Đề thi tham khảo giữa học kì 2 Văn 11 - Đề số 11

Vận dụng kiến thức về các phương thức biểu đạt, căn cứ vào nội dung và cách thể hiện của đoạn trích.

Đoạn trích được viết theo thể thơ lục bát

Đọc kĩ đoạn thơ mở đầu, phân tích từ ngữ, hình ảnh để xác định đặc điểm không gian và đối chiếu với tâm trạng của nhân vật trữ tình.

- Không gian mở đầu: Không gian lầu xanh náo nhiệt, đông đúc, tấp nập với những cuộc vui chơi, yến tiệc kéo dài suốt ngày đêm. Các hình ảnh “bướm lả ong lơi”, “cuộc say đầy tháng, trận cười suốt đêm”, “sớm đưa Tống Ngọc, tối tìm Tràng Khanh” gợi cảnh khách làng chơi ra vào liên tục.

- Sự đối lập với tâm trạng Thúy Kiều: Bên ngoài là không khí vui vẻ, náo nhiệt nhưng bên trong Kiều phải chịu nỗi đau đớn, tủi nhục, ê chề và cô đơn. Sự đối lập giữa cảnh bên ngoài và tâm trạng bên trong làm nổi bật bi kịch tinh thần của Kiều, đồng thời cho thấy sự đồng cảm sâu sắc của Nguyễn Du đối với nhân vật.

Dựa vào thể thơ, nội dung và sự vận động của tâm trạng nhân vật để xác định các phần của đoạn trích.

Có thể chia bố cục theo tâm trạng của Kiều:

- Đoạn 1 (Từ đầu đến “Sớm đưa Tống Ngọc, tối tìm Tràng Khanh”): Giới thiệu không gian chung và hoàn cảnh của Kiều.

- Đoạn 2 (Tiếp theo đến “Riêng mình nào biết có xuân là gì?”): Nỗi thương thân, xót thân, tiếc thân.

- Đoạn 3 (Tiếp theo đến “Ngẩn ngơ trăm nỗi, dùi mài một thân.”): Nỗi buồn và bẽ bàng, cô đơn một mình .

- Đoạn 4 (Tiếp theo đến “Nay hoàng hôn đã lại mai hôn hoàng”): Nỗi nhớ cha mẹ, người yêu và mối tình của Vân và Trọng.

- Đoạn cuối (Còn lại): Tình cảm đay nghiến số phận, oán trách số phận, lên án sự bất công của tạo hóa

Phân tích ý nghĩa câu thơ, xác định mối quan hệ giữa cảnh vật và tâm trạng nhân vật, từ đó gọi tên và giải thích bút pháp nghệ thuật.

- Ý nghĩa câu thơ: Câu thơ thể hiện mối quan hệ giữa tâm trạng con người và cảnh vật. Khi con người buồn đau, cảnh vật dù tươi đẹp cũng trở nên ảm đạm, nhuốm màu u sầu. Trong hoàn cảnh bị đẩy vào lầu xanh, Thúy Kiều luôn đau đớn, tủi nhục nên không thể tìm thấy niềm vui hay sự thanh thản trong cảnh vật xung quanh.

- Bút pháp nghệ thuật: Bút pháp tả cảnh ngụ tình.

- Cách hiểu: Tả cảnh ngụ tình là cách miêu tả cảnh vật để gửi gắm, thể hiện tâm trạng, cảm xúc của con người. Cảnh vật không chỉ được tái hiện khách quan mà còn thấm đẫm tâm trạng nhân vật. Trong câu thơ, nỗi buồn của Kiều lan tỏa và nhuốm màu lên cảnh vật, qua đó làm nổi bật bi kịch tinh thần và sự cô đơn của nàng.

Lựa chọn đoạn thơ tiêu biểu, phân tích từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ và diễn biến cảm xúc để làm rõ tâm trạng nhân vật.

(Tham khảo đoạn phân tích của GS. TS Trần Đình Sử)

Kiều không chỉ đau cho mình. Nàng đau đớn thương xót người thân. Nàng là người con có hiếu, có nghĩa, có tình, cho nên:

Ôm lòng đòi đoạn xa gần,

Chẳng vò mà rối, chẳng dần mà đau!

Trước hết là nàng nhớ cha mẹ ngày một già, thương cha mẹ không có người chăm nom. Nhưng thương nhất là câu này:

Dặm nghìn nước thẳm non xa,

Nghĩ đâu thân phận con ra thế này.

Cha mẹ bao giờ cũng mong con hạnh phúc, gửi gắm hy vọng vào con, thế mà thân phận con đã thay đổi ô nhục, cha mẹ xa xôi không biết mà đau lòng!

Thứ hai là thương người tình và mong em gái thay mình lấy chàng:

Xa xôi ai có thấu tình chăng ai?

Cuối cùng là nỗi lòng nhớ về quê hương của người con lưu lạc:

Mối tình đòi đoạn vò tơ,

Giấc hương quan luống lần mơ canh dài.

Song sa vò võ phương trời,

Nay hoàng hôn đã lại mai hôn hoàng.

Nhà thơ đã hai lần nhắc đến từ “đòi đoạn” – nỗi đau tan nát. Có lẽ nói những nỗi lòng tan nát hợp hơn là những nỗi lòng tê tái chăng ? Trong nỗi lòng Kiều, nổi lên tình cảm đau đớn vì tha hương lưu lạc và cảm giác thời gian kéo dài nặng nề vô nghĩa.