Đề thi thử giữa học kì 1 Văn 12 - Đề số 3
I. ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản
Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Toả nắng xuống lòng sông lấp loáng
Chẳng biết nước có giữ ngày, giữ tháng
Giữ bao nhiêu kỷ niệm giữa dòng trôi?
Hỡi con sông đã tắm cả đời tôi!
Tôi giữ mãi mối tình mới mẻ
Sông của quê hương, sông của tuổi trẻ
Sông của miền Nam nước Việt thân yêu
Khi bờ tre ríu rít tiếng chim kêu
Khi mặt nước chập chờn con cá nhảy
Bạn bè tôi tụm năm tụm bảy
Bầy chim non bơi lội trên sông
Tôi giơ tay ôm nước vào lòng
Sông mở nước ôm tôi vào dạ
Chúng tôi lớn lên mỗi người mỗi ngả
Kẻ sớm khuya chài lưới bên sông
Kẻ cuốc cày mưa nắng ngoài đồng
Tôi cầm súng xa nhà đi kháng chiến
Nhưng lòng tôi như mưa nguồn, gió biển
Vẫn trở về lưu luyến bên sông
Hình ảnh cô em đôi má ửng hồng...
(Trích: Nhớ con sông quê hương – Tế Hanh, Tuyển tập thơ Việt Nam 1945–1975, NXB Giáo dục, 2000, tr. 215–217.)
Chỉ ra dấu hiệu xác định thể thơ của đoạn thơ trên.
Căn cứ vào các đặc điểm hình thức để xác định thể thơ
Dấu hiệu xác định thể thơ của đoạn thơ
- Thể thơ: Tự do
- Dấu hiệu: Số chữ số câu không cố định, câu thơ dài ngắn khác nhau…
Tìm từ ngữ, hình ảnh gợi tả vẻ đẹp của con sông quê hương.
Đọc kĩ văn bản để xác định các từ ngữ và hình ảnh gợi tả vẻ đẹp con sông quê hương
Những từ ngữ, hình ảnh gợi tả vẻ đẹp của con sông quê hương trong đoạn thơ trên: “Con sông xanh biếc”, “nước gương trong”, “hàng tre soi bóng”, “tiếng chim kêu”, “con cá nhảy”…
Nêu chủ đề của đoạn thơ.
Căn cứ vào nội dung văn bản để xác định chủ đề bài thơ
Chủ đề của đoạn thơ:
- Đoạn thơ thể hiện tình yêu tha thiết, sâu nặng của tác giả đối với con sông quê hương, nơi gắn bó với tuổi thơ trong sáng, hồn nhiên và chứa đựng bao kỷ niệm êm đềm.
- Con sông hiện lên vừa đẹp đẽ, gần gũi, vừa trở thành biểu tượng cho quê hương, cội nguồn và tâm hồn dân tộc Việt Nam.
Trình bày tác dụng của biện pháp nhân hóa được sử dụng trong câu thơ:
“Sông mở nước ôm tôi vào dạ”
Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ nhân hóa và phân tích tác dụng
- Biện pháp tu từ nhân hóa “Sông mở nước ôm tôi vào dạ”
- Tác dụng:
+ Làm cho hình ảnh con sông trở nên gần gũi, sinh động như một người bạn thân thiết, biết yêu thương và đón nhận.
+ Thể hiện tình cảm tha thiết, gắn bó sâu nặng của nhân vật trữ tình với dòng sông quê hương - nơi gắn liền với tuổi thơ và ký ức ngọt ngào.
+ Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu thơ
Nhận xét tình cảm của tác giả Tế Hanh đối với con sông quê hương được thể hiện trong đoạn thơ.
Căn cứ vào nội dung văn bản để nhận xét tình cảm của tác giả
Tình cảm của tác giả Tế Hanh đối với con sông quê hương được thể hiện trong đoạn thơ:
- Tình cảm của tác giả là niềm yêu thương, gắn bó và nỗi nhớ sâu nặng với con sông quê hương. Dòng sông hiện lên không chỉ như một cảnh vật quen thuộc mà còn như một người bạn tri kỷ, gắn bó, thấu hiểu và chở che cho tuổi thơ tác giả.
- Tình cảm đó góp phần thể hiện tình yêu quê hương, đất nước sâu sắc của tác giả, khơi dậy trong người đọc niềm trân trọng đối với quê hương, cội nguồn và những ký ức tuổi thơ.
Từ nội dung đoạn thơ, hãy trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý nghĩa của việc gắn bó với quê hương. (trình bày từ 7-10 dòng)
Ý nghĩa của việc gắn bó với quê hương:
- Tình yêu quê hương là tình cảm tự nhiên, sâu sắc, giúp con người gắn bó với cội nguồn, trân trọng quá khứ và có trách nhiệm với nơi mình sinh ra.
- Biết yêu quê hương là biết yêu con người, thiên nhiên và đất nước.
- Mỗi người cần giữ gìn, phát huy giá trị tốt đẹp của quê hương, góp phần làm quê mình ngày càng giàu đẹp hơn.
Đoạn thơ của Tế Hanh đã khơi dậy trong lòng người đọc những suy nghĩ sâu sắc về ý nghĩa của việc gắn bó với quê hương. Trước hết, đó là thứ tình cảm tự nhiên, sâu nặng, giúp mỗi người ý thức được cội nguồn, biết trân trọng quá khứ và có trách nhiệm với mảnh đất đã sinh thành, nuôi dưỡng mình. Khi biết yêu quê hương, chúng ta cũng sẽ biết yêu thương con người, gắn bó với thiên nhiên và rộng lớn hơn là tình yêu đất nước. Từ tình cảm ấy, mỗi người cần có ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị tốt đẹp của quê hương, đồng thời nỗ lực cống hiến để góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.
