Đề kiểm tra giữa kì 2 Văn 8 THCS Gia Kiệm (2023-2024)

Dựa vào đặc trưng thể loại

Để giải quyết câu hỏi này, chúng ta cần phân tích thể thơ của bài "Chiều hôm nhớ nhà" của Bà Huyện Thanh Quan. Trước tiên, chúng ta hãy đọc kỹ nội dung bài thơ để xác định các yếu tố cần thiết.

I. Phân tích:

• Số dòng: Bài thơ có tổng cộng 8 dòng.
• Số chữ mỗi dòng: Mỗi dòng đều có 7 chữ.

Vì bài thơ có 8 dòng, mỗi dòng 7 chữ, nên thể thơ là thất ngôn bát cú. Bài thơ tuân theo quy luật của thơ Đường luật với cấu trúc cụ thể như sau:

• Đối: Trong bài thơ, giữa các cặp câu như câu 3 với câu 4, câu 5 với câu 6 có sự đối từng phần rất rõ ràng.
• Vần: Từ "hôn" ở câu 1 gieo vần với từ "thôn" ở câu 4 tạo nên vần bằng.

II. Lập luận các phương án:

• Phương án A - Thất ngôn bát cú luật Đường: Đây chính là thể thơ của bài "Chiều hôm nhớ nhà" vì hội đủ điều kiện 8 câu, mỗi câu 7 chữ, và cấu trúc chặt chẽ của thơ Đường luật.
• Phương án B - Ngũ ngôn tứ tuyệt luật Đường: Thể thơ này có 4 câu và mỗi câu 5 chữ, không phù hợp với bài thơ đã cho.
• Phương án C - Thất ngôn tứ tuyệt luật Đường: Thể thơ này có 4 câu và mỗi câu 7 chữ, không phù hợp vì bài thơ có 8 câu.
• Phương án D - Tất cả đều sai: Không đúng vì đã xác định được thể thơ chính xác ở phương án A.

Đáp án đúng: A. Thất ngôn bát cú luật Đường

Xem xét các đặc điểm cơ bản của thể thơ Đường luật

Lời giải chi tiết:

Để xác định bài thơ "Chiều hôm nhớ nhà" thuộc luật nào và có vần gì, chúng ta cần xem xét các đặc điểm cơ bản của thể thơ Đường luật:

1. Thể thơ:
   • Bài thơ thuộc thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Mỗi câu thơ có 7 chữ, toàn bài có 8 câu.
2. Luật:
   • Luật bằng: Câu 1 bắt đầu bằng thanh bằng.
   • Luật trắc: Câu 1 bắt đầu bằng thanh trắc.
3. Vần liên kết:
   • Bài thơ có vần "ôn" liên kết ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8.

Kiểm tra bài thơ:

1. Câu đầu tiên: Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn (thanh bằng) -> Luật bằng.
2. Vần: ôn xuất hiện ở các câu 1, 2, 4, 6, 8.

Kết luận: Bài thơ theo luật bằng và có vần là ôn.

Vậy phương án đúng là B. Luật bằng, vần ôn.

Chú ý khi giải:

• Phân biệt được thanh bằng (không dấu và dấu huyền) và thanh trắc (dấu sắc, hỏi, ngã, nặng) để xác định luật bằng hay luật trắc.
• Chú ý đến các vị trí vần trong các câu lẻ và cách vần bằng để tìm đúng vần của bài thơ.

Vận dụng kiến thức về biện pháp đảo ngữ

Lời giải chi tiết:

Trong bài thơ "Chiều hôm nhớ nhà" của Bà Huyện Thanh Quan, tác giả đã sử dụng bút pháp tả cảnh ngụ tình rất đặc sắc, thể hiện nỗi nhớ nhà, nỗi buồn man mác. Hãy phân tích từng câu để tìm câu đúng:

1. Câu A: "Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn / Tiếng ốc xa đưa lẩn trống đồn."
• Câu thơ này miêu tả cảnh hoàng hôn buồn man mác và âm thanh của tiếng ốc, trống đồn vang vọng. Đây là mô tả một phần của bức tranh chiều buồn.
2. Câu B: "Kẻ chốn Chương Đài, người lữ thứ / Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?"
• Câu này nhắc đến nỗi cô đơn của những người xa quê. Tác giả thể hiện rõ nỗi lòng nhớ quê và sự lạnh lẽo khi thiếu người bầu bạn để chia sẻ tâm sự.
3. Câu C: "Gác mái, ngư ông về viễn phố / Gõ sừng, mục tử lại cô thôn."
• Cảnh chiều về, ngư ông và mục tử quay về nơi chốn sinh hoạt tạo cảm giác bình yên nhưng cũng gợi nhớ đến sự đơn độc của mỗi cá nhân.
4. Câu D: "Tất cả đều đúng."
• Tất cả các câu A, B, C đều chính xác, miêu tả cảnh và tình trong bức tranh hoàng hôn. Cả ba đều là những câu thơ trong bài "Chiều hôm nhớ nhà" của Bà Huyện Thanh Quan.

