Đề thi tham khảo giữa học kì 2 Văn 12 - Đề số 11
I. ĐỌC HIỂU
Đọc đoạn trích dưới đây và thực hiện các yêu cầu:
MÙI RƠM RẠ QUÊ MÌNH…
Ngọc Bích
(1) Tôi sinh ra từ một vùng sâu vùng xa ở bưng biền Đồng Tháp, lớn lên giữa hương đồng cỏ nội. Nơi tôi sống ruộng lúa không hẳn là thẳng cánh cò bay mà đủ ngan ngát mùi rơm rạ sau mỗi mùa gặt.
(2) Đối với những người sinh ra và lớn lên ở thôn quê thì dường như cánh đồng đã trở thành một phần ký ức chẳng thể nào quên, bởi nó gắn liền với tuổi thơ – phần thời gian trong trẻo nhất của một đời người.
(3) Trong ký ức của tôi, bức tranh đồng quê sống động một cách kỳ lạ. Đó là những sân phơi trải đầy lúa vàng, tụi con nít vẫn hay đi tới đi lui trên những thảm lúa ngoài sân để lúa mau khô, những bước chân nhỏ xinh in ngang dọc trên đệm lúa vàng. Chúng bước nhanh thật nhanh để tránh cái nắng trên đầu và cái nóng hừng hực dưới chân. Ngày mùa trong tôi còn là những ụ rơm, nhánh rạ trơ ra sau vụ gặt. Đâu đâu cũng thấy rơm rạ ngút ngàn, vàng những lối đi.
(4) Tôi thương cái mùi rơm rạ quê mình. Nó cứ thoang thoảng rồi loang dần, quấn chặt vào sống mũi. Mùi rơm rạ là mùi của đồng ruộng, mùi của mồ hôi ba ngày vác cuốc ra đồng, mùi của niềm vui mùa lúa trúng, mùi nỗi buồn nơi khoé mắt mẹ sau mỗi vụ thất thu.
(5) Nồi cơm mới thơm lừng, không những thơm bởi hạt gạo mà còn vì được đun bằng bếp rơm, lửa cháy bùng, cơm sôi ùng ục. Đó là cái mùi cứ phảng phất theo tôi, để rồi những tháng năm sau đóm tôi đi khắp mọi miền, đi qua những đồng lúa xanh tít mắt bất chợt nhớ đến mùi thơm ấy, mùi hương của rơm rạ và mùi của chén gạo thơm hương lúa mới. Cái mùi ấy ngan ngát trong lồng ngực không dễ quên của biết bao con người lớn lên từ ruộng đồng như tôi.
(6) […] Tôi lớn lên giữa mùi rơm rạ quê hương, mấy đứa bạn tôi giờ mỗi đứa một nơi. Có đứa qua xứ Tây Đô lập nghiệp, có đứa đi làm dâu tận vùng miệt thứ Cà Mau. Còn tôi… sống và làm việc ở phố thị xa hoa, đêm đêm nhớ nhà, nhớ mùi rơm rạ mà bật khóc. Chao ôi, cái mùi rạ nồng nồng khó tả.
(7) Mỗi lần về nhà đúng mùa gặt lúa, tôi hít lấy một hơi thật sâu như muốn nuốt hết cái không khí ấy, nhớ về mình còn là đứa trẻ của những tháng năm xưa. Những tháng năm đầu trần ngồi máy kéo ra đồng nghịch rơm, những tháng năm còn được nằm trọn trong vòng tay của ba mẹ.
(8) Có sợi rơm nào bay theo gió vương qua cành lá non, phảng phất hương vị của mùa mới, mùa của yêu thương, ước vọng và hy vọng. Tôi mang theo những khát khao, những ước mơ của mình gửi vào hương vị đó để thấy ấm áp, góp nhặt yêu thương cho riêng mình.
(9) Những kí ức tuổi thơ gắn liền với mùi rơm rạ quê hương bỗng chốc ùa về làm cho con đường đến sân bay trở nên ngắn ngủi. Tôi và anh tài xế công nghệ kia tạm gác lại những ký ức miền Tây thân thương của mình để hoà vào nhịp sống hối hả. Tôi tin là nó chỉ tạm lắng lại trong tâm thức mỗi người rồi đến khi gặp người “rà đúng tần số” hoặc đôi khi chỉ cần nhắc về hai tiếng miền Tây thì những ký ức thân thương ấy lại ào ạt ùa về. Đã là tuổi thơ, là quê hương thì làm sao mà quên cho được.
