Đề kiểm tra giữa kì 2 Ngữ văn 6 THCS Nguyễn Hiền (Phú Ninh) | (2023-2024)

Dựa vào đặc trưng thể loại

Giải chi tiết:

Để xác định loại truyện mà đoạn trích "ẤN VÀNG KIẾM BẠC" thuộc về, ta cần phân biệt các đặc điểm của các loại truyện dân gian sau:

• Truyện cổ tích: Thường kể về các nhân vật hư cấu, với các yếu tố thần kỳ, đề cao tính chất thiện, ác và công lý trong cuộc sống.
• Truyện truyền thuyết: Kể về các nhân vật lịch sử hoặc sự kiện lịch sử có thật, nhưng có thêm các yếu tố kỳ ảo, thần kỳ.
• Truyện thần thoại: Nói về các vị thần, sự hình thành thế giới, con người và các hiện tượng tự nhiên.
• Truyện ngụ ngôn: Được viết để truyền tải một bài học đạo đức hoặc giá trị qua hình ảnh động vật hoặc nhân vật hư cấu.

Xem xét các đặc điểm của đoạn trích:

1. Đoạn trích kể về một nhân vật lịch sử có thật - Nguyễn Huệ.
2. Có các yếu tố kỳ ảo như: thanh gươm có thể rạch đôi dòng nước, cái ấn vàng tìm thấy trong bụng gà.
3. Nội dung có xuất hiện sự kiện lịch sử liên quan đến việc Nguyễn Huệ quy tụ giang sơn.

Dựa vào các đặc điểm trên, đoạn trích "ẤN VÀNG KIẾM BẠC" thuộc thể loại truyện truyền thuyết, vì:

• Nhân vật trong truyện là Nguyễn Huệ - một nhân vật lịch sử có thật.
• Truyện có sử dụng yếu tố kỳ ảo để tôn vinh nhân vật lịch sử này.

Đáp án đúng là: B. Truyện truyền thuyết

Chú ý khi giải:

• Lưu ý đặc điểm của từng thể loại truyện dân gian để có thể phân loại chính xác.
• Khi gặp một đoạn trích, cần chú ý các yếu tố đặc trưng như nhân vật có thật, yếu tố kỳ ảo, có bài học đạo đức hay không.
• Đặc biệt với truyện truyền thuyết, cần nhận ra nhân vật và sự kiện lịch sử được đề cập và có yếu tố thần kỳ hay không.

Chú ý lời của người kể chuyện

Lời giải chi tiết:

Để xác định ngôi kể trong một văn bản, chúng ta cần phân tích cách mà câu chuyện được kể cũng như ai là người kể.

• Ngôi kể thứ nhất: Người kể chuyện xưng “tôi”, "mình" và tham gia trực tiếp vào sự kiện trong câu chuyện.
• Ngôi kể thứ hai: Người đọc xưng “bạn” - thường ít gặp.
• Ngôi kể thứ ba: Người kể không tham gia trực tiếp vào câu chuyện mà chỉ kể lại các sự kiện, dùng các đại từ như "anh ta", "cô ấy"...
• Ngôi kể thứ ba số nhiều: Tương tự ngôi thứ ba nhưng dùng "họ", "chúng tôi" để nói về nhiều người.

Dựa vào đoạn văn, kể từ "Tương truyền ở một làng Ba Na..." đến "ngày càng đông." người kể thuật lại toàn bộ các sự kiện xảy ra từ ngàn xưa ở một làng Ba Na. Người kể không tham gia trực tiếp vào các sự kiện mà chỉ thuật lại những gì đã xảy ra. Đáng chú ý hơn, các đại từ nhân xưng được sử dụng là "Họ", "Người ta", "Nguyễn Huệ", "Dân làng", thể hiện cách kể dưới góc nhìn của người kể thứ ba.

Do đó, đoạn văn này được kể theo ngôi thứ ba.

Đáp án đúng là C. Ngôi kể thứ ba.

• Ngôi kể là yếu tố quan trọng giúp xác định góc nhìn và cách truyền tải câu chuyện. Ngôi kể thứ nhất thường khiến câu chuyện trở nên gần gũi hơn, trong khi ngôi kể thứ ba làm cho các sự kiện khách quan và có tính toàn diện hơn.

• Khả năng thay đổi ngôi kể trong cùng một tác phẩm sẽ tạo ra sự linh hoạt về góc nhìn, nhưng đôi khi nó cũng có thể làm người đọc cảm thấy khó hiểu nếu không được thực hiện cẩn thận.

