Đề thi thử giữa học kì 1 Văn 11 - Đề số 5

- Vận dụng kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội; triển khai vấn đề theo các thao tác lập luận giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận.

- Đảm bảo cấu trúc đoạn văn, dung lượng khoảng 12–15 dòng và có sự liên kết giữa các câu.

a. Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề nghị luận

b. Thân đoạn:

* Giải thích: Khoảnh khắc bình yên là những giây phút cuộc sống diễn ra nhẹ nhàng, không có áp lực, lo âu hay xung đột; đó có thể là bữa cơm gia đình, một buổi sáng trong lành, giây phút được nghỉ ngơi sau những giờ học tập, làm việc căng thẳng.

* Phân tích, bàn luận:

- Những khoảnh khắc bình yên giúp con người cảm nhận giá trị của cuộc sống, biết yêu thương và trân trọng những điều giản dị, gần gũi.

- Đây là khoảng thời gian để mỗi người nghỉ ngơi, cân bằng cảm xúc, phục hồi năng lượng và tìm thấy động lực tiếp tục cố gắng.

- Việc trân trọng bình yên còn giúp con người nhận thức sâu sắc hơn về giá trị của hòa bình, tự do và những điều kiện sống tốt đẹp mà mình đang được hưởng.

- Trong xã hội hiện đại với nhịp sống nhanh, áp lực học tập, công việc và sự chi phối của công nghệ, biết sống chậm lại để cảm nhận những điều bình dị càng trở nên cần thiết.

* Mở rộng, phản đề: Phê phán những người sống vội vàng, thờ ơ, chỉ mải chạy theo vật chất, thành tích mà quên đi giá trị của hiện tại. Tuy nhiên, trân trọng bình yên không đồng nghĩa với việc né tránh thử thách hay ngại thay đổi.

c. Kết đoạn: Khẳng định ý nghĩa của việc trân trọng những khoảnh khắc bình yên và liên hệ trách nhiệm của bản thân.

Vận dụng kiến thức về đặc trưng thể loại truyện ngắn và kĩ năng viết bài văn nghị luận văn học. Tập trung phân tích, đánh giá các phương diện nghệ thuật trần thuật:

- Ngôi kể, người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật.

- Cách tổ chức tình huống, sự kiện và mạch kể.

- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật.

- Ngôn ngữ, giọng điệu và sự kết hợp giữa tự sự, miêu tả, biểu cảm.

- Đánh giá tác dụng của nghệ thuật trần thuật trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm.

1. Mở bài

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Trọng Tạo và truyện ngắn “Khoảnh khắc thời bình”.

- Khái quát vấn đề nghị luận: nghệ thuật trần thuật

2. Thân bài

a. Ngôi kể thứ nhất và điểm nhìn trần thuật gần gũi, giàu tính chủ quan

- Truyện được kể theo ngôi thứ nhất, người kể chuyện xưng “tôi” (Út), trực tiếp tham gia vào các sự việc.

- Điểm nhìn trần thuật chủ yếu đặt vào nhân vật “tôi”, giúp câu chuyện được tái hiện qua những gì nhân vật chứng kiến, cảm nhận và suy ngẫm.

- Nhờ đó, diễn biến chiến trường và những rung động nội tâm được thể hiện chân thực, tự nhiên; người đọc dễ dàng đồng cảm với niềm vui, sự xúc động, nỗi bất an và khát vọng hòa bình của nhân vật.

b. Tổ chức tình huống và mạch trần thuật giàu kịch tính, có sự đan xen giữa hiện thực và hồi tưởng

- Tình huống truyện được xây dựng xoay quanh việc Út và Tất nhận được lá thư báo tin đại đội trưởng vừa có con trai, trong khi chiến trường vẫn đang diễn ra ác liệt.

- Mạch truyện vận động theo trình tự: nhận và đọc thư → vui mừng trước tin đứa trẻ ra đời → hồi tưởng về những ngày hòa bình → trở lại hiện thực chiến đấu → lo lắng cho đại đội trưởng → tiếp tục mang thư đến chốt Bốn.

- Đáng chú ý, mạch kể có sự chuyển đổi linh hoạt giữa hiện tại và quá khứ. Từ mùi cỏ cháy, nhân vật “tôi” nhớ về những ngày theo cha ra đồng đốt cỏ và những ngày cùng đại đội trưởng chuẩn bị làm mùa lúa nước trên cao nguyên Krông-pách.

- Sự đan xen này tạo nên chiều sâu cho câu chuyện, làm nổi bật sự đối lập giữa cuộc sống bình yên và hiện thực chiến tranh. Đồng thời, khoảnh khắc nhận tin về sự ra đời của đứa trẻ trở thành khoảng lặng giàu ý nghĩa giữa những trận chiến căng thẳng.

c. Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, tự nhiên

- Tác giả chú trọng khắc họa tâm lí nhân vật thông qua hành động, lời nói, cảm giác và dòng suy nghĩ bên trong.

- Niềm vui được thể hiện qua hành động của Tất: “ôm chầm lấy tôi nhấc bổng lên, xoay tít mù”; sự xúc động của nhân vật “tôi” thể hiện qua việc luống cuống giằng lấy đèn, giật lá thư để đọc.

- Nỗi nhớ và sự bàng hoàng được khơi gợi qua cảm giác ngửi thấy “mùi thơm ngai ngái của cỏ cháy” và những dòng hồi tưởng về thời bình.

- Nỗi lo lắng, bất an được thể hiện qua câu hỏi run run: “Đại đội trưởng hi sinh rồi phải không?”.

- Đặc biệt, hình ảnh nhân vật “tôi” cảm thấy như đang “ẵm chặt cậu bé Hòa Bình” khi chạy giữa lửa đạn cho thấy sự chuyển hóa tinh tế từ niềm vui riêng thành niềm tin, hi vọng vào sự sống và tương lai.

=> Cách miêu tả tâm lí không áp đặt mà để cảm xúc bộc lộ tự nhiên qua từng chi tiết, giúp nhân vật hiện lên chân thực, giàu chiều sâu.

d. Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật giàu sức biểu cảm

- Ngôn ngữ kể chuyện giản dị, gần gũi, mang sắc thái tự nhiên của người lính, thể hiện qua những lời thoại như “Nói dại!”, “Thôi cậu mang thư ngay sang cho ông ấy đi”.

- Ngôn ngữ miêu tả giàu hình ảnh, chất thơ: “những nàng tiên đang tung ra hàng trăm nghìn tấm lụa”, “mùi thơm ngai ngái của cỏ cháy”.

- Giọng điệu trần thuật có sự đan xen giữa vui tươi, xúc động, trữ tình, bâng khuâng và căng thẳng, hồi hộp.

- Sự kết hợp hài hòa giữa tự sự, miêu tả và biểu cảm khiến câu chuyện vừa có sức hấp dẫn của một sự việc diễn ra trong chiến trường, vừa có chiều sâu của những suy tư về cuộc sống.

e. Đánh giá

- Những đặc sắc trong nghệ thuật trần thuật góp phần làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn người lính: giàu tình đồng đội, nhạy cảm trước những niềm vui bình dị và luôn hướng về sự sống.

- Qua đó, tác giả khẳng định sức sống mãnh liệt của con người và khát vọng hòa bình ngay giữa hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt.

- Nghệ thuật trần thuật giàu chất thơ nhưng vẫn bám sát hiện thực tạo nên sức lay động và giá trị nhân văn cho đoạn trích.

3. Kết bài

- Khẳng định những nét đặc sắc trong nghệ thuật trần thuật của Nguyễn Trọng Tạo.