Đề thi thử giữa học kì 1 Văn 12 - Đề số 2

+ Mở bài
- Giới thiệu 2 tác phẩm và tác giả cần so sánh; vấn đề (điểm chung giữa 2 tác phẩm đề yêu cầu so sánh).
- Nêu bình diện cần so sánh và vị trí của chúng đối với tác phẩm dư luận.
+ Thân bài
* Điểm chung ở 2 tác phẩm:
- Thể loại: truyện ngắn.
- Bồi cảnh, tình huống gay cấn, nguy hiểm bởi thiên tai, lũ lụt.
→ 2 tác giả chọn thể loại truyện ngắn và bối cảnh lũ lụt để phản ánh cuộc sống và bản chất con người.
* Điểm khác biệt ở 2 tác phẩm:
- Sống chết mặc bay - Phạm Duy Tốn: tố cáo sự vô nhân đạo, bất nhân của bọn quan lại, mang đậm giá trị hiện thực, nhân đạo cao cá về tình người.
- Bí ẩn của làn nước - Bảo Ninh: Trong những tình huống nguy nan, ranh giới sống chết chỉ như sợi tóc, con người vẫn có thể sống yêu thương, đùm bọc, sẻ chia, thậm chí hy sinh cả sinh mạng cho người khác, cao thượng, nhân hậu.
* Lý giải sự khác biệt: căn cứ vào hoàn cảnh ra đời của 2 tác phẩm, góc nhìn và sự sáng tạo của mỗi nhà văn.
+ Kết bài
- Đánh giá của cá nhân về ý nghĩa của từng tác phẩm

- Đánh giá sự đóng góp, thành công của từng nhà văn đối với nền văn học.

Trong văn học Việt Nam, hình ảnh thiên tai, đặc biệt là lũ lụt, thường được các nhà văn lựa chọn như một bối cảnh thử thách khắc nghiệt để bộc lộ bản chất con người và bộ mặt xã hội. Truyện ngắn Sống chết mặc bay của Phạm Duy Tốn và đoạn trích Bí ẩn của làn nước của Bảo Ninh tuy ra đời ở những thời điểm lịch sử khác nhau nhưng đều gặp nhau ở cảm hứng hiện thực sâu sắc. So sánh hai đoạn trích cho thấy giữa chúng tồn tại những điểm tương đồng về bối cảnh và thể loại, đồng thời có sự khác biệt rõ nét trong tư tưởng và giá trị nhân văn được thể hiện.

Trước hết, điểm chung dễ nhận thấy ở hai tác phẩm là đều thuộc thể loại truyện ngắn và cùng đặt nhân vật trong bối cảnh lũ lụt đầy hiểm nguy. Trong Sống chết mặc bay, Phạm Duy Tốn dựng lên cảnh nước sông dâng cao, đê điều sắp vỡ, người dân hoảng loạn trong nỗi lo mất nhà cửa và tính mạng. Không khí truyện căng thẳng, dồn dập, tạo cảm giác ngột ngạt, bức bối. Tương tự, trong Bí ẩn của làn nước, Bảo Ninh tái hiện một đêm lũ dữ với nước chảy xiết, gió mưa dữ dội, con người phải bám víu vào từng cành cây để giành giật sự sống. Việc lựa chọn truyện ngắn với tình huống cao trào và bối cảnh thiên tai giúp hai tác giả tập trung khắc họa những khoảnh khắc quyết định, từ đó làm nổi bật đời sống tinh thần và cách ứng xử của con người trước thử thách sinh tử.

Tuy cùng xuất phát từ bối cảnh lũ lụt, hai tác phẩm lại có những khác biệt rõ rệt về tư tưởng và thông điệp. Trong Sống chết mặc bay, Phạm Duy Tốn tập trung tố cáo sự vô nhân đạo và tàn nhẫn của tầng lớp quan lại phong kiến. Khi người dân đang vật lộn với dòng nước dữ, viên quan phủ vẫn thản nhiên ngồi chơi bài, phó mặc sinh mạng của hàng nghìn người. Sự đối lập gay gắt giữa cảnh dân chúng lầm than và thái độ lạnh lùng của kẻ cầm quyền đã làm nổi bật giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm, đồng thời thể hiện tinh thần nhân đạo qua sự cảm thông, xót xa dành cho người dân thấp cổ bé họng.

Ngược lại, Bí ẩn của làn nước của Bảo Ninh không đặt trọng tâm vào việc phê phán một thế lực xã hội cụ thể mà hướng đến khám phá vẻ đẹp của tình người trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Giữa cơn lũ dữ, con người vẫn sẵn sàng cứu giúp nhau, nhiều bàn tay chìa ra trong tuyệt vọng, người chồng không ngần ngại lao mình vào dòng nước lạnh để cứu con và cứu vợ. Dù kết cục là mất mát và đau thương, tác phẩm vẫn làm nổi bật sự cao thượng, nhân hậu và tinh thần hy sinh của con người trước thiên tai tàn khốc.

