Đề kiểm tra kì 2 Văn 8 PGD&ĐT quận Bắc Từ Liêm (2023-2024)

* Mở bài: Giới thiệu được tác phẩm truyện mà em yêu thích: nhan đề, tác giả, thể loại, nhận xét chung về tác phẩm.

* Thân bài: Nêu được chủ đề và phân tích các biểu hiện làm rõ chủ đề của tác phẩm

- Phân tích đề tài, cốt truyện làm sáng tỏ chủ đề

- Phân tích nhân vật làm rõ chủ đề:

+ Phân tích các chi tiết về hoàn cảnh, việc làm, cử chỉ, lời nói, ... và mối quan hệ với các nhân vật khác

+ Đánh giá nhân vật

- Phân tích các nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật:

+ Cách lựa chọn ngôi kể

+ Nghệ thuật khắc họa nhân vật (ngoại hình và nội tâm)

+ Ngôn ngữ kể chuyện...

+ Chi tiết giàu ý nghĩa (chọn và phân tích một chi tiết tiêu biểu)

* Kết bài:

- Khái quát về giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện.

- Nêu tác động của truyện đối với em.

Mẫu 1:

Trong nền văn học hiện thực Việt Nam giai đoạn 1930-1945, Nam Cao nổi bật với những tác phẩm viết về người nông dân nghèo khổ, trong đó "Lão Hạc" là một truyện ngắn xuất sắc. Tác phẩm kể về số phận đau thương của một lão nông già cô đơn, phải đối mặt với bi kịch cùng đường nhưng vẫn giữ trọn nhân cách cao đẹp. Qua câu chuyện này, Nam Cao không chỉ tố cáo xã hội bất công mà còn ngợi ca tình phụ tử thiêng liêng và lòng tự trọng của con người trong cảnh khốn cùng.

Lão Hạc là một nông dân nghèo khổ, sống cô đơn sau khi vợ mất, con trai vì quá túng quẫn phải bỏ đi làm ăn xa. Lão chỉ còn biết bám víu vào con chó Vàng như người bạn duy nhất. Cuộc sống của lão ngày càng khốn khó, không có việc làm ổn định, phải sống lay lắt bằng những thứ rau củ dại: "Hắn ăn củ chuối, củ ráy… Nhưng mà cũng chả no được". Chi tiết này cho thấy sự cùng cực của lão, một kiếp người bị xã hội bỏ rơi.

Vì không còn cách nào khác, lão Hạc buộc phải bán con chó Vàng – sinh vật duy nhất gắn bó với lão. Cảnh lão kể lại chuyện bán chó cho ông giáo đầy xúc động: "Lão cố làm ra vẻ vui vẻ. Nhưng trông lão cười như mếu và đôi mắt lão ầng ậng nước…". Giọt nước mắt của lão không chỉ là nỗi đau vì mất đi người bạn trung thành mà còn là sự dằn vặt của một con người lương thiện: "Thì ra tôi già bằng này tuổi đầu rồi còn đánh lừa một con chó!". Lão tự coi mình là kẻ bội bạc, dù hành động ấy xuất phát từ sự bất đắc dĩ. Không muốn trở thành gánh nặng cho hàng xóm và giữ lại mảnh vườn cho con, lão Hạc chọn cái chết bằng bả chó – một sự ra đi dữ dội và đau đớn. Trước khi chết, lão gửi ông giáo số tiền dành dụm được, dặn dò chu đáo: "Tôi gửi lão năm đồng, để khi tôi chết, lão đem ra, nói với hàng xóm giúp cho…". Chi tiết này cho thấy lòng tự trọng đến cùng của lão, một con người dù chết cũng không muốn phiền luỵ ai.

Ông giáo là người hiểu và thương lão Hạc, nhưng cũng bất lực trước hoàn cảnh. Khi nghe lão kể chuyện bán chó, ông chỉ biết an ủi: "Lão cứ tưởng thế chứ nó chẳng hiểu gì đâu…". Nhưng chính ông cũng nhận ra sự bế tắc của mình: "Chao ôi! Đối với những người ở quanh ta, nếu ta không cố tìm mà hiểu họ, thì ta chỉ thấy họ gàn dở, ngu ngốc, bần tiện…". Qua nhân vật này, Nam Cao thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với nỗi khổ của người nông dân, đồng thời phê phán xã hội vô cảm.

Nét nghệ thuật đầu tiên trong tác phẩm phải kể tới việc sử dụng ngôi kể thứ nhất chân thực, tự nhiên kết hợp kể từ góc nhìn của ông giáo, tạo cảm giác gần gũi, như một câu chuyện có thật. Bên cạnh đó, nghệ thuật miêu tả tâm lý sâu sắc. Nam Cao khắc họa nội tâm nhân vật qua những chi tiết nhỏ như nét mặt, cử chỉ, giọng nói nghẹn ngào của lão Hạc. Đồng thời, ngôn ngữ giản dị mà đầy sức gợi, lời văn mộc mạc như lời ăn tiếng nói của người nông dân, nhưng chứa đựng triết lý nhân sinh sâu sắc.

"Lão Hạc" là một kiệt tác của Nam Cao, kết tinh giá trị hiện thực và nhân đạo. Tác phẩm không chỉ phơi bày hiện thực xã hội tàn bạo đẩy con người vào bước đường cùng mà còn ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, giàu lòng tự trọng của người nông dân. Câu chuyện khiến người đọc không khỏi xót xa trước số phận lão Hạc, đồng thời nhắc nhở chúng ta phải biết trân trọng tình người và đấu tranh cho một xã hội công bằng hơn.