Vận dụng kiến thức về từ Hán Việt

Để giải quyết bài tập này, chúng ta cần xác định phương án có các từ mà nghĩa của chúng không liên quan đến nhau trong ngữ cảnh đoạn văn trên. Hãy xem từng phương án:

A. Hiền tài, thiên hạ, dân làng

• Hiền tài: chỉ người có tài năng và đức độ.
• Thiên hạ: chỉ mọi người, bốn phương trong thiên hạ.
• Dân làng: chỉ cộng đồng người sống trong một làng.

Nghĩa của ba từ này trong ngữ cảnh trên giúp mô tả nhân vật và bối cảnh của câu chuyện: người hiền tài nhận kiếm để giúp thiên hạ và dân làng.

B. Thiên hạ, tráng sĩ, lập nghiệp

• Thiên hạ: đã được giải thích ở trên.
• Tráng sĩ: chỉ người có sức mạnh và dũng cảm.
• Lập nghiệp: chỉ việc xây dựng cuộc sống hay sự nghiệp.

Các từ này liên quan đến những người có mộng lớn, lập nghiệp để giúp thiên hạ.

C. Quy tụ, chờ mong, khoản đãi

• Quy tụ: chỉ việc gom lại, tập hợp.
• Chờ mong: chỉ sự kỳ vọng, mong mỏi.
• Khoản đãi: chỉ việc tiếp đãi trọng thị.

Các từ này không liên kết chặt chẽ với nhau. "Quy tụ" và "chờ mong" có liên quan, nhưng "khoản đãi" chỉ đơn thuần liên quan đến việc tổ chức buổi lễ.

D. Giang sơn, già làng, cung kính

• Giang sơn: chỉ đất nước, thường chỉ toàn bộ lãnh thổ của một quốc gia.
• Già làng: chỉ người cao tuổi trong làng, có uy tín và kinh nghiệm.
• Cung kính: chỉ thái độ tôn trọng lớn đối với người khác.

Các từ này đều liên quan đến xã hội và lãnh đạo địa phương.

Suy ra, phương án C là phương án đúng vì nghĩa của các từ "Quy tụ, chờ mong, khoản đãi" không liên kết chặt chẽ với nhau trong ngữ cảnh cho trước.

Khi giải quyết bài tập này, các em cần chú ý:

• Đọc kỹ đề và nắm rõ từng phương án để tìm ra sự khác biệt về nghĩa giữa các từ trong một phương án.
• Xem xét ngữ cảnh của dựa trên câu chuyện để xác định nghĩa của từng từ được đặt.
• Chú ý đến sự kết nối giữa các từ trong một phương án để tìm ra sự không liên kết.

Vận dụng kiến thức về từ láy

Để giải quyết câu hỏi này, chúng ta cần phân loại từ "sừng sững" trong câu văn "Lưỡi gươm cắm sâu sừng sững trên một tảng đá lớn nằm ven đường dẫn đến làng.".

Sừng sững là từ diễn tả tư thế vững vàng, không lay chuyển, thường dùng để miêu tả sự đứng vững chắc, hiên ngang của một đối tượng nào đó.

Hãy phân tích từng lựa chọn:

• A. Từ ghép: Là từ có thể chia thành các yếu tố cấu thành nhưng "sừng sững" là một từ cố định, không ghép từ các nghĩa riêng biệt thành một.
• B. Từ nhiều nghĩa: Là từ có một nghĩa gốc và phát triển ra nhiều nghĩa khác nhau, ví dụ như từ "đầu" có nhiều nghĩa trong các ngữ cảnh khác nhau. "Sừng sững" không phải từ nhiều nghĩa.
• C. Từ đồng âm: Là từ có âm giống nhau nhưng nghĩa khác nhau, "sừng sững" không có nghĩa khác nào đáng chú ý.
• D. Từ láy: Là từ có âm đầu hoặc âm cuối của các yếu tố cấu tạo giống nhau, và "sừng sững" là từ láy vì nó lặp lại âm đầu "s" và cả hai yếu tố đều có âm giống nhau.

Vì vậy, đáp án đúng là D. Từ láy.

Dựa vào ngữ cảnh để giải thích nghĩa của từ

Phân tích đề bài:

Đề bài đưa ra một đoạn văn kể chuyện về bối cảnh có thanh kiếm quý được trao cho người tài giỏi, và từ đó, người này đã xây dựng sự nghiệp lớn, cụ thể là Nguyễn Huệ. Đoạn trích nhấn mạnh đến việc Nguyễn Huệ nhận ấn vàng và kiếm bạc, rồi tuyên bố sẽ quy tụ giang sơn, cùng với sự ủng hộ của dân làng để dựng cờ nghĩa, xây dựng sự nghiệp lớn lao. Từ đó có thể suy ra chủ đề chính của đoạn văn là về sự xây dựng sự nghiệp lớn lao.