Vậy đáp án đúng là D. Tất cả đều đúng.

Chú ý khi giải:

• Cần đọc kỹ bài thơ và chú thích để hiểu rõ nghĩa của từng từ và ngữ cảnh của câu thơ.
• Hiểu rõ bút pháp tả cảnh ngụ tình của tác giả để có thể phân tích và cảm nhận được ý nghĩa sâu sắc bên trong các câu thơ.
• Chú ý đến các từ ngữ địa danh như "Chương Đài" hay các từ chuyên ngành như "ngư ông," "mục tử" để tránh hiểu nhầm ý nghĩa câu thơ.

Đọc kĩ đoạn thơ, dựa vào ngữ cảnh để hiểu được dụng ý của tác giả

Phân tích đề bài:

Đề bài yêu cầu chúng ta chọn ra phương án đúng nhất thể hiện được ý nghĩa của hai câu thơ:

- "Gác mái, ngư ông về viễn phố"

- "Gõ sừng, mục tử lại cô thôn"

Phân tích các phương án:

A. Hình ảnh ông ngư gác mài chèo về bến xa, chú mục đồng gõ sừng (trâu) về thôn xóm đã gợi lên cuộc sống thảnh thơi, an nhàn của những người dân quê.

Phương án này nhấn mạnh sự thảnh thơi, an nhàn. Tuy nhiên, hai câu thơ có vẻ không chỉ đơn thuần mô tả cuộc sống thảnh thơi mà có một nỗi buồn ẩn chứa.

B. Hình ảnh ông ngư gác mài chèo về bến xa, chú mục đồng gõ sừng (trâu) về thôn xóm đã gợi lên nhịp sống đều đều buồn tẻ của những người dân quê.

Nhấn mạnh sự buồn tẻ, đều đều. Tuy nhiên, hai câu thơ chủ yếu tạo ra không khí để tác giả biểu đạt tình cảm của riêng mình, không chỉ nói về sự buồn tẻ của người dân quê.

C. Những hình ảnh bình dị của người dân lao động nơi thôn quê đã khơi dậy nỗi xót xa cho hoàn cảnh li tán của chính mình trong lòng người lữ khách

Phương án này nhấn mạnh vào nỗi xót xa, nhưng chưa đúng với cảm giác thực sự mà tác giả truyền tải là nỗi nhớ nhà, nỗi nhớ quê hương khi xa cách.

D. Những hình ảnh bình dị của người dân lao động nơi thôn quê đã khơi dậy nỗi nhớ nhà, nhớ quê trong lòng người khách tha phương.

Đây là phương án đúng, nêu rõ nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương của tác giả khi nhìn thấy hình ảnh đời thường của quê nhà.

Kết luận:

Phương án D là phương án chính xác nhất.

Lưu ý khi giải:

• Cần chú ý đến tâm trạng và cảm xúc của tác giả thể hiện qua bài thơ.
• Hiểu rõ từng từ ngữ và hình ảnh trong thơ để có thể hình dung không khí và cảm xúc của tác giả.
• Phân tích kĩ từng lựa chọn để loại bỏ các phương án không chính xác, chỉ giữ lại phương án sát nhất với nội dung bài thơ.

Phân tích từng ý trong bốn phương án được đưa ra

Phân tích:

• A) Cảnh thiên nhiên làm nền để tôn lên vẻ đẹp bức tranh sinh hoạt của con người: Điều này chưa hoàn toàn đúng, vì khi đọc bài thơ, ta thấy nỗi nhớ nhà của tác giả hiện lên trong cả thiên nhiên và đời sống sinh hoạt, không chỉ dùng cảnh thiên nhiên để tôn vẻ đẹp sinh hoạt.
• B) Bức tranh sinh hoạt làm nền để tôn lên vẻ đẹp đượm buồn của bức tranh thiên nhiên: Tương tự phương án A, phương án này cũng chưa đúng hoàn toàn, vì thiên nhiên và sinh hoạt đều đồng thời thể hiện vẻ đẹp và nỗi buồn.
• C) Cảnh thiên nhiên và bức tranh sinh hoạt hoà điệu với nhau, cùng thể hiện nỗi niềm của nhà thơ: Đây là phương án chính xác nhất. Cả cảnh thiên nhiên và cảnh sinh hoạt đều tạo nên bức tranh buồn, cùng góp phần thể hiện nỗi nhớ nhà của tác giả.
• D) Cảnh thiên nhiên có sắc thái riêng, không liên quan gì đến bức tranh sinh hoạt của con người: Phương án này không đúng, bởi cả hai mảng cảnh đều có liên hệ với nhau và đều góp phần thể hiện cảm xúc chính của bài thơ.