II. VIẾT
Anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) so sánh, đánh giá hình tượng dòng sông trong hai đoạn thơ sau:
Em ơi! Buồn làm chi
Anh đưa em về sông Đuống
Ngày xưa cát trắng phẳng lì
Sông Đuống trôi đi
Một dòng lấp lánh
Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ
Xanh xanh bãi mía bờ dâu
Ngô khoai biêng biếc
(Trích: Bên kia sông Đuống – Hoàng Cầm, Thơ kháng chiến chống Pháp 1945–1954, NXB Văn học, 1984, tr. 102–105.)
Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Toả nắng xuống lòng sông lấp loáng
Chẳng biết nước có giữ ngày, giữ tháng
Giữ bao nhiêu kỷ niệm giữa dòng trôi?
(Trích: Nhớ con sông quê hương – Tế Hanh, Tuyển tập thơ Việt Nam 1945–1975, NXB Giáo dục, 2000, tr. 215–217.)
1. Tế Hanh (1921–2009)
- Nhà thơ quê ở Quảng Ngãi, thuộc phong trào Thơ mới (1932–1945). Thơ Tế Hanh mang giọng điệu chân thành, trong sáng, giàu tình yêu quê hương, con người và thiên nhiên Việt Nam.
- Bài “Nhớ con sông quê hương” (1943) thể hiện nỗi nhớ tha thiết với dòng sông tuổi thơ, biểu tượng cho tình quê và cội nguồn tâm hồn.
2. Hoàng Cầm (1922–2010)
- Nhà thơ quê ở Bắc Ninh, nổi tiếng với giọng thơ đậm chất dân gian, giàu nhạc tính và màu sắc văn hóa Kinh Bắc.
- Bài “Bên kia sông Đuống” (1948) được viết trong kháng chiến chống Pháp, thể hiện nỗi đau xót, nhớ thương và tự hào về quê hương Kinh Bắc bị tàn phá bởi chiến tranh.
Hình thức: bài văn
Dung lượng: khoảng 500 chữ
Dạng bài: nghị luận văn học (so sánh 2 tác phẩm thơ)
Vấn đề nghị luận: so sánh, đánh giá hình tượng dòng sông trong hai đoạn thơ "Nhớ con sông quê hương" và "Bên kia sông Đuống"
1. Mở bài:
Giới thiệu được hai đoạn thơ cần so sánh, đánh giá.
2. Thân bài:
a. Giới thiệu khái quát về hai tác giả, hai tác phẩm
b So sánh được về hai đoạn thơ trên các phương diện giống, khác nhau và chỉ ra nguyên nhân
*) Điểm giống:
- Cả hai đoạn thơ đều khắc họa hình tượng dòng sông quê hương – biểu tượng cho nơi chôn nhau cắt rốn, gắn bó với tuổi thơ, ký ức và tâm hồn người nghệ sĩ.
- Dòng sông trong cả hai đều mang vẻ đẹp trữ tình và chất thơ đậm đà.
- Đằng sau hình tượng ấy là tình yêu quê hương tha thiết, là nỗi nhớ và niềm tự hào dân tộc.
- Thể thơ: Thơ tự do, nhạc điệu linh hoạt, uyển chuyển
- Giọng điệu – ngôn ngữ: Trữ tình, trong sáng, đằm thắm, giàu hình ảnh
- Giá trị tư tưởng: Ca ngợi vẻ đẹp quê hương, khơi dậy tình yêu đất nước
*) Điểm khác nhau:
- Về nội dung
+ Ở Bên kia sông Đuống” (Hoàng Cầm), dòng sông gắn với nỗi đau và niềm thương nhớ quê hương trong kháng chiến. Con sông trở thành biểu tượng của đất nước bị tàn phá nhưng vẫn kiên cường, chứa chan nỗi xót xa và khát vọng hòa bình.
+ Trong “Nhớ con sông quê hương” (Tế Hanh), dòng sông lại mang vẻ đẹp yên bình, trong trẻo, gắn với tuổi thơ và tình yêu quê hương tha thiết. Con sông là nguồn cảm xúc trong sáng, niềm tự hào và hạnh phúc được sống trong hòa bình.
- Về nghệ thuật
+ Hoàng Cầm sử dụng ngôn ngữ giàu biểu tượng, giọng thơ trầm buồn, da diết, hình ảnh gợi nhiều tầng ý nghĩa (“sông Đuống trôi đi”, “nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến”).
+ Tế Hanh dùng ngôn ngữ giản dị, trong sáng, giàu nhạc điệu và cảm xúc trực tiếp, miêu tả cụ thể, gần gũi (“nước gương trong soi tóc những hàng tre”).
*) Cơ sở tạo nên sự giống và khác của hai đoạn thơ
+ Đều có cội nguồn là tình yêu quê hương đất nước.
+ Do cá tính nghệ thuật của mỗi thi nhân khác nhau.
+ Do hoàn cảnh của mỗi miền quê khác biệt.
+ Do nhưng nét riêng trong cảnh sắc, trong văn hóa mỗi miền quê,…
c. Đánh giá
- Cả hai đoạn thơ đều làm giàu thêm cho chủ đề quê hương – đất nước trong thơ Việt Nam hiện đại.
- Hai cách thể hiện khác nhau nhưng đều góp phần tôn vinh vẻ đẹp tâm hồn người Việt: thủy chung, sâu nặng với quê hương đất nước.
3. Kết bài:
Khẳng định vị trí, đóng góp của tác mỗi tác giả, tác phẩm với đời sống văn học dân tộc.





