Đề thi thử giữa học kì 1 Văn 11 - Đề số 4
I. ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau:
Thất bại không hề đáng sợ, thứ đáng sợ chính là mất đi niềm tin, không còn động lực làm nên những điều huy hoàng. Con người cần có tinh thần bất khuất “cố gắng không bao giờ muộn”. Nếu bỏ lỡ ánh bình minh buổi sớm, thì vẫn còn ánh trăng và những ngôi sao sáng trong đêm chờ bạn thưởng thức. Nếu chỉ vì bỏ lỡ ánh bình minh mà trở nên do dự, không tiến về phía trước, thì ngay cả cơ hội ngắm trăng sao cũng không còn, như vậy cuộc đời chỉ còn là thất bại.
Một tín đồ từng hỏi Phật Thích Ca Mâu Ni cách để nắm giữ hiện tại. Ngài nói: “Ăn là ăn, ngủ là ngủ, đó chính là làm chủ hiện tại”. Thoạt nghe, đây tưởng như là điều hiển nhiên. Nhưng trên thực tế, không phải ai cũng có thể làm những điều đơn giản, đời thường như thế trong chánh niệm.
Có người vừa ăn vừa xem TV, đọc báo, chơi điện tử, hoặc vừa ăn vừa trò chuyện, bàn công việc, chẳng còn tâm từ cảm nhận vị ngon của thức ăn. Có những gia đình lại coi giờ ăn cơm là giờ để bàn cãi, chồng chê trách vợ, vợ oán trách chồng, hơi đâu thưởng thức bữa ăn? Ngủ cũng thế, có những người lúc cần ngủ thì không ngủ, nghĩ ngợi chuyện ngày mai, hoặc than ngắn thở dài, hoặc cắn răng chịu đựng, đó đâu còn là giấc ngủ nữa.
Thực ra đạo lý Phật dạy vô cùng đơn giản, lúc ăn cơm nên tập trung thưởng thức đồ ăn, khi ngủ nên gạt đi mọi phiền muộn, cho mình nghỉ ngơi, hưởng sự yên bình một cách trọn vẹn. Dù làm bất kỳ việc gì, chúng ta cũng nên toàn tâm toàn ý, không nên làm việc theo kiểu người một nơi tâm hồn một nẻo. Chỉ có làm chủ hiện tại, làm tốt từng việc một mới có được nền tảng vững chắc cho tương lai, tạo nên hạnh phúc cho ngày mai.
Không thoát ra khỏi quá khứ sẽ mất đi hiện tại, sống trong những điều chưa tới sẽ mất đi tương lai. Những người thông minh đều hiểu rằng, chỉ có làm chủ hiện tại, nỗ lực phấn đấu, làm ra làm, chơi ra chơi, đi từng bước thật vững chắc, mới có thể tạo nên thành tựu, giúp cho cuộc sống ngày một tốt đẹp hơn.
(Trích Tu tâm cho tốt thì đời thong dong, Hoa Dương, NXB Hà Nội, 2001, tr.49-51)
Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích.
Căn cứ vào đặc điểm nội dung và cách thức triển khai văn bản để xác định phương thức biểu đạt chính.
Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận.
Theo tác giả, “Thất bại không hề đáng sợ, thứ đáng sợ” là gì?
Đọc kĩ câu văn đầu tiên của đoạn trích, xác định trực tiếp thông tin được tác giả đề cập.
Theo tác giả, điều đáng sợ không phải là thất bại mà chính là mất đi niềm tin, không còn động lực làm nên những điều huy hoàng.
Phân tích tác dụng của việc trích dẫn câu chuyện một tín đồ hỏi Phật trong văn bản.
Vận dụng kiến thức về tác dụng của việc trích dẫn trong văn bản nghị luận để phân tích
- Làm sáng tỏ quan niệm về việc làm chủ hiện tại thông qua lời dạy giản dị: “Ăn là ăn, ngủ là ngủ”. Qua đó, nhấn mạnh con người cần tập trung, toàn tâm toàn ý vào công việc đang thực hiện, biết sống trọn vẹn với từng khoảnh khắc của cuộc sống.
- Tăng tính xác thực và sức thuyết phục cho quan điểm của tác giả, đồng thời thể hiện sự trân trọng đối với những bài học sâu sắc về cách sống.
Anh/chị hiểu như thế nào về ý kiến “Nếu bỏ lỡ ánh bình minh buổi sớm, thì vẫn còn ánh trăng và những ngôi sao sáng trong đêm chờ bạn thưởng thức."?
Giải thích ý nghĩa hình ảnh mang tính biểu tượng, từ đó khái quát thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm.