(Nhiều tác giả, Nghĩa tình miền Tây, NXB Hồng Đức, 2022, tr. 41-44)
Chỉ ra yếu tố tự sự và yếu tố trữ tình trong văn bản. Phân tích tác dụng của việc kết hợp hai yếu tố đó trong các đoạn (3), (4), (5) của văn bản.
- Vận dụng kiến thức về đặc điểm của yếu tố tự sự và yếu tố trữ tình trong văn bản.
- Xác định các chi tiết kể lại sự việc, kỉ niệm và những từ ngữ, hình ảnh thể hiện cảm xúc, tâm trạng của người viết; từ đó phân tích tác dụng của sự kết hợp hai yếu tố.
- Học sinh chỉ ra được ít nhất 01 yếu tố tự sự và 01 yếu tố trữ tình. Chẳng hạn:
+ Yếu tố tự sự: “Đó là những sân phơi trải đầy lúa vàng, tụi con nít vẫn hay đi tới đi lui trên những thảm lúa ngoài sân để lúa mau khô, những bước chân nhỏ xinh in ngang dọc trên đệm lúa vàng. Chúng bước nhanh thật nhanh để tránh cái nắng trên đầu và cái nóng hừng hực dưới chân.”
+ Yếu tố trữ tình: “Tôi thương cái mùi rơm rạ quê mình. Nó cứ thoang thoảng rồi loang dần, quấn chặt vào sống mũi.”
- Tác dụng của việc kết hợp hai yếu tố đó:
+ Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho diễn đạt;
+ Vừa giúp tái hiện những kí ức tuổi thơ gắn với cánh đồng quê, vừa bộc lộ trực tiếp tâm tư, tình cảm của tác giả.
Phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ được dùng trong đoạn (4).
- Vận dụng kiến thức về các biện pháp tu từ, xác định một biện pháp nổi bật trong ngữ liệu và phân tích tác dụng trên ba phương diện: nghệ thuật, nội dung và biểu cảm.
- Học sinh chỉ ra biện pháp tu từ: biện pháp liệt kê (đồng ruộng, mồ hôi ba, niềm vui mùa lúa trúng, nỗi buồn nơi khoé mắt mẹ), điệp từ “mùi”.
- Tác dụng: Tuỳ theo từng biện pháp tu từ, học sinh trình bày tác dụng khác nhau, song cần đáp ứng được các ý sau:
+ Giúp tăng sức gợi hình, gợi cảm cho văn bản; tạo nên giọng điệu tha thiết, nhớ thương.
+ Nhấn mạnh ý mà tác giả muốn biểu đạt: những kỉ niệm thân thương gắn với mùi rơm rạ, mùi hương rơm rạ bao hàm tất cả những mùi hương khác của quê hương, gia đình; nhấn mạnh sự khắc sâu, không phai mờ của mùi rơm rạ trong tâm trí tác giả.
Xác định chủ đề của văn bản. Em nhận xét như thế nào về chủ đề ấy?
Khái quát nội dung chính của văn bản, xác định tình cảm, tư tưởng mà tác giả gửi gắm; từ đó nhận xét về ý nghĩa và giá trị của chủ đề.
- Chủ đề của văn bản: Từ việc tái hiện những kí ức thân thương với cánh đồng, mùi rơm rạ quê hương; tác giả bộc lộ tình yêu thương, nỗi nhớ mong kỉ niệm xưa, đồng thời gián tiếp bộc lộ tình yêu quê hương, đất nước.
- Học sinh nhận xét về chủ đề. Chẳng hạn:
+ Việc chọn lựa một mùi hương thân thuộc mà bình dị của đồng quê như mùa rơm rạ làm trung tâm của bài viết thay vì những gì cao cả, lớn lao là một cách độc đáo để thể hiện tình yêu quê hương. Qua những sự vật gần gũi, nhỏ bé, ta càng thấy được người viết gắn bó với quê hương sâu sắc, yêu quê hương từ những gì bình dị nhất.
. Em có đồng ý với quan điểm của tác giả rằng: những ký ức “chỉ tạm lắng lại trong tâm thức mỗi người” bởi “đã là tuổi thơ, là quê hương thì làm sao mà quên cho được”? Vì sao?
