết của lão Hạc, tạo thêm sự chân thực và sinh động cho câu chuyện. Đọc giả sẽ theo dõi cuộc sống, những khó khăn và biến cố trong đời của một con người qua lời kể của ông Giáo.

Câu văn đơn giản nhưng chân thành, làm cho tâm hồn độc giả rung động trước mảnh đời cảm động. Mỗi đoạn văn khắc họa một phần của cuộc sống, nói về nghèo đói nhưng cũng toát lên vẻ nhân văn, lòng tốt và sự yêu thương chan chứa trong họ. Lão Hạc, nhân vật chính, là biểu tượng của người nông dân hiền lành, chất phác, sống chăm chỉ. Dù cuộc sống đầy thách thức, sức khỏe yếu đuối, lão vẫn giữ vững phẩm chất và lòng yêu thương cho con trai.

Lão Hạc đã phải đối mặt với sự bế tắc và túng quẫn, thậm chí nghĩ đến việc bán chó cậu Vàng để kiếm sống. Tuy nhiên, tình cảm quá mạnh mẽ giữa lão và cậu Vàng khiến lão không thể thực hiện quyết định đó. Sự đau lòng, giằng xé trong tâm hồn lão khiến sức khỏe của ông ngày càng suy giảm. Cuối cùng, để nuôi sống cậu Vàng, lão đã đưa ra quyết định khó khăn, phải lừa để bán chó. Đoạn mô tả cảnh bán chó không chỉ là một khảo cứu về tình cảm giữa người và thú cưng, mà còn là biểu tượng cho sự hy sinh và đau khổ của lão Hạc.

Cảnh chó Vàng ra đi đã làm cho tâm trạng người đọc trở nên xúc động. Lão Hạc, người nông dân chất phác, ngay cả khi đối mặt với cái chết cũng không quên giữ cho bản thân mình trong sạch. Tình yêu thương đối với con trai và sự quyết định kết liễu cuộc đời mình để không làm gánh nặng cho con, đều là những nét đẹp tâm hồn, làm đậm thêm giá trị nhân văn của tác phẩm.

Đoạn hội thoại giữa ông Giáo và vợ về việc lão Hạc bán chó cũng là một phần rất đặc sắc của tác phẩm. Sự bất lực, thất thường của ông Giáo khi nghe vợ nói về sự khó khăn và đói nghèo của gia đình lão Hạc, một lời nhắc nhở về lòng nhân ái và sự quan tâm đối với những người xung quanh. Tác giả gián tiếp truyền đạt thông điệp về sự nhạy cảm và hiểu biết đối với những hoàn cảnh khó khăn.

Cuối cùng, cái chết của lão Hạc không chỉ là một cái chết thể xác mà còn là một tình huống bi thảm, làm thức tỉnh nhận thức xã hội. Tác phẩm là một tác phẩm về sự bất công trong xã hội phong kiến, đưa người đọc suy ngẫm về sự túng quẫn và khốn khổ của người nông dân. Cái chết của lão Hạc không chỉ do bệnh tật, mà còn là hậu quả của một cuộc sống bế tắc và không lối thoát.

Truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao không chỉ là một tác phẩm văn học đầy tình cảm mà còn là gương mặt của những mảnh đời bất hạnh trong xã hội. Tác phẩm nhấn mạnh giá trị tâm hồn và lòng nhân ái, tạo nên một tác phẩm đặc sắc, khiến người đọc không thể quên.