Lập luận và phân tích phương án:

• A. Xây dựng cuộc sống, cơ đồ, sự nghiệp: Đây là phương án đúng. Đoạn văn nói về việc Nguyễn Huệ dùng thanh gươm và ấn vàng để đoàn kết dân, dựng cờ nghĩa và xây dựng sự nghiệp vĩ đại bằng việc thống nhất đất nước. Phương án này phản ánh đúng nội dung và ý nghĩa của đoạn văn.
• B. Xây dựng cuộc sống hạnh phúc: Phương án này chưa hoàn toàn đúng với ý nghĩa chính của đoạn văn. Đoạn văn không tập trung nói về hạnh phúc cá nhân hay đời sống thường nhật mà chủ yếu nói về sự nghiệp lớn lao.
• C. Xây dựng mái ấm gia đình yên vui: Đây là phương án không đúng. Đoạn văn không đề cập đến việc xây dựng mái ấm gia đình hay vấn đề đời sống gia đình cá nhân.
• D. Xây dựng bản làng bình yên: Phương án này chỉ phản ánh một phần nhỏ nội dung, chứ không phải trọng tâm của câu chuyện. Trọng tâm là sự nghiệp của Nguyễn Huệ là quy tụ giang sơn về một mối, không chỉ nằm ở việc xây dựng bản làng yên bình.

Chú ý khi giải:

• Học sinh cần nắm rõ nội dung của đoạn văn trước khi lựa chọn đáp án, vì từ nội dung chi tiết có thể suy ra ý nghĩa cốt lõi.
• Xác định từ khóa trong câu chuyện, ví dụ: "ấn vàng", "kiếm bạc", "quy tụ giang sơn", "dựng cờ nghĩa" để tìm ra hướng đi chính của nội dung.
• Các đáp án cần được so sánh với trọng tâm câu chuyện để loại bỏ những ý không phù hợp.

Dựa vào ngữ cảnh để giải thích

Để giải quyết câu hỏi này, chúng ta cần phân tích đoạn trích và các phương án được đưa ra:

• Phương án A: "Thể hiện tinh thần yêu nước, thương dân của vị anh hùng Nguyễn Huệ". Tuy nhiên, đoạn trích nói đến việc nhận thanh kiếm và ấn vàng như biểu tượng và ý chí quyết chí quy tụ giang sơn. Không trực tiếp nhắc tới tinh thần yêu nước, thương dân nhưng có thể được hiểu gián tiếp qua hành động của Nguyễn Huệ.
• Phương án B: "Thể hiện niềm yêu thích của Nguyễn Huệ trước thanh gươm báu". Nội dung tập trung vào sự kiện nhận kiếm và ấn vàng như điềm báo cho sự nghiệp lớn, không chỉ thể hiện thích thú.
• Phương án C: "Thể hiện sự biết ơn sâu sắc của Nguyễn Huệ đối với dân làng". Trong đoạn trích, Nguyễn Huệ được dân làng cung kính và đã nhận thanh kiếm, tỏ lòng biết ơn nhưng không phải là ý chính nổi bật xuyên suốt.
• Phương án D: "Thể hiện ý chí quyết tâm tiêu diệt giặc, thống nhất giang sơn của Nguyễn Huệ". Đoạn trích nhấn mạnh vào vai trò của kiếm và ấn như biểu tượng cho sứ mệnh lớn nhưng Nguyễn Huệ đã bày tỏ ý chí và kế hoạch lớn lao với thanh kiếm và ấn – điều đó thể hiện quyết tâm tiêu diệt giặc, thống nhất giang sơn.

Trong bốn phương án trên, phương án D là sự lựa chọn hợp lý nhất vì nội dung chủ yếu được nhấn mạnh qua việc nhận thanh kiếm, ấn vàng và phát biểu quyết tâm của Nguyễn Huệ.

Trả lời: D. Thể hiện ý chí quyết tâm tiêu diệt giặc, thống nhất giang sơn của Nguyễn Huệ.

Khi giải các bài như thế này, học sinh cần chú ý:

• Đọc kỹ đoạn văn, cố gắng nắm bắt ý chính của cả đoạn để xác định nội dung cốt lõi.
• Phân tích từng lựa chọn: so sánh, đối chiếu với nội dung đoạn văn để đưa ra lựa chọn chính xác nhất.
• Chú ý đến chi tiết tâm lý và hành động của nhân vật, điều đó có thể giúp bạn hiểu rõ ý chính mà tác giả muốn truyền tải.