Ý kiến sử dụng hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng để gửi gắm thông điệp về thái độ sống tích cực:
- “Ánh bình minh buổi sớm” tượng trưng cho những cơ hội, khởi đầu thuận lợi trong cuộc sống.
- “Ánh trăng và những ngôi sao sáng trong đêm” tượng trưng cho những cơ hội, hi vọng và những điều tốt đẹp vẫn có thể xuất hiện dù con người đã bỏ lỡ một cơ hội trước đó.
- Qua đó, tác giả khẳng định: Trong cuộc sống, nếu không đạt được mục tiêu hoặc bỏ lỡ một cơ hội, con người không nên bi quan, tuyệt vọng hay từ bỏ hi vọng. Mỗi người cần giữ vững niềm tin, chủ động tìm kiếm cơ hội mới và kiên trì nỗ lực để hướng tới những điều tốt đẹp.
Từ quan điểm tác giả “Không thoát ra khỏi quá khứ sẽ mất đi hiện tại, sống trong những điều chưa tới sẽ mất đi tương lai. ", hãy trình bày suy nghĩ về tầm quan trọng của việc “làm chủ hiện tại” với thế hệ trẻ hiện nay.
- Vận dụng kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội, kết hợp các thao tác lập luận giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận.
- Cần làm rõ khái niệm, biểu hiện, ý nghĩa của việc làm chủ hiện tại; đồng thời liên hệ với thực tiễn đời sống của thế hệ trẻ.
Có thể triển khai nội dung theo các ý sau:
* Giải thích:
- “Làm chủ hiện tại” là khả năng nhận thức, kiểm soát suy nghĩ, cảm xúc và hành động của bản thân; biết tập trung vào những việc đang làm, sống có mục tiêu và trách nhiệm với từng khoảnh khắc.
- Ý kiến của tác giả nhắc nhở con người không nên mãi chìm đắm trong những chuyện đã qua hay lo lắng, mơ tưởng về tương lai mà quên đi giá trị của hiện tại.
* Phân tích, bàn luận:
- Làm chủ hiện tại giúp người trẻ biết trân trọng thời gian, không để những cơ hội và điều kiện tốt đẹp trôi qua vô nghĩa.
- Giúp mỗi người tập trung học tập, rèn luyện, phát triển năng lực và hoàn thiện bản thân; từ đó từng bước tiến gần hơn đến mục tiêu đã đặt ra.
- Giúp người trẻ kiểm soát cảm xúc, vượt qua áp lực, không bị những thất bại trong quá khứ hoặc nỗi lo về tương lai chi phối.
- Giúp hình thành lối sống chủ động, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng. Những hành động tích cực hôm nay chính là nền tảng tạo nên thành công và hạnh phúc trong tương lai.
* Bài học nhận thức và hành động:
- Mỗi người trẻ cần xây dựng mục tiêu rõ ràng, lập kế hoạch phù hợp và kiên trì thực hiện.
- Biết quản lí thời gian, làm việc có trách nhiệm, cân bằng giữa học tập, nghỉ ngơi và các mối quan hệ.
- Trân trọng từng cơ hội, không ngừng học hỏi và chủ động tạo ra giá trị cho bản thân, xã hội.
II. VIẾT
Anh/ Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích nhân vật Hùng trong đoạn trích sau:
NGƯỜI GOM GIÓ XƯỚC
(Trích)
(Tóm tắt bối cảnh: Hùng, một sĩ quan an ninh được điều trở lại xóm Đồng Mả, vùng đất từng “chỉ có gió xước, chịu nhiều đau thương trong chiến tranh. Hùng vừa thực hiện nhiệm vụ điều tra tín hiệu liên lạc bí mật đe dọa an ninh, vừa tìm lại những ký ức về Mây, cô du kích từng chăm sóc anh khi bị sốt và là người anh yêu trong chiến tranh. Tưởng Mây đã hy sinh, Hùng đau xót khi biết cô vẫn còn sống nhưng đã mất cả hai chân vì tai nạn bom mìn, chồng qua đời và hiện một mình nuôi con trai tên Hứa. Trong quá trình công tác, Hùng phát hiện lão Lực có nhiều biểu hiện đáng ngờ. Lão tìm cách dụ dỗ anh che giấu số đạn pháo dưới lòng sông để trục lợi nhưng bị anh kiên quyết từ chối. Lực âm mưu trả thù Hùng và bắt Hứa đi. Nhờ Mây và Hứa kịp thời báo tin, Hùng cùng lực lượng công an xuất hiện...)
