Đề thi thử giữa học kì 1 Văn 11 - Đề số 5
I. ĐỌC HIỂU
Đọc đoạn trích sau
(Lược phần đầu: Dần là cô bé nghèo khổ, phải đi ở cho bà chánh Liễu giàu có. Mẹ Dần chết vì ốm đau không kiêng khem bỏ lại bố Dần và hai em nhỏ. Dần trở về nhà để chăm em. Túng quẫn, bố Dần tính kế lên rừng kiếm ăn. Ông gả Dần cho gia đình mà ông đã nhận 20 đồng bạc cưới (để lo ma chay cho mẹ Dần). Sáng sớm, nghe lời bố, Dần xuống chợ mua cau, chè để chiều đón nhà chồng làm đám cưới đưa Dần về làm dâu. Xế chiều, mẹ chồng và chồng đến nhà Dần xin dâu. Bố Dần nghe những lời thưa chuyện nhẹ nhàng và khéo léo từ mẹ chồng Dần nhưng lòng đầy trĩu nặng...).
“Rồi ông ngồi lử thử. Bởi vì ông buồn lắm. Chỉ lát nữa là người ta rước Dần đi. Đêm hôm nay, chỉ còn mình ông với hai đứa trẻ con. Nhà sẽ vắng ngắt vắng ngơ, chẳng khác gì ngày vợ ông mới chết đi. Rồi chỉ mươi bữa, nửa tháng là ông đã phải bỏ nốt hai đứa con trai để ngược... Chao ôi! Buồn biết mấy?... Ông đờ đẫn cả người. Ông nghĩ bụng rằng: giá Dần không phải về nhà người ta, thì có lẽ chẳng đời nào ông phải lên rừng; ông cứ ở nhà với ba con, bố con đùm bọc lấy nhau, bây giờ bỏ lại hai đứa bé mà đi, ông thương chúng nó quá... A thì ra ông phải đi nơi khác làm ăn, chẳng phải vì cớ gì khác mà chỉ vì Dần phải đi lấy chồng, Dần đi lấy chồng, không ai trông coi vườn đất, nhà cửa, con cái cho ông nữa... Ông buồn quá. Ông đáp lại những câu rất dài dòng của bà thông gia bằng những câu ngắn ngủn. Bà thông gia, trái lại nhiều lời lắm. Bà vui vẻ. Bà nói luôn. Bởi tài ăn nói của người ta, một đời mới có dịp dùng đến độ vài lần. Bà thì chỉ một lần thôi, bởi vì bà có mỗi một mống con trai. Lấy một con vợ cho con, có dễ đâu? Nhất là mình lại không có nhiều tiền. Công việc phải qua mấy mươi nấc, mấy mươi cầu. Chưa cưới được vợ về cho con, thì còn là đi lại mỏi chân, van ông lạy bà sái hàm răng... Công việc của bà, mười phần xong đến chín phần rồi. Còn một tí chút nữa mà thôi. Tội gì không ngọt ngào với người ta cho yên ổn cả. Người ta gả con gái, đã chẳng được gì thì cũng phải được lời nói mát lòng, mát ruột cho hả dạ... Đến tối, đám cưới mới ra đi. Vẻn vẹn có sáu người, cả nhà gái nhà trai. Ông bố vợ đã tưởng không đi. Nhưng bà mẹ chồng cố mời. Vả lại nếu ông không đi, thì hai đứa bé cũng không thể đi mà Dần thì đang khóc lóc. Nếu chỉ có mình nó ra đi thì có lẽ nó cũng không chịu nốt. Ông đành kéo mấy cành rào lấp ngõ rồi đi vậy.