Mẫu 2:

Trong kho tàng văn học Việt Nam hiện đại, "Lặng lẽ Sa Pa" của Nguyễn Thành Long tựa như một bông hoa nở giữa đại ngàn Tây Bắc, tỏa hương thơm ngọt ngào về vẻ đẹp con người trong lao động. Tác phẩm được sáng tác năm 1970, trong giai đoạn miền Bắc đang hăng say xây dựng chủ nghĩa xã hội, đã khắc họa thành công hình ảnh những con người thầm lặng cống hiến nơi vùng cao. Qua cuộc gặp gỡ tình cờ nhưng đầy ý nghĩa giữa các nhân vật, nhà văn đã dệt nên bức tranh sinh động về vẻ đẹp tâm hồn và lý tưởng sống cao đẹp.

Nổi bật lên trong tác phẩm là hình ảnh anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn cao 2600 mét. Cuộc sống của anh diễn ra trong sự cô đơn đến nao lòng: "Bốn bề chỉ có cây cỏ và mây mù lạnh lẽo", "suốt ngày chạy đi chạy lại giữa cái lặng lẽ mênh mông". Thế nhưng, chính trong hoàn cảnh ấy, vẻ đẹp tâm hồn anh lại càng tỏa sáng. Anh đã biến nơi ở thành một không gian ấm áp với căn phòng ngăn nắp, vườn hoa rực rỡ sắc màu giữa núi rừng âm u. Đặc biệt, quan niệm sống của anh khiến người đọc phải suy ngẫm: "Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được?". Câu nói giản dị ấy chứa đựng cả một triết lý sống sâu sắc - khi con người gắn bó máu thịt với công việc, họ sẽ không còn cảm thấy cô đơn.

Cùng với anh thanh niên, nhân vật ông họa sĩ già hiện lên như một điểm nhấn quan trọng trong tác phẩm. Với con mắt tinh tường của người nghệ sĩ, ông đã phát hiện ra vẻ đẹp ẩn giấu nơi anh thanh niên. Những trăn trở của ông về nghệ thuật: "Vẽ bao giờ cũng là một việc khó, nặng nhọc, gian nan" cho thấy mối quan hệ khăng khít giữa nghệ thuật và hiện thực. Ông chính là cầu nối giữa thế hệ trước và sau, giữa nghệ thuật và cuộc sống. Qua nhân vật này, Nguyễn Thành Long gửi gắm quan niệm về sứ mệnh của người nghệ sĩ - phải biết phát hiện và tôn vinh cái đẹp trong cuộc sống đời thường.

Không thể không nhắc đến cô kỹ sư trẻ - đại diện cho thế hệ thanh niên mới bước vào đời. Cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với anh thanh niên đã trở thành bước ngoặt trong nhận thức của cô. Khoảnh khắc cô thốt lên: "Cuộc sống thật đáng sống biết bao!" chính là sự thức tỉnh về lý tưởng sống, về trách nhiệm của tuổi trẻ với đất nước. Nhân vật này mang đến luồng gió mới, thể hiện sự tiếp nối thế hệ trong công cuộc xây dựng đất nước.

Nguyễn Thành Long đã xây dựng thành công một tình huống truyện độc đáo - cuộc gặp gỡ chỉ trong vòng 30 phút dừng chân nhưng đủ để làm thay đổi nhận thức của các nhân vật. Cách miêu tả thiên nhiên của ông cũng thật tinh tế: "Những rặng đào với những đám mây trắng nhỏ nằm kẹp giữa các khe núi như những dải lụa". Thiên nhiên trong tác phẩm không chỉ là bối cảnh mà còn là nhân vật, có tâm trạng, có tiếng nói riêng. Ngôn ngữ truyện giản dị mà sâu lắng, giàu chất thơ: "Sa Pa bắt đầu heo may, những chiếc lá vàng rơi trong khoảnh khắc bàng bạc" đã tạo nên chất trữ tình đặc biệt cho tác phẩm. Hình ảnh vườn hoa của anh thanh niên là một chi tiết nghệ thuật đắt giá. Giữa nơi lạnh giá quanh năm mây phủ, vườn hoa rực rỡ sắc màu không chỉ là thành quả lao động mà còn là biểu tượng cho tâm hồn tươi đẹp, cho sức sống mãnh liệt của con người. Chi tiết này như một ẩn dụ nghệ thuật sâu sắc về khả năng chinh phục và cải tạo thiên nhiên của con người.

"Lặng lẽ Sa Pa" không đơn thuần là câu chuyện về một chuyến đi, mà là bản hòa ca về vẻ đẹp con người trong lao động. Bằng ngòi bút tinh tế và tấm lòng nhân hậu, Nguyễn Thành Long đã tạo nên một bức chân dung đẹp về con người mới trong công cuộc xây dựng đất nước. Đọc tác phẩm, ta không chỉ thấy được vẻ đẹp của những cống hiến thầm lặng mà còn được truyền thêm niềm tin yêu cuộc sống, khát vọng cống hiến. Như một lời nhắn nhủ dịu dàng mà sâu lắng, "Lặng lẽ Sa Pa" sẽ mãi là bài ca bất hủ về vẻ đẹp con người và ý nghĩa đích thực của lao động.