Lão Lực chết lặng. Không ngờ Hùng xuất hiện bất ngờ vậy. Trong tay vẫn cầm bộ phát tín hiệu để gọi người đón lão sau khi lão ra tay với Hùng, đôi mắt hoảng hốt như không tin vào điều đang xảy ra. Xung quanh, những ánh đèn pin lần lượt bật lên. Tổ công tác nhanh chóng siết vòng vây. Lực vùng bỏ chạy. Lão rẽ ngang qua bụi lau, nhảy vội xuống con rạch nhỏ, cố lết thân già chạy về phía sông. Nhưng, Hùng đã kịp đuổi tới, quật ngã lão chỉ bằng một củ chặn ngang quyết đoán. Tại ủy ban, trước những bằng chứng không thể chối cãi, lão buộc phải khai ra tất cả. Một bản danh sách dần hiện lên, là những mắt xích trong đường dây chuyên đưa người vượt biên trái phép ra nước ngoài.
Hùng xin ở lại Đồng Mả một thời gian để cùng bà con xây dựng cộng đồng du lịch nhỏ, nơi những còn người từng chịu nhiều mất mát tìm thấy nhau, cùng sống, cùng chữa lành. Nhờ sự bền bỉ của Hùng, chẳng còn gia đình nào quay lại với nghề cũ. Hùng đã dạy cho họ tận dụng các vật liệu có sẵn từ vỏ đạn để thiết kế những đồ bắt mắt, như bình hoa, mặt dây chuyền phục vụ khách du lịch. Từ nguồn thu nhỏ nhoi ấy, bao việc nghĩa được thực hiện: giúp đỡ những hộ nghèo, người khuyết tật. Mẹ con Mây cũng có một ngôi nhà mới, vững chãi hơn trước bão dông và một chiếc xe lăn để đi lại dễ dàng hơn.
Mùa hè, hoa lau nở trắng ven sông, hương xứ sở tỏa nồng trên từng ngọn gió. Mây ngồi trên chiếc xe lăn, theo lối cũ dọc hàng phi lao mà ngày xưa chính tay cô trồng, giờ đã vươn cao và reo lên trong nắng. Con đường ấy đưa cô về phía rộn ràng tiếng nói cười. Xa xa, Hùng đang niềm nở hướng dẫn lũ trẻ, mẹ con cô Cam, cô Nga, chị Tươi, những người khuyết tật trong xóm cách làm đồ lưu niệm. Mây lặng lẽ nghe mọi người nhắc về anh bằng những lời trìu mến. Người thì bảo anh đã làm thay đổi cuộc đời họ, người thì nói anh ở lại nơi này vì cô.
Khung cảnh ấy làm lòng cô chộn rộn như một khúc ca đầu mùa. Cô ngồi mãi, dõi theo không rời cho đến khi những ngọn phi lao bắt đầu nghiêng mình trong gió. Cùng lúc ấy, Hùng nhắc mọi người thu dọn khi thấy mây đen kéo tới. Riêng anh, chẳng vội quay về, chỉ lặng lẽ rẽ lối bước về phía bãi lau.
Đi được một đoạn, anh khựng lại, dưới chân là vệt bánh xe lăn còn mới hằn lên mặt cát. Không một lời, Hùng cứ thế bước theo. Phía trước không có mây đen, chỉ có một vòm trời đang hừng lên ánh sáng vàng rực rỡ, toát ra từ trái tim, soi rọi con đường dẫn đến điều gì đó dịu dàng.
(Truyện ngắn đạt giải A của Bùi Tuấn Minh, Báo Văn nghệ Công An, ngày 26/09/2025)
* Chú thích: Trung tá, nhà văn Bùi Tuấn Minh là một trong những cây bút truyện ngắn về đề tài công an nhân dân tiêu biểu nhất hiện nay. Sự nghị lực lặng thầm và kỷ luật sáng tác giúp Bùi Tuấn Minh chinh phục nhiều giải thưởng văn chương uy tín của ngành.
Vận dụng kĩ năng viết bài văn nghị luận về một nhân vật trong tác phẩm truyện:
- Xác định vị trí, hoàn cảnh xuất hiện và vai trò của nhân vật trong đoạn trích.
- Phân tích nhân vật thông qua các phương diện: hành động, việc làm, phẩm chất, suy nghĩ, tình cảm và mối quan hệ với các nhân vật khác.
- Nhận xét nghệ thuật xây dựng nhân vật và đánh giá ý nghĩa hình tượng nhân vật.
a. Mở bài
- Giới thiệu tác giả Bùi Tuấn Minh và truyện ngắn Người gom gió xước.
- Giới thiệu nhân vật Hùng: Một người sĩ quan an ninh có bản lĩnh, trách nhiệm, giàu lòng nhân ái và luôn nỗ lực đem đến những điều tốt đẹp cho cộng đồng.
b. Thân bài
* Khái quát hoàn cảnh nhân vật:
- Hùng là một sĩ quan an ninh được điều trở lại xóm Đồng Mả, vùng đất từng chịu nhiều đau thương trong chiến tranh.