Dần không chịu mặc cái áo dài của bà mẹ chồng đưa, thành thử lại chính bà khoác cái áo ấy trên vai. Dần mặc những áo vải ngày thường nghĩa là một cái quần cồng cộc xẫng và đụp những miếng vá thật to, một cái áo cánh nâu bạc phếch và cũng vá nhiều chỗ lắm, một bên tay rách quá, đã xé cụt gần đến nách. Nó sụt sịt khóc, đi bên cạnh mẹ chồng. Chú rể dắt đứa em lớn của Dần. Còn thằng bé thì ông bố cõng. Cả bọn đi lủi thủi trong sương lạnh và bóng tối như một gia đình xẩm lẳng lặng dắt díu nhau đi tìm chỗ ngủ...
Đến nhà trai, bà mẹ chồng mời bố Dần uống nước ăn trầu. Rồi bà giết một con gà, dọn cho ba bố con một mâm cơm. (Dần vừa thẹn, vừa buồn không chịu ngồi ăn). Ba bố con lặng lẽ ăn. Người cha ăn có vài lượt cơm, rồi buông bát đĩa, ngồi xỉa răng đợi cho hai đứa con ăn. Ông thúc chúng ăn nhanh lên, rồi còn về kẻo khuya. Thằng lớn và cơm phùng mồm ra, bị nghẹn mấy lần. Khi cả hai con đã thôi cơm, ông cho chúng nó uống nước rồi đứng lên, chào bà mẹ chồng Dần để ra về. Ông dắt thằng lớn và cõng thằng bé trên lưng. Dần đứng đợi cha ở ngoài sân. Nó vẫn còn dụi mắt. Người cha ái ngại, đứng lại nhìn con một thoáng rồi âu yếm bảo:
- Thôi! Thầy cho em về nhé.
Dần khóc nấc lên. Hai đứa em không còn chế nhạo nữa.
Thằng lớn chực khóc. Thằng bé ngây mặt ra vì không hiểu sao cả. Người cha mắng yêu con:
- Mẹ chúng mày!...
Bà mẹ chồng thấy Dần khóc quá, chạy ra. Bố Dần vội bước đi. Dần chạy theo cha nức nở:
- Thầy!... Thầy!...
- Mẹ mày!... nín đi cho thầy về.
- Thầy đừng đi lên rừng!
Người cha thấy lòng thổn thức và đáp liều:
- Ừ, thì thôi... Mẹ mày!”
(Một đám cưới*, Tuyển tập Nam Cao, NXB Văn học, 2015, tr.262 - 264)
(*) Truyện ngắn “Một đám cưới” được in trên “Tiểu thuyết thứ Bảy” (số 3, tháng 8-1944), tiêu biểu cho mảng truyện viết về đề tài người nông dân trước Cách mạng.
Xác định ngôi kể và chỉ ra dấu hiệu nhận biết ngôi kể trong đoạn trích.
Căn cứ vào người kể chuyện và cách thức người kể gọi tên nhân vật để xác định ngôi kể.
- Đoạn trích được kể theo ngôi thứ ba.
- Dấu hiệu nhận biết: Người kể chuyện giấu mình, không trực tiếp xuất hiện trong câu chuyện mà gọi tên nhân vật bằng tên riêng hoặc danh từ chỉ nhân vật như: Dần, ông, bà thông gia, bố Dần...
Chỉ ra những từ ngữ thuộc ngôn ngữ nói được sử dụng trong đoạn đối thoại sau:
- Mẹ mày!... nín đi cho thầy về.
- Thầy đừng đi lên rừng!
Người cha thấy lòng thổn thức và đáp liều:
- Ừ, thì thôi... Mẹ mày!"
- Vận dụng kiến thức về đặc điểm của ngôn ngữ nói.
- Chú ý các từ ngữ mang tính khẩu ngữ, cách xưng hô thân mật, cách diễn đạt tự nhiên trong giao tiếp hằng ngày.
Những từ ngữ thuộc ngôn ngữ nói được sử dụng trong đoạn đối thoại: “Mẹ mày”, “nín đi”, “thầy”, “Ừ”, “thì thôi”.
Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong câu văn:
“Cả bọn đi lủi thủi trong sương lạnh và bóng tối như một gia đình xẩm lẳng lặng dắt díu nhau đi tìm chỗ ngủ”.