Đọc kĩ văn bản

Đề bài yêu cầu tìm ý chính của đoạn văn kể về truyền thuyết Nguyễn Huệ và việc nhận được ấn vàng, kiếm bạc. Đây là đoạn văn có yếu tố truyền thuyết, mô tả một sự kiện huyền thoại liên quan đến Nguyễn Huệ—một nhân vật lịch sử nổi tiếng. Dựa vào nội dung đã cho, chúng ta cần phân tích từng phương án để tìm ra ý chính.

• A. Nguyễn Huệ nhận được ấn vàng, kiếm bạc, xây dựng nghiệp lớn.
  Phương án này mô tả sự kiện Nguyễn Huệ nhận được ấn vàng, kiếm bạc và từ đó có kế hoạch xây dựng sự nghiệp lớn. Nội dung này có xuất hiện ở đoạn cuối khi Nguyễn Huệ phát biểu về việc quy tụ giang sơn.
• B. Nguyễn Huệ được dân làng trao tặng ấn vàng, kiếm bạc.
  Phương án này chỉ nhắc đến việc dân làng dâng tặng ấn vàng, kiếm bạc mà không xét đến việc Nguyễn Huệ được trời ban tặng hay việc Nguyễn Huệ có kế hoạch lớn lao gì sau khi nhận ấn vàng, kiếm bạc.
• C. Dân làng đi tìm người anh hùng để trao ấn vàng, kiếm bạc.
  Phương án này không chính xác vì trong đoạn văn không nhắc đến việc dân làng chủ động đi tìm người anh hùng, mà chỉ mô tả việc tình cờ có một người đi ngược dòng sông Côn đến làng và dân làng đã trao gươm cho người ấy sau khi thấy người ấy tướng mạo khác thường.
• D. Ấn vàng, kiếm bạc giúp Nguyễn Huệ chiến thắng kẻ thù.
  Phương án này không đúng vì trong truyền thuyết không đề cập một trận chiến cụ thể mà chỉ nói đến lý trí và mục đích lớn của Nguyễn Huệ sau khi nhận ấn vàng, kiếm bạc.

Sau khi phân tích các phương án, có thể thấy phương án A. Nguyễn Huệ nhận được ấn vàng, kiếm bạc, xây dựng nghiệp lớn là phù hợp nhất với nội dung đã đọc.

Khi giải bài này, các em cần lưu ý:

• Hiểu rõ yêu cầu của câu hỏi là tìm ý chính của đoạn văn.
• Chú ý đến từng chi tiết trong đoạn văn và xem xét cách mà các sự kiện được trình bày để xác định ý chính của câu chuyện.
• Đọc kỹ từng phương án, xem phương án nào tổng quát hóa được toàn bộ nội dung cần truyền tải của đoạn văn.

Xác định yếu tố kì ảo trong truyện

- Thanh gươm lạ, lưỡi gươm cắm sừng sững trên tảng đá lớn, trải mưa nắng vẫn sáng chói, không hề hoen rỉ.

- Đây là thanh gươm quý trời ban cho người hiền tài trong thiên hạ

- Khi cánh tay người đó vung mạnh thì hòn đá rung chuyển và cả thanh gươm quý hiện ra sáng loá trước mặt mọi người.

- Khi mổ gà ra, người ta thấy trong bụng con vật có một cái ấn lớn bằng vàng

- Nguyễn Huệ nghe nói vậy, liền đến con sông, rút gươm rạch đôi dòng nước đang chảy xiết. Lập tức, dòng nước rẽ ra hai bên để hiện ra một lối qua sông khá rộng.

Tác dụng:

- Chi tiết kì ảo giúp câu chuyện li kì và hấp dẫn hơn.

- Góp phần thể hiện sức mạnh, phẩm chất, tài năng của nhân vật.

- Mang âm hưởng ngợi ca người anh hùng…

- Thể hiện trí tưởng tượng phong phú của người xưa…

Dựa vào ngữ cảnh truyện

- Chỉ có Nguyễn Huệ mới là người nhận được ấn vàng kiếm bạc vì ông là người:

+ Có sức mạnh hơn người;

+ Có trí tuệ, tài năng;

+ Có lòng nhân nghĩa;

+ Giúp dân cứu nước, thống nhất giang sơn.

+ …………………..

Liên hệ bản thân

- Chỉ có Nguyễn Huệ mới là người nhận được ấn vàng kiếm bạc vì ông là người:

+ Có sức mạnh hơn người;

+ Có trí tuệ, tài năng;

+ Có lòng nhân nghĩa;

+ Giúp dân cứu nước, thống nhất giang sơn.

+ …………………..