- Anh vừa thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh, vừa tìm lại những kí ức về Mây, người con gái từng gắn bó với mình trong chiến tranh.
- Sau những biến cố và mất mát, Hùng không chỉ hoàn thành nhiệm vụ mà còn lựa chọn ở lại để giúp người dân xây dựng cuộc sống mới.
Phân tích các phẩm chất nổi bật của nhân vật Hùng:
Luận điểm 1. Hùng là người sĩ quan có bản lĩnh, dũng cảm và kiên quyết bảo vệ lẽ phải.
- Khi phát hiện những biểu hiện đáng ngờ của lão Lực, Hùng kiên trì điều tra, làm rõ sự việc.
- Trước lời dụ dỗ che giấu số đạn pháo dưới lòng sông để trục lợi, anh kiên quyết từ chối, thể hiện sự chính trực, không thỏa hiệp với cái xấu.
- Khi lão Lực thực hiện âm mưu trả thù và bắt Hứa đi, Hùng nhanh chóng phối hợp với lực lượng công an, kịp thời xuất hiện, khống chế đối tượng.
- Sau khi bắt giữ lão Lực, anh tiếp tục làm rõ đường dây đưa người vượt biên trái phép ra nước ngoài.
=> Hùng là người sĩ quan có tinh thần trách nhiệm cao, bản lĩnh vững vàng, dũng cảm đấu tranh với cái xấu, đặt lợi ích của cộng đồng và sự bình yên của nhân dân lên trên hết.
Luận điểm 2. Hùng là người giàu lòng nhân ái, có trách nhiệm với cộng đồng và luôn hướng đến những giá trị tốt đẹp.
- Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Hùng xin ở lại Đồng Mả để cùng bà con xây dựng một cộng đồng du lịch nhỏ.
- Anh kiên trì giúp người dân chuyển đổi nghề nghiệp, tận dụng vật liệu có sẵn từ vỏ đạn để tạo ra những sản phẩm lưu niệm phục vụ khách du lịch.
- Những nguồn thu tuy nhỏ nhưng góp phần giúp đỡ các hộ nghèo, người khuyết tật.
- Anh quan tâm đến hoàn cảnh của mẹ con Mây, giúp họ có ngôi nhà mới vững chãi và chiếc xe lăn thuận tiện cho việc đi lại.
=> Hùng không chỉ giúp người dân thoát khỏi hoàn cảnh khó khăn mà còn khơi dậy niềm tin, tạo điều kiện để họ tự xây dựng cuộc sống mới. Anh là người biết biến tình yêu thương thành những hành động thiết thực.
Luận điểm 3. Hùng là người sống tình nghĩa, giàu tình cảm và có khát vọng hàn gắn những tổn thương.
- Hùng trở lại Đồng Mả cũng là hành trình tìm về những kí ức với Mây, người con gái từng gắn bó với anh trong chiến tranh.
- Khi biết Mây vẫn còn sống nhưng phải chịu nhiều mất mát, anh không quay lưng mà âm thầm quan tâm, giúp đỡ mẹ con cô.
- Hình ảnh Hùng lặng lẽ bước theo vệt bánh xe lăn trên cát ở cuối đoạn trích cho thấy sự quan tâm sâu sắc, tinh tế và tình cảm chân thành dành cho Mây.
- Hình ảnh “vòm trời đang hừng lên ánh sáng vàng rực rỡ” gợi mở một tương lai tươi sáng, biểu tượng cho niềm hi vọng, sự hồi sinh và những điều dịu dàng đang chờ đợi con người sau những tháng ngày đau thương.
=> Hùng là người sống giàu tình nghĩa, biết trân trọng quá khứ nhưng không chìm đắm trong đau thương, luôn hướng về hiện tại và tương lai bằng tình yêu thương, sự sẻ chia
* Đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật:
- Nhân vật được khắc họa chủ yếu thông qua hành động, việc làm và cách ứng xử trong những tình huống cụ thể.
- Tình huống truyện có sự kết hợp giữa nhiệm vụ điều tra, đấu tranh với cái xấu và hành trình tìm lại những kí ức, tình cảm trong quá khứ.
- Ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, giàu cảm xúc; các chi tiết, hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng góp phần thể hiện vẻ đẹp tâm hồn nhân vật.
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí tinh tế, đặc biệt qua những hành động âm thầm của Hùng ở phần cuối đoạn trích.
c. Kết bài
- Khẳng định vẻ đẹp của nhân vật Hùng: bản lĩnh, chính trực, trách nhiệm, giàu lòng nhân ái và tình nghĩa.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