- Xác định biện pháp tu từ và chỉ ra các đối tượng được so sánh.
- Phân tích tác dụng trên ba phương diện: nghệ thuật, nội dung và cảm xúc, thái độ của tác giả.
- Biện pháp tu từ: So sánh “Cả bọn đi lủi thủi trong sương lạnh và bóng tối” được so sánh với “một gia đình xẩm lẳng lặng dắt díu nhau đi tìm chỗ ngủ”.
- Tác dụng:
+ Tạo hình ảnh so sánh giàu sức gợi, giúp câu văn trở nên sinh động, giàu sức biểu cảm
+ Khắc họa cảnh đưa dâu nghèo khổ, lạnh lẽo, tủi buồn. Hình ảnh cả gia đình Dần lặng lẽ ra đi gợi liên tưởng đến những con người lang thang, không có nơi nương tựa, qua đó làm nổi bật số phận bất hạnh và cảnh sống bấp bênh của những người nông dân nghèo trước Cách mạng.
+ Thể hiện niềm xót thương, cảm thông sâu sắc của nhà văn Nam Cao đối với những con người nghèo khổ, bất hạnh.
Xác định điểm nhìn và nêu ý nghĩa của việc sử dụng linh hoạt các điểm nhìn trong câu chuyện, nhiều cái nhìn đa chiều, bao quát hơn
- Dựa vào vị trí, góc độ quan sát và chủ thể cảm nhận để xác định điểm nhìn trần thuật.
- Phân tích tác dụng của việc thay đổi điểm nhìn đối với khả năng khắc họa nhân vật, phản ánh hiện thực và thể hiện tư tưởng của tác phẩm.
- Điểm nhìn trần thuật: Đoạn trích chủ yếu được kể từ điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ ba, có sự dịch chuyển linh hoạt:
- Điểm nhìn bên ngoài: Quan sát, miêu tả hành động, lời nói, dáng vẻ của các nhân vật như ông bố Dần ngồi lử thử, Dần sụt sịt khóc, bà mẹ chồng vui vẻ, cả gia đình lủi thủi đi trong đêm.
- Điểm nhìn bên trong: Đi sâu vào thế giới nội tâm của người cha qua những suy nghĩ, cảm xúc như “ông buồn lắm”, “ông thương chúng nó quá”, “ông thấy lòng thổn thức”; đồng thời thể hiện tâm trạng đau buồn, lưu luyến của Dần qua tiếng khóc và lời gọi cha.
- Điểm nhìn từ các nhân vật: Câu chuyện còn hé mở cách nhìn, cách suy nghĩ của bà mẹ chồng về việc cưới vợ cho con, giúp người đọc hiểu thêm động cơ và tâm lí của nhân vật.
- Ý nghĩa của việc sử dụng linh hoạt các điểm nhìn:
+ Giúp câu chuyện được nhìn nhận từ nhiều góc độ, tạo cái nhìn đa chiều, bao quát về sự việc và nhân vật.
+ Khắc họa chân thực, sâu sắc tâm lí, tính cách của từng nhân vật, đặc biệt là nỗi đau, sự bất lực và tình yêu thương con sâu nặng của người cha.
+ Tạo sự đối lập giữa niềm vui, sự tính toán của bà mẹ chồng với nỗi buồn, sự lưu luyến của bố con Dần, qua đó làm nổi bật bi kịch của những người nông dân nghèo.
+ Góp phần thể hiện giá trị hiện thực và tinh thần nhân đạo của Nam Cao.
Từ nội dung đoạn trích, anh/chị rút ra bài học gì cho bản thân?
- Khái quát nội dung, chủ đề của đoạn trích để rút ra bài học có ý nghĩa.
- Liên hệ với nhận thức và hành động của bản thân; bài học cần cụ thể, thiết thực, tránh nêu chung chung.
Gợi ý:
- Quan tâm, sẻ chia, giúp đỡ người thân, nhất là khi họ gặp khó khăn.
