Đề thi học kì 1 Ngữ văn 6 THCS Định Công (2025-2026)
Phần I. Đọc hiểu
Đọc bài thơ sau:
À ƠI TAY MẸ(1)
- Bình Nguyên(2) -
Bàn tay mẹ chắn mưa sa(3),
Bàn tay mẹ chặn bão qua mùa màng.
Vẫn bàn tay mẹ dịu dàng,
À ơi này cái trăng vàng ngủ ngon.
À ơi này cái trăng tròn,
À ơi này cái trăng còn nằm nôi…
Bàn tay mẹ thức một đời,
À ơi này cái Mặt Trời bé con…
Ru cho mềm ngọn gió thu,
Ru cho tan đám sương mù lá cây.
Ru cho cái khuyết(4) tròn đầy,
Cái thương cái nhớ nặng ngày xa nhau.
Bàn tay mang phép nhiệm màu,
Chắt chiu từ những dãi dầu(5) đấy thôi.
Ru cho sóng lặng bãi bồi,
Mưa không chỗ dột ngoại ngồi vá khâu.
Ru cho đời nín(6) cái đau,
À ơi… mẹ chẳng một câu ru mình.
(Thơ lục bát, Tác giả - tác phẩm được bình chọn, NXB hội nhà văn Hà Nội, 2003)
Chú thích:
Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Chỉ ra cách gieo vần có trong khổ thơ in đậm của bài thơ?
Dựa vào số tiếng trong mỗi dòng thơ và cách gieo vần để xác định thể thơ.
- Thể thơ: lục bát
- Cách gieo vần trong khổ thơ in đậm:
+ dàng (dòng lục) – vàng (dòng bát) (vần lưng)
+ ngon (dòng bát) – tròn (dòng lục) (vần chân)
+ tròn (dòng lục) – còn (dòng bát) (vần lưng)
Trong lời ru của mẹ, em nhỏ được gọi bằng những từ ngữ nào?
Đọc các câu thơ miêu tả lời ru của mẹ, tìm những từ ngữ dùng để gọi hoặc chỉ người con trong lời ru.
Em bé được gọi bằng các từ ngữ:
+ cái trăng vàng
+ cái trăng tròn
+ cái trăng (còn nằm nôi)
+ cái Mặt trời (bé con)
+ cái khuyết (tròn đầy)
Chỉ ra và nêu tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ sau:
Bàn tay mẹ chắn mưa sa,
Bàn tay mẹ chặn bão qua mùa màng.
Quan sát cách sử dụng từ ngữ và hình ảnh trong hai câu thơ; xác định biện pháp tu từ được sử dụng.
- Biện pháp tu từ:
+ Ẩn dụ: mưa sa, bão (qua mùa màng)
+ Hoặc điệp ngữ: bàn tay mẹ
- Tác dụng:
+ Tăng tính gợi hình gợi cảm cho câu thơ, (hoặc tạo nhịp điệu, tạo ấn tượng, tạo sự hấp dẫn…)
+ Gợi hình ảnh (hoặc nhấn mạnh làm nổi bật) bàn tay mẹ kiên cường bảo vệ con trước những khó khăn, sóng gió của cuộc đời (mưa sa, bão) => Khẳng định tình yêu thương, công lao to lớn của mẹ dành cho con.
+ Thể hiện sự biết ơn, trân trọng… của người con đối với mẹ
Em hiểu gì về ý nghĩa của câu thơ:
Mai sau bể cạn non mòn,
À ơi tay mẹ vẫn còn hát ru.
Giải thích ý nghĩa của các hình ảnh, từ ngữ trong câu thơ; từ đó làm rõ ý nghĩa biểu tượng của “tay mẹ” và lời ru đối với cuộc đời người con.
- Dù thời gian trôi qua, thiêu nhiên có thể thay đổi: biển có thể cạn, núi có thể mòn nhưng lời ru của mẹ thì vẫn còn mãi.
- Dù mọi thứ trên thế gian có thể thay đổi theo thời gian nhưng tình syêu thương mẹ dành cho con là bất diệt, không bao giờ thay đổi.
a. Nêu một bài học sâu sắc nhất mà em rút ra được từ văn bản?
b. Chia sẻ những việc em cần làm để thực hiện bài học sâu sắc đó (trình bày bằng đoạn văn khoảng 5- 7 câu)
a. Xác định bài học sâu sắc nhất được gợi ra từ văn bản, dựa vào nội dung và hình ảnh người mẹ trong bài thơ.
b. Viết đoạn văn khoảng 5–7 câu, trong đó nêu bài học → những việc làm cụ thể để thực hiện bài học → khẳng định ý nghĩa của việc làm đó.
+ Trân trọng, biết ơn công lao sinh thành, dưỡng dục của của mẹ.
+ Cần yêu thương mẹ nhiều hơn
+ Chăm ngoan, học tốt để mẹ vui lòng.
Phần II. Viết
Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) thể hiện cảm xúc của em về bài thơ “À ơi tay mẹ” của tác giả Bình Nguyên.
Viết đoạn văn khoảng 200 chữ theo trình tự: giới thiệu bài thơ và cảm xúc chung → cảm nhận về hình ảnh người mẹ, tình mẫu tử và những hi sinh của mẹ → nhận xét một số nét nghệ thuật nổi bật → khẳng định tình cảm, suy nghĩ của bản thân.
* Mở đoạn: giới thiệu chung về tác phẩm, tác giả, cảm xúc chung về bài thơ.
* Thân đoạn:
- Cảm xúc về nội dung bài thơ: HS có thể lựa chọn để cảm nhận nội dung bài thơ qua những hình ảnh, chi tiết đắc sắc.
+ Bàn tay mẹ mạnh mẽ trước giông bão cuộc đời để bảo vệ con.
+ Bàn tay mẹ yêu thương con, nâng niu con qua lời ru, con là báu vật ("Mặt Trời bé con", "trăng vàng")
+ Mẹ hy sinh thầm lặng, dành cho con điều tốt đẹp nhất (Phép nhiệm màu" của mẹ được đổi bằng những "dãi dầu", vất vả nhưng "chẳng một câu ru mình").
+ Tình cảm của người con đối với mẹ (trân trọng, biết ơn…)
- Cảm xúc về nghệ thuật: Thể thơ lục bát, gieo vần, ngắt nhịp tạo giọng điệu thiết tha; lời thơ giản dị, mộc mạc; biệp pháp tu từ ẩn dụ, điệp ngữ…
- Cảm xúc về tâm hồn, con người tác giả: là người có tài năng, yêu mẹ, trân trọng gia đình...
* Kết đoạn:
- Khẳng định lại ấn tượng và giá trị của bài thơ,
- Tác động của bài thơ tới người viết.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