Sự khác biệt ấy bắt nguồn từ hoàn cảnh ra đời và góc nhìn nghệ thuật của mỗi nhà văn. Phạm Duy Tốn sáng tác trong bối cảnh xã hội thuộc địa nửa phong kiến, khi mâu thuẫn giai cấp gay gắt và bộ máy quan lại bộc lộ rõ sự thối nát. Vì thế, ngòi bút của ông mang tính phê phán mạnh mẽ. Trong khi đó, Bảo Ninh là nhà văn trưởng thành sau chiến tranh, quan tâm nhiều hơn đến thân phận con người và những chiều sâu tâm lý, nên tác phẩm thấm đẫm suy tư nhân bản.

Có thể khẳng định rằng, mỗi tác phẩm đều mang một ý nghĩa riêng. Sống chết mặc bay là tiếng nói lên án xã hội bất công và thức tỉnh lương tri con người, còn Bí ẩn của làn nước là bản ghi chép đầy ám ảnh về sức mạnh của tình người. Cả Phạm Duy Tốn và Bảo Ninh đều đã đóng góp những tác phẩm có giá trị, làm giàu thêm cho nền văn học Việt Nam bằng những trang viết giàu hiện thực và nhân văn sâu sắc.

- Giải thích vấn đề:  Tình người trong bão lũ là sự sẻ chia, cứu giúp, nâng đỡ lẫn nhau giữa
con người khi thiên tai xảy ra.
- Biểu hiện của tình người trong bão lũ:

+ Những người dân, chiến sĩ, tình nguyện viên xông pha vùng nguy hiểm để cứu giúp, đưa người đến nơi an toàn.
+ Các hoạt động quyên góp, ủng hộ, gửi lương thực, thuốc men từ khắp nơi trong cả nước.
+ Sự động viên tinh thần, an ủi, chia sẻ mất mát.
+ Cả cộng đồng chung tay dựng lại nhà cửa, khôi phục cuộc sống sau bão.
→ Tất cả cho thấy: Khi thiên tai đến, con người không cô đơn – vì có tình thương nâng đỡ.
- Ý nghĩa của tình người trong bão lũ
+ Với cá nhân: giúp con người vượt qua nỗi đau, khổ nạn; củng cố niềm tin vào cuộc sống.
+ Với cộng đồng: gắn kết mọi người bằng lòng nhân ái, tạo nên sức mạnh đoàn kết dân tộc.
+ Với xã hội: khơi dậy truyền thống “lá lành đùm lá rách”, thể hiện đạo lý tốt đẹp của con người Việt Nam.
- Phản đề (phê phán): Phê phán những người vô cảm, lợi dụng thiên tai để trục lợi, hoặc thờ ơ
trước nỗi đau của đồng bào.
- Khẳng định ý nghĩa: Tình người trong bão lũ là vẻ đẹp cao quý, thể hiện truyền thống nhân ái và tinh thần đoàn kết của dân tộc Việt Nam.

Từ câu chuyện Sống chết mặc bay của Phạm Duy Tốn, có thể thấy thiên tai, lũ lụt từ lâu đã là nỗi ám ảnh thường trực của người dân. Trong những ngày bão lũ hoành hành, tình người trong bão lũ chính là sự sẻ chia, cứu giúp và nâng đỡ lẫn nhau giữa con người khi thiên tai xảy ra. Đó là hình ảnh những người dân, chiến sĩ, lực lượng cứu hộ và các tình nguyện viên không quản hiểm nguy, xông pha vào vùng ngập sâu để đưa người già, trẻ nhỏ đến nơi an toàn. Đó còn là những chuyến xe chở đầy lương thực, thuốc men, quần áo được gửi về từ khắp mọi miền đất nước, cùng những lời thăm hỏi, động viên kịp thời dành cho người gặp nạn. Khi nước rút, tình người tiếp tục được thể hiện qua việc cả cộng đồng chung tay dựng lại nhà cửa, khôi phục cuộc sống sau bão. Những hành động ấy cho thấy trong hoạn nạn, con người không hề cô đơn vì luôn có tình thương nâng đỡ. Tình người trong bão lũ giúp mỗi cá nhân có thêm nghị lực vượt qua đau thương, củng cố niềm tin vào cuộc sống, đồng thời gắn kết cộng đồng bằng sức mạnh đoàn kết và lòng nhân ái. Tuy nhiên, cần phê phán những kẻ vô cảm, thờ ơ hoặc lợi dụng thiên tai để trục lợi. Có thể khẳng định rằng, tình người trong bão lũ là vẻ đẹp cao quý, thể hiện truyền thống nhân ái và tinh thần đoàn kết bền chặt của dân tộc Việt Nam.