- Biết cảm thông với những hoàn cảnh nghèo khó, éo le; không thờ ơ, phán xét người khác.
- Quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ cha mẹ và những người thân trong gia đình.
- Chủ động chia sẻ, động viên người thân khi gặp khó khăn.
- Không ngừng học tập, rèn luyện để trở thành người có ích, góp phần xây dựng gia đình tốt đẹp hơn.
II. VIẾT
Anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ về tầm quan trọng của việc rèn luyện lối sống lành mạnh và các thói quen tích cực đối với giới trẻ ngày nay.
- Kiểu bài: Nghị luận xã hội về một vấn đề đời sống.
- Vấn đề nghị luận: Tầm quan trọng của việc rèn luyện lối sống lành mạnh và các thói quen tích cực đối với giới trẻ.
- Thao tác lập luận: Giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ.
- Dẫn chứng: Lựa chọn những tấm gương, câu chuyện thực tế về người trẻ biết xây dựng lối sống khoa học, tích cực và có trách nhiệm.
a. Mở bài
- Giới thiệu vấn đề: Trong xã hội hiện đại, giới trẻ có nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng phải đối mặt với không ít áp lực và cám dỗ.
b. Thân bài
* Giải thích vấn đề:
- Lối sống lành mạnh: Cách sống khoa học, cân bằng, hướng đến việc chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần và xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp.
- Thói quen tích cực: Những hành động tốt được duy trì thường xuyên như đọc sách, tập thể dục, quản lí thời gian, tự học, sống có kỉ luật, biết sẻ chia...
- Rèn luyện lối sống lành mạnh và thói quen tích cực là quá trình chủ động xây dựng, duy trì những hành vi có ích trong cuộc sống.
* Phân tích tầm quan trọng:
- Đối với sức khỏe thể chất và tinh thần:
+ Giúp cơ thể khỏe mạnh, nâng cao sức đề kháng.
+ Giảm căng thẳng, cân bằng cảm xúc, duy trì tinh thần lạc quan.
- Đối với học tập và phát triển bản thân:
+ Hình thành tính tự giác, kỉ luật, tinh thần trách nhiệm.
+ Nâng cao khả năng tập trung, tư duy và quản lí thời gian.
+ Tạo nền tảng để phát triển năng lực, theo đuổi mục tiêu và hoàn thiện bản thân.
- Đối với các mối quan hệ và xã hội:
+ Giúp người trẻ biết yêu thương, tôn trọng, sẻ chia và ứng xử văn minh.
+ Góp phần lan tỏa năng lượng tích cực, xây dựng cộng đồng tiến bộ.
- Đối với tương lai:
+ Tạo nền tảng vững chắc để thích nghi với những thay đổi, khó khăn và thử thách.
+ Giúp người trẻ chủ động nắm bắt cơ hội, xây dựng tương lai tốt đẹp.
* Bàn luận mở rộng:
- Phê phán một bộ phận giới trẻ sống thiếu kỉ luật, thức khuya, lười vận động, phụ thuộc vào mạng xã hội, trì hoãn công việc, thiếu mục tiêu và dễ buông xuôi trước khó khăn.
- Lối sống lành mạnh không đồng nghĩa với việc ép buộc bản thân theo những khuôn mẫu cứng nhắc mà cần xây dựng sự cân bằng, phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cá nhân.
* Bài học nhận thức và hành động:
- Nhận thức được vai trò của lối sống lành mạnh và thói quen tích cực.
- Chủ động xây dựng thời gian biểu khoa học, duy trì việc đọc sách, tập thể dục, học tập có kế hoạch.
- Biết kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị điện tử, cân bằng giữa học tập, nghỉ ngơi và các mối quan hệ.
- Kiên trì thực hiện những thay đổi nhỏ mỗi ngày.
c. Kết bài
- Khẳng định lại ý nghĩa của việc rèn luyện lối sống lành mạnh và thói quen tích cực.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