Kết luận: Phương án đúng là C. Cảnh thiên nhiên và bức tranh sinh hoạt hoà điệu với nhau, cùng thể hiện nỗi niềm của nhà thơ.

Giải thích: Bằng cách hòa quyện cảnh sắc thiên nhiên với những hoạt động của con người, bài thơ cùng lúc diễn tả nỗi nhớ quê nhà da diết và sâu lắng của tác giả. Những hình ảnh "chiều", "hoàng hôn", "tiếng ốc xa đưa", "dặm liễu sương sa"... đều gợi lên không gian vắng vẻ, tĩnh lặng, làm nền cho cảm xúc nhớ nhà thêm đậm nét. Cùng lúc, hoạt động của "ngư ông", "mục tử" thể hiện một cuộc sống bình dị, gợi nhớ về quá khứ êm đềm mà xa xôi.

Chú ý:

• Đọc kỹ từng câu thơ để thấy sự liên kết giữa cảnh thiên nhiên và hoạt động sinh hoạt, từ đó hiểu sâu hơn tâm trạng của tác giả.
• Nắm vững các từ ngữ chỉ sinh hoạt và thiên nhiên để phân tích sự kết hợp hài hòa trong bài thơ.
• Chú ý đến cảm xúc chính được thể hiện qua hình ảnh thiên nhiên và sinh hoạt của con người, từ đó xác định rõ chủ đề tác phẩm.

Xác định ý nghĩa của hai câu thơ cuối trong bài "Chiều hôm nhớ nhà" của Bà Huyện Thanh Quan: “Kẻ chốn Chương Đài, người lữ thứ, Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?”.

Phân tích từng phương án:

• A. Nhấn mạnh nỗi xót xa, sầu tủi cho hoàn cảnh li tán của người lữ khách.
  Nội dung này không đúng vì hai câu thơ không nhấn mạnh về hoàn cảnh li tán.
• B. Nhấn mạnh tâm trạng hân hoan, vui sướng khi nhớ về quê nhà.
  Nội dung này không đúng vì hai câu thơ thể hiện sự buồn bã, cô đơn chứ không phải vui sướng.
• C. Nhấn mạnh hoàn cảnh li biệt và nỗi buồn, sự cô đơn trong lòng người lữ khách xa quê.
  Đây là nội dung đúng. Hai câu thơ diễn tả tâm trạng buồn nhớ, cô đơn, không có ai để chia sẻ nỗi nhớ quê.
• D. Nhấn mạnh sự vui mừng, phấn khởi khi có người hàn huyên, tâm sự.
  Nội dung này không đúng vì không có sự vui mừng nào trong hai câu thơ này.

Vậy đáp án đúng là C. Nhấn mạnh hoàn cảnh li biệt và nỗi buồn, sự cô đơn trong lòng người lữ khách xa quê.

Chú ý khi giải:

• Cần đọc kĩ từng phương án để hiểu nội dung diễn đạt của mỗi câu thơ.
• Phân biệt rõ ràng giữa cảm xúc "buồn" và "vui", tránh nhầm lẫn giữa các đáp án.
• Hiểu ý nghĩa của từ ngữ trong câu thơ để không suy diễn sai.

Đọc kĩ nội dung đoạn thơ

Phân tích đề bài: Đoạn thơ "Chiều hôm nhớ nhà" của Bà Huyện Thanh Quan thuộc thể thơ Đường luật thường mang đến những cảm xúc sâu sắc, tâm tư về sự nhớ nhung, xa cách khi phải sống xa quê. Để tìm cảm xúc chủ đạo cho đoạn thơ này, ta cần đọc hiểu từng câu thơ và cảm nhận bức tranh thiên nhiên cùng nỗi lòng của con người được tác giả khắc họa.

Phân tích các phương án:

• A. Vui mừng, phấn khởi: Phương án này không phù hợp vì bài thơ không miêu tả bất kỳ cảm giác vui vẻ, phấn khởi nào. Thay vào đó, nó khắc họa sự tĩnh lặng và u buồn.
• B. Buồn, ngậm ngùi: Đây là cảm xúc phù hợp với bối cảnh và tâm trạng của tác giả khi miêu tả khung cảnh hoàng hôn buồn tẻ, sự đơn độc và nhớ nhà.
• C. Xót xa, sầu tủi: Mặc dù xót xa và sầu tủi là những cảm xúc mạnh mẽ, nhưng trong bài thơ, cảm giác này không được thể hiện rõ ràng bằng cảm giác nhẹ nhàng mà buồn bã.
• D. Chán nản, tuyệt vọng: Cảm xúc này không phù hợp bởi bài thơ không nhấn mạnh cảm giác bế tắc hay tuyệt vọng.