- Nêu rõ quan điểm đồng tình, không đồng tình hoặc đồng tình một phần.
- Lí giải bằng những lập luận hợp lí, gắn với ý nghĩa của tuổi thơ, quê hương và trải nghiệm thực tế.
Gợi ý:
- Quan điểm: Đồng tình với ý kiến của tác giả.
- Lí giải:
+ Tuổi thơ và quê hương gắn bó sâu sắc với quá trình trưởng thành, để lại những dấu ấn khó phai trong tâm hồn mỗi người.
+ Những kỉ niệm bên gia đình, bạn bè và cảnh vật thân thuộc luôn có ý nghĩa đặc biệt.
+ Những hình ảnh, âm thanh, mùi hương quen thuộc có thể khơi gợi những kí ức tưởng chừng đã bị lãng quên.
+ Kí ức tuổi thơ, quê hương giúp con người nhớ về cội nguồn, thêm yêu gia đình và quê hương, có động lực vượt qua khó khăn.
II. VIẾT
Viết một đoạn văn khoảng 150 chữ phân tích đặc sắc nghệ thuật trong tác phẩm sau:
Rằm xuân lồng lộng trăng soi,
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân.
Giữa lòng bàn bạc việc quân,
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.
Xuân Thủy dịch
(Thơ Hồ Chủ tịch, NXB Văn học, Hà Nội, 1967, tr.60)
- Xác định các phương diện nghệ thuật nổi bật: thể thơ, ngôn ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ, nhịp điệu và sự kết hợp giữa chất cổ điển với tinh thần hiện đại.
- Phân tích tác dụng của các yếu tố nghệ thuật trong việc thể hiện vẻ đẹp thiên nhiên và tâm hồn nhân vật trữ tình.
- Viết đoạn văn khoảng 150 chữ, bảo đảm tính liên kết và có dẫn chứng phù hợp.
Gợi ý:
Học sinh có thể trình bày một số nét đặc sắc nghệ thuật sau:
- Bài thơ là sự kết hợp hài hòa phong cách cổ điển và hiện đại.
+ Những thi liệu cổ điển của bài thơ như con thuyền, vầng trăng, sông xuân, trời xuân, khói sóng,... đã tạo nên không khí thưởng ngoạn của các tao nhân mặc khách.
+ Không gian núi rừng tĩnh lặng, không có rượu và hoa để thưởng trăng, không đàm đạo thơ phú mà “đàm quân sự”.
- Thể hiện qua hình ánh có tính chất ước lệ (vầng trăng, mùa xuân, sông nước, khói sóng,...), những hình ảnh có thể quan niệm là điển cố (yên ba, thâm xứ);
- Bút pháp đồng nhất hình ảnh con người và vũ trụ; nghệ thuật chấm phá, đặc tả.
Hãy viết một bài văn nghị luận về một trách nhiệm mà em cho là quan trọng nhất đối với người trẻ trong thời đại 4.0
- Xác định vấn đề nghị luận: một trách nhiệm quan trọng của người trẻ trong thời đại 4.0.
- Triển khai bài văn theo bố cục ba phần, kết hợp giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận và liên hệ bản thân.
- Làm rõ biểu hiện, ý nghĩa, hậu quả của việc thiếu trách nhiệm, đồng thời đề xuất giải pháp thiết thực.
a. Mở bài:
- Giới thiệu được vấn đề cần bàn luận: một trách nhiệm mà học sinh cho là quan trọng nhất đối với người trẻ trong thời đại 4.0.
- Nêu khái quát được quan điểm của người viết về vấn đề cần bàn luận.
b. Thân bài:
- Giải thích được vấn đề cần bàn luận: Học sinh giải thích trách nhiệm mình chọn lựa là gì; nêu một số biểu hiện của trách nhiệm ấy trong thời đại 4.0.
- Trình bày được hệ thống luận điểm thể hiện quan điểm của người viết.
+ Học sinh trình bày ít nhất 02 luận điểm; các luận điểm tạo thành một hệ thống, triển khai các phương diện của vấn đề.
+ Hệ thống luận điểm giúp thể hiện được quan điểm của người viết đã nêu ở mở bài.
- Nêu được bằng chứng đầy đủ, phù hợp, xác đáng để làm sáng tỏ lí lẽ
c. Kết bài :
- Khẳng định lại quan điểm của bản thân.
- Đề xuất giải pháp, bài học phù hợp.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
