Đề thi giữa kì 1 môn Ngữ Văn 8 THCS Tô Hiệu (2024-2025)

Vận dụng kĩ năng viết bài văn phân tích thơ; kết hợp phân tích nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

1. Mở bài

- Giới thiệu bài thơ “Nguyên tiêu” (Hồ Chí Minh).

- Nêu ý kiến chung về bài thơ.

2. Thân bài

2. 1. Giới thiệu khái quát về bài thơ:

- Rằm tháng giêng là một bài thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật được viết bằng chữ Hán.

- Tác phẩm viết về đề tài thiên nhiên, cảm hứng sáng tác bài thơ bắt nguồn từ cảnh trăng sáng ở chiến khu Việt Bắc trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

2.2. Phân tích đặc điểm nội dung bài thơ:

a) Khung cảnh tuyệt vời trong đêm nguyên tiêu:

Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên

Xuân giang xuân thuỷ tiếp xuân thiên

(Trăng sáng vừa tròn rằm tháng giêng,

Trời xuân lồng lộng nước sông in).

+ Trong thời điểm “rằm xuân”, mặt trăng tròn đầy, ánh trăng bao trùm vạn vật trong đêm nguyên tiêu.

+ Bao trùm không gian là một màu xanh bát ngát của xuân giang, dòng sông lúc này như được tiếp thêm thứ sức sống mới dưới không khí mát lành của mùa xuân và tiếp nối đó màu xanh của xuân thiên.

+ Dưới ánh trăng, điệp từ "xuân" gợi hình ảnh thiên nhiên tràn đầy sức sống của mùa xuân: cây cối, sông nước, bầu trời, mây gió ... trong đêm rằm đầu năm.

+ Chỉ với một chữ “tiếp” mà câu thơ như bừng sáng, trở nên có hồn và sống động hơn.

=> Cả dòng sông và bầu trời như đang nối liền với nhau tạo ra không gian bao la đến vô tận.

- Cảnh vừa có chiều cao của ánh trăng vừa có chiều rộng của sông nước "tiếp" giáp với bầu trời tạo ra không gian bao la vô tận.

=> 2 câu thơ không tả mà giàu sức gợi hình ảnh, gợi màu sắc dù nó là bức tranh về cảnh khuya có 2 gam màu trắng và đen, sáng tối, người đọc thích thú khi hình dung cảnh đêm xuân đẹp bao nhiêu thì càng cảm phục cái tài thơ của Bác bấy nhiêu ...

b) Vẻ đẹp tâm hồn con người trên nền thiên nhiên tuyệt diệu:

Yên ba thâm xứ đàm quân sự,

Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.

(Nơi quân bàn bạc dầy sương khói,

Vừa lúc nửa đêm trăng ngợp thuyền).

+ Trên một chiếc thuyền nhỏ trôi lênh đênh giữa dòng sông, Bác đang cùng với những người chiến sĩ của mình bàn bạc việc nước.

+ Hình ảnh Yên ba thâm xứ gợi lên không gian sông nước mênh mang, sâu thẳm mịt mù khói sóng được kết hợp với đàm quân sự đã hoàn toàn xóa đi nỗi sầu li hương, khoảnh khắc nhớ nhà của những tao nhân mặc khách khi nhắc đến “khói sóng” trong thơ xưa.

=> Tình yêu thiên nhiên hòa lẫn tình yêu và trách nhiệm với quê hương, đất nước, ta đủ nhận ra được tinh thần trách nhiệm và mong muốn đất nước được độc lập có Bác lớn lao như thế nào.

+ Hình ảnh nguyệt mãn thuyền thật đẹp và kì lạ, ánh trăng đang soi dòng nước hay ánh trăng đã rơi xuống mạn thuyền để cùng với thi nhân bàn bạc việc của đất nước.

+ Trăng gắn bó với người nghệ sĩ biết thưởng thức vẻ đẹp của trăng và chính người nghệ sĩ phải có tâm hồn giao hoà, lãng mạn thì mới có thể nhìn thấy trăng đang đồng hành với mình.

⇒ Chủ đề: Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp đêm trăng rằm tháng giêng, qua đó thể hiện tâm hồn thi sĩ cao đẹp, tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước của Bác Hồ.

2.3 Phân tích một số nét đặc sắc về nghệ thuật:

- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt mang phong vị Đường thi: sự hòa phối thanh điệu, kết cấu chặt chẽ, tính cô đọng, hàm súc...

- Ngôn ngữ thơ chữ Hán vừa trang trọng, cổ điển vừa phảng phất phong vị gần gũi của đời sống hiện đại. Ngôn ngữ giàu tính tạo hình và giá trị biểu cảm.

- Hình ảnh thơ đặc sắc kết hợp giữa những thi liệu cổ (nguyên tiêu, nguyệt chính viên, yên ba thâm xứ, nguyệt mãn thuyền) và những thi liệu mang hơi thở thời đại (đàm quân sự).

- Biện pháp điệp ngữ (xuân), liệt kê (giang, thủy, thiên) đi vào thơ ca một cách tự nhiên, giàu sức gợi.

=> Thi phẩm mang phong cách thơ vừa cổ điển vừa hiện đại, biểu hiện tuyệt vời chất thép và chất tình của hồn thơ Hồ Chí Minh.

3. Kết bài

- Khẳng định vị trí, ý nghĩa của bài thơ.

- Những cảm xúc khi đọc bài thơ và những bài học em rút ra/thông điệp em nhận được qua bài thơ.