Lời giải chi tiết:

Dựa trên phân tích trên, lựa chọn B. Buồn, ngậm ngùi là cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ. Bài thơ miêu tả khung cảnh hoàng hôn và những con người trong cảnh mộng mơ nhưng u buồn, đầy cảm xúc nhớ quê.

Chú ý khi giải:

• Đọc kỹ bài thơ và hiểu ý nghĩa của từng từ vựng, đặc biệt là những từ khó hoặc từ cổ để nắm bắt chính xác tâm tư của tác giả.
• Cảm nhận bối cảnh và tâm trạng mà bài thơ mang lại để xác định cảm xúc chủ đạo.
• Phân tích từng phương án và loại trừ những phương án không phù hợp trước khi chọn đáp án đúng.

Đọc kĩ và xác định nội dung chính của bài thơ

Bài thơ "Chiều hôm nhớ nhà" của Bà Huyện Thanh Quan là một bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật, trong đó tác giả bày tỏ tâm trạng của một người lữ khách đi xa quê.

Để phân tích bốn phương án được đưa ra, ta cần xem xét nội dung của từng đoạn thơ:

1. Khung cảnh được miêu tả là một buổi chiều hoàng hôn với màu sắc buồn bã, u tịch: "Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn". Điều này không gợi nhắc đến niềm vui mà ngược lại thể hiện sự buồn bã, nhớ nhà.
2. Cảnh vật thoáng chút cô đơn: "Gác mái, ngư ông về viễn phố, \( \) Gõ sừng, mục tử lại cô thôn". Những hoạt động lặp đi lặp lại của người dân cho thấy một sự cô quạnh, tịch mịch.
3. Hình ảnh "Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi" và "Dặm liễu sương sa khách bước dồn" làm rõ hơn tâm trạng mệt mỏi, buồn bã, lữ khách xa quê bước chân nặng nề. Khí trời ấy tác động mạnh mẽ đến cảm xúc của người lữ thứ.
4. Dòng cuối "Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?" diễn tả tâm trạng da diết nhớ nhà, sự thiếu vắng người thân để chia sẻ tâm sự.

Với những nội dung trên, ta có thể thấy bài thơ thể hiện rõ nỗi buồn, sự tê tái chứ không phải niềm vui hay sự hoài niệm lịch sử.

Vậy phương án đúng là B: Tâm trạng sầu thương tê tái của người lữ khách đi xa nhớ nhà, nhớ quê hương da diết.

• Bài thơ của Bà Huyện Thanh Quan thường thể hiện sắc thái trầm buồn, lòng nhớ quê hương da diết. Điều này cần lưu ý khi đọc và cảm nhận.
• Khi gặp văn bản thơ Đường luật, học sinh cần nhớ cấu trúc 4 câu đề, 4 câu thực, luận, kết và cách gieo vần.
• Chú ý đến các từ ngữ đặc trưng thể hiện tâm trạng tác giả như "bảng lảng", "gió cuốn", "bước dồn"... để nhận diện sắc thái cảm xúc của bài thơ.

Đọc kĩ bài thơ

Xác định tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình

Tâm trạng của chủ thể trữ tình (tác giả) được thể hiện trong bài thơ trên:

- Đó là một tâm trạng buồn, cô đơn, một niềm sầu thương tê tái của khách đi xa nhớ nhà, nhớ quê hương da diết.

- Bài thơ chính là tiếng lòng của nhà thơ, là nỗi niềm tâm sự được giãy bày khi đi tới vùng đất xa lạ.

Liên hệ thực tế

- Quê hương chính là nơi chôn nhau cắt rốn của ta, là nơi nuôi ta lớn lên với biết bao kỉ niệm chẳng thể phai nhòa.

- Quê hương là nơi trở về tìm sự bình yên, ấm áp sau những ngày tháng vất vả, bôn ba.

- Quê hương dạy ta biết lớn khôn và trưởng thành. Quê hương cho ta những năm tháng tuổi thơ tuyệt vời mà suốt hành hình trình trưởng thành ta không bao giờ tìm lại được.

- Quê hương ấy, những con người quen thuộc ấy sẽ theo dấu chân ta trên suốt quãng đời của mình….